SIPRI: Shpenzime rekord për armët, përsëri

Për 11 vjet rresht, shpenzimet ushtarake globale kanë qenë në rritje të vazhdueshme dhe kjo vazhdoi në vitin 2025. Qeveritë në të gjithë botën shpenzuan gjithsej 2.887 bilionë dollarë për anije, avionë, raketa dhe armë të tjera, sipas të dhënave të reja nga Instituti Ndërkombëtar i Kërkimeve për Paqen në Stokholm (SIPRI), dhe kështu arritën përsëri një rekord sepse është niveli më i lartë i shpenzimeve ushtarake i regjistruar ndonjëherë.

"Kjo tregon qartë se si shtetet po reagojnë ndaj luftërave, tensioneve dhe pasigurisë gjeopolitike aktuale", tha Xiao Liang i Programit të Shpenzimeve Ushtarake dhe Prodhimit të Armëve të Institutit të Stokholmit. Në vitin 2025, luftimet vazhduan në Ukrainë dhe Gaza. Ndërsa konflikte të tjera, si lufta në Sudan, kontribuan në paqëndrueshmërinë globale.

"Ndërsa të gjitha këto kriza vazhdojnë, dhe planet afatgjata të shpenzimeve janë vendosur tashmë në shumë vende, ky trend ka të ngjarë të vazhdojë jo vetëm deri në vitin 2026, por edhe më tej."

Evropa është përgjegjëse për një pjesë të madhe të rritjes globale të shpenzimeve ushtarake në vitin 2025. Shpenzimet atje u rritën me 14 përqind, në 864 miliardë dollarë. Pushtimi rus i Ukrainës në vitin 2022 ndryshoi mënyrën se si vendet evropiane e shohin sigurinë e tyre. Shumë qeveri evropiane kanë frikë se Rusia mund të paraqesë një kërcënim jo vetëm për Ukrainën. Në përgjigje, vendet evropiane - veçanërisht anëtarët e NATO-s - po rrisin shpenzimet e mbrojtjes për të forcuar forcat e tyre të armatosura dhe për të penguar agresionin e mëtejshëm.

"Ky është pa dyshim nxitësi më i rëndësishëm," tha Liang. "Në vitet e fundit, faktori kryesor në Evropë ka qenë konsumi luftarak i vetë Rusisë dhe Ukrainës, dhe ai do të vazhdojë të rritet në vitin 2025. Por kur bëhet fjalë për konsumin total, fokusi po zhvendoset gjithnjë e më shumë në Evropën Qendrore dhe Perëndimore, ku planet për militarizim dhe rritjen e alokimeve po fillojnë të zbatohen. Vitin e kaluar, këto vende regjistruan rritjen më të lartë vjetore që nga fundi i Luftës së Ftohtë."

Buxheti i mbrojtjes i Spanjës u rrit me 50 përqind, i Polonisë me 23 përqind dhe i Italisë me 20 përqind.

Gjermania kryeson në Evropë

Midis vendeve evropiane, Gjermaniaishte shpenzuesja më e madhe në vitin 2025: kjo pikë e buxhetit kombëtar u rrit me 24 përqind në 114 miliardë dollarë, duke e bërë Gjermaninë vendin e katërt në botë.

Për herë të parë që nga viti 1990, shpenzimet ushtarake gjermane tejkaluan vlerën referuese të NATO-s prej 2 përqind të PBB-së dhe arritën në 2.3 përqind. Për ta financuar atë, parlamenti gjerman ndryshoi rregullat në vitin 2025. Tani i lejohet qeverisë të marrë hua më shumë për të rritur shpenzimet e mbrojtjes.

"Nuk mendoj se aftësitë ushtarake të Gjermanisë po rriten aq shpejt sa sugjerojnë shifrat," tha Liang. "Por në planin afatgjatë, Gjermania bëhet më e fortë dhe më e pavarur ushtarakisht."

Përveç luftës së Rusisë kundër Ukrainës, rritja e shpenzimeve gjermane pasqyron edhe pasigurinë në lidhje me garancitë e sigurisë nga SHBA-ja. Ashtu si aleatët e tjerë të NATO-s, Berlini po kërkon të zvogëlojë varësinë e tij nga Uashingtoni - veçanërisht pasi Presidenti i SHBA-së Donald Trump vuri përsëri në pikëpyetje angazhimet e ndërsjella të mbrojtjes brenda aleancës.

SHBA-ja shpenzoi më pak

Shpenzimet e Shteteve të Bashkuara për forcat e saj të armatosura arritën në total 954 miliardë dollarë në vitin 2025, që është 7.5 përqind më pak se një vit më parë. Arsyeja kryesore për këtë rënie ishte fakti që Kongresi Amerikan nuk miratoi ndihmë të re ushtarake për Ukrainën siç kishte bërë në tre vitet e mëparshme. Edhe nëse ishin fonde për armatimin e një vendi tjetër, SIPRI e llogarit një ndihmë të tillë në shpenzimet ushtarake të vendit donator.

"Ky trend në rënie tashmë po zhduket," tha Liang. "Buxheti i ri i vitit 2026 i miratuar nga Kongresi Amerikan sheh përsëri rritje të forta të shpenzimeve ushtarake. Me luftën në Lindjen e Mesme dhe tensionet në rritje në Azi, ky ngadalësim ka të ngjarë të jetë jetëshkurtër." Sipas Pentagonit, vetëm gjashtë ditët e para të luftës me Iranin në vitin 2026 i kushtuan SHBA-së 11.3 miliardë dollarë.

Edhe në vitin 2025, SHBA-ja vazhdoi të investojë shumë në armë bërthamore dhe konvencionale, me qëllim ruajtjen e supremacisë ushtarake dhe pengimin e Kinës në rajonin Indo-Paqësor - që është një nga qëllimet kryesore të strategjisë së sigurisë së SHBA-së.

Amerika ishte shpenzuesi më i madh ushtarak në botë në vitin 2025, dhe vetëm ky vend përbënte rreth një të tretën e shpenzimeve globale të mbrojtjes. Por, ndërsa vendet e tjera shpenzojnë gjithnjë e më shumë, pjesa e SHBA-së është ulur gradualisht që nga viti 2020.

Armët janë garanci për paqen?

Disa argumentojnë se një shpërndarje më e barabartë e fuqisë ushtarake mund ta bëjë botën më të sigurt. Liang nuk është dakord. "Kjo thjesht do të thotë më shumë armatime dhe më shumë armë", tha ai.

"Gara e re e armatimeve zvogëlon besimin dhe rrit rrezikun e gjykimit të gabuar", që e bën botën më të rrezikshme.

Kina ka ruajtur vendin e dytë në renditjen botërore të shpenzimeve ushtarake dhe ka rritur vazhdimisht buxhetin e saj të mbrojtjes për 31 vjet - më gjatë se çdo vend tjetër i ndjekur nga SIPRI. Shpenzimet u rritën me 7.4 përqind në vitin 2025, ndërsa Pekini vazhdoi të zbatojë një plan për modernizimin e forcave të saj të armatosura që shtrihet deri në vitin 2035. Vitin e kaluar, Kina testoi prototipa të avionëve të rinj luftarakë të gjeneratës së gjashtë dhe iu afrua më shumë prezantimit të bombarduesit të saj .

Përforcimi ushtarak i Kinës ka pasoja të mëdha rajonale, tha Liang. "Modernizimi ushtarak i Kinësdhe tensionet me fqinjët e saj kanë inkurajuar prej kohësh ndarje më të mëdha fondesh në rajon, veçanërisht në vende si Japonia, Tajvani dhe Filipinet", tha ai.

"Por viti 2025 kishte të bënte edhe me ndryshimet në mënyrën e të menduarit për sigurinë të aleatëve të Amerikës. Ka një presion në rritje në vende si Australia, Japonia dhe Tajvani për të investuar më shumë në mbrojtje dhe për t'u bërë më të pavarur."

Nuk është vetëm frika e Kinës

Shpenzimet ushtarake të Japonisë në vitin 2025 do të arrijnë në 62.2 miliardë dollarë, një rritje prej 9.7 përqind nga viti 2024. Kjo rritje është pjesë e një plani për të forcuar forcat e armatosura të nisur në vitin 2022, të nxitur nga një kërcënim i perceptuar ushtarak nga Kina dhe Koreja e Veriut. Një pikë kthese e madhe për Japoninë është zgjerimi i aftësive të raketave dhe programeve të dronëve, gjë që po e çon Japoninë në statusin e një prej fuqive kryesore ushtarake për sa i përket shpenzimeve.

Në vitin 2025, India ishte shpenzuesja e pestë më e madhe ushtarake në botë. Buxheti i saj i mbrojtjes u rrit me 8.9 përqind në 92.1 miliardë dollarë, kryesisht për shkak të tensioneve me Kinën. Por Kina nuk ishte faktori i vetëm, tha Liang.

"Në vitin 2025, shpërtheu edhe lufta midis Indisë dhe Pakistanit. Kjo ishte një arsye e rëndësishme, dhe India investoi shumë në aviacion dhe sisteme pa pilot që luajtën një rol të madh në atë konflikt", tha ai.

Tanke në vend të shkollave

Pjesa e shpenzimeve ushtarake në ekonominë e një vendi - shpesh e quajtur barra ushtarake - tregon se sa nga pasuria e një vendi shpenzohet për mbrojtje, në vend që të shpenzohet për nevoja të tjera. Është një nga treguesit më të qartë të kostos reale ekonomike të shpenzimeve ushtarake krahasuar me vendet e tjera. Kjo pjesë u rrit në rreth 2.5 përqind të PBB-së globale në vitin 2025, niveli më i lartë që nga viti 2009. Kjo do të thotë që qeveritë jo vetëm që po shpenzojnë më shumë, por gjithashtu po i kushtojnë një pjesë më të madhe të prodhimit të tyre të përgjithshëm ekonomik ushtrisë.

Ndryshimi ka implikime përtej politikës së sigurisë. "Kjo do të ketë pasoja në fusha të tjera të shpenzimeve publike", tha Liang. "Qeveritë mund të shkurtojnë shërbimet sociale ose ndihmën për zhvillim. Pra, nuk ka të bëjë vetëm me luftërat dhe armët, por ka pasoja të thella për shoqëritë në tërësi."