Trump Katar'ın hediyesi Air Force One ile Ankara'ya geldi

ABD Başkanı Donald Trump, bugün başlayan iki günlük NATO Zirvesi kapsamında Ankara'ya ilk ziyaretini gerçekleştiriyor. Trump Ankara'ya, Katar'dan tartışmalı şekilde hediye aldığı ve yeni "Air Force One" olarak modifiye edilen uçağı ile geldi.

Ankara Havalimanı'nda Trump'ı Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan karşıladı. İki lider uçağın kapısında, apronda bir süre ayak üstü görüştü. Erdoğan tören mangasını selamlamak üzere turkuaz halı üzerinde yürüdüğü sırada Trump'a koluna girerek eşlik etti.

Sivil uçuşlar için kullanılmayan Etimesgut'taki askeri havaalanı NATO Zirvesi için modernize edilmiş, pisti büyük uçakların inişi için uzatılmış ve adı Ankara Havalimanı olarak değiştirilmişti. Öte yandan Trump Ankara ziyareti ile yeni uçağını ilk kez bir yurt dışı gezisinde kullanmış oldu.

Trump siyasete atılmadan yıllar önce, 2012'de Şişli'deki Trump Towers ve alışveriş merkezinin açılışı için İstanbul'a gelmiş, o törene dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan da katılmıştı.

Katar, Trump'a verdiği 400 milyon dolarlık Boeing 747-8 tipi uçaklardan birini daha önce Cumhurbaşkanı Erdoğan'a da hediye etmişti.

Boeing Trump'ın siparişini teslim edemedi

ABD başkanları 1990'dan bu yana Boeing 747-8'lerin daha eski bir modeli olan 747-2'lerin yoğun şekilde modifiye edilmiş versiyonlarını kullanıyordu. Başkanlık filosunda "Air Force One" olarak adlandırılan bu uçaklardan iki tane bulunuyor. Bebek mavisi renkleri ve 30 yılı aşan görev süreleriyle neredeyse bir "Amerikan klasiği" hâline gelmiş durumdalar.

Trump Beyaz Saray'daki ilk döneminde "yaşlandıkları" gerekçesiyle ABD'li uçak üreticisi Boeing'e 3,9 milyar dolar bedelle iki yeni uçak siparişi vermişti. Sözleşme imzalanmasının üzerinden sekiz yıl geçti. Boeing şimdiden teslim tarihini iki yıl geçirmiş durumda ve gelecek iki yılda daha bu uçakların hazır olması beklenmiyor.

Trump'a "rüşvet" tepkisi

Bu noktada devreye Katar girdi, ikinci döneminin başında ilk yurt dışı ziyaretlerinden birini ülkelerine yapan ABD Başkanı'na uçak hediye ettiler. Bu pahalı ve gösterişli hediye ABD'de etik tartışmalara ve güvenlik endişelerine neden oldu. Katar'ın bu yolla ABD Başkanı üzerinde etki kurmak istediği, yabancı bir ülkenin "rüşvet vererek" Amerikan politikalarını şekillendirmek istediği yorumları yapıldı.

ABD Anayasası, kamu görevi yürüten kişilerin Kongre onayı olmaksızın herhangi bir kral, prens veya yabancı devletten hediye, ödeme veya ünvan kabul etmesini yasaklıyor.

Ancak Trump, "böylesi bir hediyeyi geri çevirmenin aptallık olacağı" açıklamasıyla bu hükmü açıkça görmezden geldi. Başkanlık filosundaki uçakların yaşından şikayet eden Trump, kendi görev süresi bittikten sonra uçağı gelecekte kuracağı başkanlık kütüphanesinin malı olarak kaydettirmek istiyor.

ABD-Katar ilişkileri

Katar, Amerika'nın Ortadoğu'daki en büyük askeri üslerinden birine ev sahipliği yapıyor ve ülke savunması büyük ölçüde Washington'a bağımlı. ABD, Avrupa Birliği ve İsrail'in terör örgütü saydığı Hamas'ın siyasi ofisine ev sahipliği yapan Doha, Gazze'de ateşkes ve rehine müzakerelerinde de başlıca arabuluculardan biri oldu. Ülke daha önce Taliban ve ABD'li yetkililer arasında Afganistan'ın geleceğine dair yapılan görüşmelere de ev sahipliği yapmıştı.

Doha Eylül 2025'te İsrail saldırılarına hedef olmuş bunun üzerine Trump Katar'ı koruma sözü vermişti. Katar, ABD-İsrail'in İran'a yönelik bombardımanı sırasında da Tahran'ın misilleme saldırılarına hedef oldu.

Savunma özellikleri zayıf

Ankara'ya inen uçak, eski "Air Force One"lardan ilk bakışta rengiyle ayrışıyor. Başkan'ın uçağı bebek mavisi yerine artık koyu mavi, altın sarısı ve kırmızı renklerde.

Aslında bu da o kadar yeni sayılmaz, 14 yaşında. Katar'dan alındıktan sonra hem iç dizaynı hem de güvenlik ve iletişim özellikleri gibi birçok konuda sıkı bir modifiye sürecinden geçti ancak filodaki eski uçaklar gibi askeri bir altyapı üzerine inşa edilmiş değil. Fabrikadan sivil bir uçak olarak çıktığından askerî kabiliyetlerinin çok daha sınırlı olduğu değerlendiriliyor.

Eski 747-2'lerden birinin emekli edilmesi, bundan alınacak yedek parçalarla desteklenecek diğer uçağın ise Boeing'ten yeni uçaklar teslim alınana kadar filoda tutulması planlanıyor.

Aynı uçak Erdoğan'da da var

Trump'ın yeni uçağının aynısı 2018'de yine Katar tarafından Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a hediye edilmişti.

Yabancı bir devletten böylesi pahalı bir hediye alınmasına yönelik eleştiriler üzerine Erdoğan, Eylül 2018'de yaptığı bir açıklamada, "Katar bu uçağı satıyordu, hatta rakam bildiğim kadarıyla 500 (milyon dolar) civarındaydı. O esnada biz de ilgilendik. Katar Emiri bundan haberdar olunca uçağı Türkiye'ye hibe etti; 'Ben Türkiye'den para almam, bunu Türkiye'ye hediye ediyorum' dedi. O uçak benim şahsımın değil, Türkiye Cumhuriyeti devletinindir" ifadelerini kullanmıştı.

Türkiye 2017 yılındaki Körfez krizi sırasında Katar'ın yanında yer almış; başta Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Mısır'ın Doha'ya uyguladıkları ambargoya karşı Katar'ı siyasi ve ekonomik olarak desteklemişti. Bunu izleyen dönemde ise Katar'ın Türkiye hükümetine finansal yardımları dikkat çekti, 2018'den itibaren ekonominin giderek kötüleştiği Türkiye'de Katar sermayesinin ağırlığı arttı. Bu süreç, ihale koşullarının şeffaf olmadığı ve bazı şirketlere iltimas geçildiği eleştirilerine neden oluyor.