Dita e të Zhvendosurve në Çeki: fitore për shoqërinë civile

Tetëdhjetë vjet pas dëbimit të tre milionë Gjermanëve të Sudeteve nga Çekosllovakia, marrëdhëniet e mira gjermane-çeke kanë mbijetuar Ditën e parë të Gjermanëve të Sudeteve të mbajtur në territorin çek. Megjithatë, u bë e qartë gjithashtu se brenda koalicionit aktual qeverisës në Pragë, të udhëhequr nga kryeministri Andrej Babiš, dhe mes votuesve të tij, ka shumë që nuk dëshirojnë pajtim ose bashkëpunim me Gjermaninë.

Me votat e deputetëve të qeverisë, koalicioni qeverisës miratoi më 14 maj një rezolutë në të cilën Dhoma e Deputetëve e Parlamentit çek 'dënonte' festimin e Ditës së Gjermanëve të Sudeteve në Republikën Çeke  dhe, pak më pak se një javë para se të fillonte, kërkoi anulimin e ngjarjes.

Vetë Kryeministri Andrej Babiš kërkoi, të paktën, që protestat kundër aktivitetit – të cilin e kishte organizuar iniciativa qytetare çeke 'Meeting Brno' në qytetin Brno (në gjermanisht: Brünn) – të zhvilloheshin paqësisht. "Ndoshta organizatorët kanë qëllime të mira, por ata nuk janë të vetëdijshëm se sa negativisht perceptohet kjo nga një pjesë e shoqërisë sonë."

"Një pjesë relativisht e madhe" e popullsisë çeke nuk e sheh ngjarjen si një përpjekje për pajtim, "por, përkundrazi, si një provokim," i tha Babiš portalit online Denik.cz. "Dua t'u kërkoj të gjithëve të jenë të arsyeshëm dhe të sigurojnë që atje të mos ndodhë asgjë serioze. Kjo do të ishte shumë e dëmshme për vendin tonë dhe për reputacionin tonë," u bëri thirrje Babiš kundërshtarëve të aktivitetit të Gjermanëve të Sudeteve. Shumica e anëtarëve të pakicës gjermane u përzunë nga Republika Çeke pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore.

Një idil mashtrues

Në fund, si ngjarjet rreth Ditës së Gjermanëve të Sudeteve, e cila u zhvillua nga 22 deri më 24 maj në Brno, ashtu edhe demonstratat kundër aktivitetit kaluan paqësisht. Megjithatë, rezoluta e miratuar nga deputetët e qeverisë, si dhe disa fjalime të mbushura me urrejtje në demonstratë nga ata që ishin kundër pajtimit me Gjermaninë , kanë tronditur përshtypjen mbizotëruese se çekët dhe gjermanët i kishin zgjidhur çështjet e luftës dhe të periudhës pasluftës.

Në vitin 1997, të dyja palët u zotuan në një deklaratë se "nuk do t'i ngarkonin marrëdhëniet e tyre me çështje politike dhe ligjore të së kaluarës". Tani, megjithatë, është bërë e qartë se situata dukej më idilike sesa ishte në të vërtetë, veçanërisht mes çekëve. Ky idil mashtrues çoi, në maj të vitit të kaluar, në vendimin e udhëheqjes së Shoqatës së Gjermanëve të Sudeteve për ta mbajtur mbledhjen e saj vjetore për herë të parë në Republikën Çeke.

"Por në atë kohë kishte edhe një qeveri tjetër koalicioni, ministrat e së cilës morën pjesë në takimet e Gjermanëve të Sudeteve që u mbajtën në territorin gjerman. Dikush mund të mendonte se mbajtja e Ditës së Gjermanëve të Sudeteve në tokën çeke do të ndihmonte në afërimin edhe më të madh të Republikës Çeke dhe Gjermanisë," i tha DW-së Rudolf Jindrak, bashkëkryetar i Forumit të Dialogut Gjermani-Çeki dhe ish-ambasador çek në Berlin.

"Por edhe një vit më parë, duhej të ishte analizuar kalendari zgjedhor çek dhe të ishin hartuar skenarë se si mund të dilnin këto zgjedhje dhe cili do të ishte niveli i mbështetjes. Është e qartë se kjo nuk është bërë," vazhdoi Jindrak. Pas zgjedhjeve të vjeshtës 2025, partia populiste e djathtë e Babiš-it, ANO, formoi një qeveri me dy parti të ekstremit të djathtë, "Partinë e Shoferëve" dhe partinë "Liria dhe Demokracia e Drejtpërdrejtë" (SPD).

Demokratët çekë për pajtim

Zëdhënësi i Shoqatës së Gjermanëve të Sudeteve, ish-deputeti gjerman i CSU-së në Parlamentin Evropian, Bernd Posselt, nuk u befasua veçanërisht nga kundërshtimi ndaj Ditës së Gjermanëve të Sudeteve në Brno. "Nacionalistët dhe komunistët gjithmonë kanë qenë kundër unitetit evropian dhe pajtimit midis popujve," i tha Posselt DW-së.

Përkundrazi, ajo që është befasuese është "mbështetja e gjerë që aktiviteti i personave të zhvendosur ka marrë nga të gjitha partitë pro-evropiane dhe demokratike në Republikën Çeke," shtoi Posselt. Të gjitha partitë e opozitës në Parlamentin e Pragës kishin shprehur mbështetje për mbajtjen e aktivitetit në Brno. Shumë nga politikanët e tyre, të udhëhequr nga Milos Vystrcil, Presidenti i Senatit, madje ishin të pranishëm.

Presidenti çek pro-perëndimor, Petr Pavel, veproi si mbështetës i ngjarjes dhe priti të dielën në Pragë Kryeministrin e Bavarisë, Markus Söder, i cili më parë kishte folur në Brno. "Bavaria dhe Republika Çeke janë miq dhe partnerë," tha Söderi, duke lavdëruar mikpritjen që mori nga Pavel.

Pavel, së bashku me homologun e tij gjerman Frank-Walter Steinmeier, u përpoqën të qetësonin tensionet rreth kongresit. "Ne vlerësojmë shumë rrugën e pajtimit," deklaruan presidentët më 21 maj në një deklaratë të përbashkët.

Shumica e çekëve të rinj në favor të takimit

Mijëra çekë që morën pjesë në ngjarjet e pajtimit me gjermanët e Sudeteve, si dhe shumë politikanë të opozitës dhe figura publike, në fund arritën të transformojnë shijen e hidhur të polemikës kundër Gjermanisë dhe gjermanëve – të nxitur nga nacionalistët çekë dhe politikanët në qeverinë e Pragës – në një përshtypje pozitive për aktivitetin në Brno.

Sipas studiueses së shkencave politike Jana Urbanovská nga Universiteti Masaryk në Brno, suksesi i Ditës së Sudetëve është një fitore për shoqërinë civile. "Takimi në Brno ka demonstruar forcën dhe guximin e shoqërisë civile çeke, e cila nuk ka lejuar të frikësohet nga qëndrimi negativ i koalicionit populist në qeveri dhe ka çuar projektin e saj në një përfundim të suksesshëm," i tha Urbanovská DW-së.

"Është shoqëria civile ajo që mbështet bashkëpunimin çeko-gjerman," shtoi ajo. Në këtë drejtim, shoqëria civile çeke ende ka shumë punë për të bërë, veçanërisht mes publikut çek: në një sondazh të kryer nga instituti i sondazheve Median më 21 maj, 57% e të anketuarve ishin kundër mbajtjes së Ditës së Sudetëve në vendin e tyre. Kundërshtuesit më të fortë ishin personat mbi moshën 75 vjeç dhe votuesit e koalicionit qeverisës. Përkundrazi, shumica e të anketuarve nën moshën 50 vjeç ishin në favor të aktivitetit të personave të zhvendosur.