Marekani na Iran kuamua njia ya amani au vita Geneva

Marekani na Iranzinafanya duru mpya ya mazungumzo yasiyo ya moja kwa moja mjini Geneva, Uswisi. Lengo ni kumaliza mzozo wa muda mrefu kuhusu mpango wa nyuklia wa Tehran. Mazungumzo haya yanafanyika katika mazingira ya mvutano mkali wa kijeshi na kisiasa.

Rais wa Marekani, Donald Trump, ameonya kuwa hataruhusu Iran kumiliki silaha za nyuklia. Katika hotuba yake ya hivi karibuni, aliishutumu Tehran kwa kufukuzia malengo hatari ya nyuklia. Aidha, alidai kuwa Iran inaendeleza makombora yanayoweza kufikia masafa marefu.

Iran imekanusha madai hayo na kusisitiza kuwa mpango wake ni wa amani. Kwa mujibu wa taarifa rasmi, masafa ya makombora yake ni kati ya kilomita 2,000 hadi 3,000. Hilo ni chini ya umbali wa kufikia bara la Amerika.

Waziri wa Mambo ya Nje wa Marekani, Marco Rubio, amesema mpango wa makombora wa Iran ni tishio lisilovumilika. Hata hivyo, alisisitiza kuwa diplomasia bado ni chaguo. Amesema rais Trump anapendelea suluhisho la mazungumzo kuliko hatua za kijeshi.

Kwa upande wa Iran, Waziri wa Mambo ya Nje Abbas Araghchi amesema nchi yake iko tayari kujibu maswali. Lakini amesisitiza kuwa hawako tayari kuacha haki yao ya teknolojia ya nyuklia kwa matumizi ya amani. Amesema makubaliano ya haki yanawezekana.

Shinikizo la ndani na nje

Mazungumzo haya yanakuja baada ya maandalizi makubwa ya kijeshi ya Marekani katika Mashariki ya Kati. Hatua hiyo imeongeza hofu ya mzozo mkubwa zaidi katika eneo hilo. Mataifa kadhaa ya Mashariki ya Kati yameripotiwa kushinikiza Washington kuepuka vita.

Mwaka jana, mashambulizi ya Israel dhidi ya Iran yalichochea vita vya siku 12 vilivyohusisha pia Marekani. Tangu wakati huo, hali imebaki kuwa tete. Geneva inaonekana kama fursa ya kuepuka marudio ya hali hiyo.

Ndani ya Iran, uongozi unakabiliwa na changamoto za kiuchumi na maandamano ya mara kwa mara. Vikwazo vya kimataifa vimeathiri vibaya uchumi wa taifa hilo. Hali hiyo inaongeza shinikizo kwa Tehran kufikia makubaliano.

Hata hivyo, tofauti bado ni kubwa kuhusu upeo wa mazungumzo. Marekani inataka kujadili pia makombora ya balistiki na ushawishi wa Iran katika eneo. Iran imeweka wazi kuwa suala la nyuklia pekee ndilo liko mezani.

Shirika la Kimataifa la Nishati ya Atomiki linatarajiwa kuwa Geneva wakati wa mazungumzo. Ushiriki wake unaonyesha uzito wa mazungumzo haya. Wataalamu wanasema uwazi wa kiufundi utakuwa muhimu.

Amani au mzozo mpya?

Rais wa Iran, Masoud Pezeshkian, amesema ana mtazamo chanya kuhusu mazungumzo. Ameeleza kuwa huenda yakamaliza hali ya "si vita wala si amani.” Kauli hiyo imepokelewa kwa tahadhari ndani na nje ya nchi.

Wachambuzi wa masuala ya Mashariki ya Kati wanasema matarajio ya vita bado yapo. Baadhi wanaamini kuwa safari hii mzozo unaweza kuwa mkubwa zaidi. Hofu hiyo inachangiwa na ongezeko la silaha na vikosi katika eneo.

Hata hivyo, kuna dalili kwamba pande zote zinatambua gharama ya vita. Marekani inasisitiza kuwa diplomasia haijaondolewa mezani. Iran nayo inasema makubaliano yanawezekana ikiwa yatakuwa ya haki.

Mazungumzo ya Geneva yanachukuliwa kama hatua muhimu ya kihistoria. Yanaweza kufungua ukurasa mpya wa maelewano au kuisukuma kanda hiyo kwenye mzozo hatari zaidi. Dunia sasa inasubiri kuona ni njia ipi itachaguliwa.