Ankara'daki kritik zirve başladı: NATO'da neler değişecek?

Ankara'nın ev sahipliğindeki NATO Liderler Zirvesi'nde, Batı'nın savunma ittifakında yeni bir döneme kapı aralayacak kararların ilan edilmesi bekleniyor.

ABD'nin "NATO 3.0" vizyonu doğrultusunda, ittifaktaki görev dağılımı, sorumluluk ve yükümlülükler, güç dağılımı değişecek.

NATO Zirvesi'nin gündeminde hangi başlıklar var, hangi konular ele alınacak?

Avrupai NATO'ya dönük adımlar hızlandırılacak

Avrupalı ittifak üyelerinin Avrupa kıtasının savunmasında daha büyük sorumluluk üstlenmesiyle kıtanın savunma ve güvenlik mimarisi yeniden dizayn edilecek.

ABD, kademeli olarak NATO'nun konvansiyonel güvenliğini Avrupalı müttefiklerine devredecek. Haftalardır perde arkasında görüşmeler yürütülüyor ve yeni görev dağılımı ve yapısal değişimlere ilişkin olarak Ankara'da da kritik görüşmelerin yapılması bekleniyor.

Alman hükümet yetkilisi, Ankara zirvesinde "NATO'nun Avrupai bir ittifaka evrilmekte olduğu mesajının verileceğini" açıkladı.

Avrupalı liderlerin önceliği Trump'ı kızdırmamak

Avrupalı liderlerin, bu kritik dönüşüm sürecindeki en önemli önceliği, ABD Başkanı Donald Trump ile iplerin kopmasına varacak bir gerilimin önlenmesi.

Çünkü Avrupa, savunmada bağımsızlığını güçlendirmeye dönük adımlar atmakla birlikte, halen nükleer savunmada olduğu gibi pek çok alanda ABD'ye bağımlı.

Trump, aylardır her vesile ile NATO'yu "kağıttan kaplan" olarak nitelendirerek aşağılıyor, "iyi müttefikler" olmadıkları gerekçesiyle Avrupa ülkelerini ev sahipliği yaptıkları Amerikan askerlerini çekmek ve askeri üsleri kapatmakla tehdit ediyor.

Donald Trump'ın, ani bir kararla Avrupa'nın savunmasını zaafiyete uğratacak nitelikte adımlar atmasından çekinen Avrupalı liderler, bu nedenle Ankara'da ABD Başkanı'nı kızdırmamaya "özel bir önem" gösterip memnun etmeye çabalayacağı belirtiliyor.

Bunu da savunma harcamalarındaki artış, savunma sanayi işbirliklerindeki atılımlar ve NATO'da daha büyük sorumluluk üstlenmeye hazır oldukları yönündeki mesajlarla yapmaya çalışacaklar.

Trump'a "harcamalarımızı artırdık" mesajı verilecek

NATO üyeleri, geçen sene Lahey'de düzenlenen zirvede, Trump'ın baskısı sonucunda 2035'e kadar gayri safi yurt içi hasılanın (GSYİH) yüzde 3,5'ini doğrudan savunmaya, yüzde 1,5'ini de savunma ile bağlantılı kışla, demiryolu gibi altyapı harcamalarına aktarmayı taahhüt etmişti.

Türkiye'de üyelerin bu yöndeki taahhütlerini yerine getirme yönünde önemli ilerleme kaydettikleri Trump'a anlatılmaya çalışılacak.

Bazı üyeler, 3,5'lik hedefi şimdiden yakalarken Almanya bunu 2029'a kadar gerçekleştirmek için planlarını hazırladı.

NATO müttefiklerinin bazıları, savunma yetkinliklerini, savaşma kabiliyetlerini güçlendirmek için muazzam miktarlarda mali kaynak ayırdı. Aralarında Almanya'nın da yer aldığı bu üye ülkeler, ortak savunma sanayi projelerine hız verdi. Hatta Ankara'da savunma sanayii için bir forum düzenlenecek. Burada silah anlaşmalarının da imzalanması bekleniyor.

Bunda Trump yönetiminin artan baskısı etkili oldu. ABD, geçtiğimiz haftalarda tüm NATO üyesi ülkelerin savunma harcamalarını artırma yönünde gerekli adımları atmadığını söyleyerek, ABD'nin NATO'ya mali katkısında kesintiye gidebileceğini duyurmuştu. ABD'li kaynaklar Trump'ın Ankara'da, bu baskıyı daha da artırabileceğine dikkat çekiyor.

Güvenlik ve nükleer şemsiye garantisi teyit edilecek mi?

Avrupalı başkentlerin en büyük endişesi, tehdit olarak görülen Rusya'nın, Avrupa ülkelerine olası bir saldırısı durumunda, ABD'nin gerekli desteği sağlamaması.

Yani, ittifakın kollektif savunma taahhüdünü temsil eden, bir üyeye yapılmış bir saldırının tüm üyelere yapılmış bir saldırı olarak değerlendirilmesini düzenleyen Washington Antlaşması'nın 5. maddesinin işletilmemesi.

Ankara'daki zirvede Trump yönetiminin, diğer tüm üyelerle birlikte bu taahhüdüne bağlılıklarını teyit edecekleri belirtiliyor.

ABD, Avrupa'nın konvansiyonel güvenliğine desteğini azaltıyor. Ancak Avrupa başkentleri, kıtanın güvenliği için kilit önem taşıyan Amerikan nükleer caydırıcılık unsurlarının çekilmemesinde ısrarcı.

Bu nedenle Trump'ın Ankara'da, kıtanın güvenliğinde kilit önem taşıyan nükleer güvenlik şemsiyesinin muhafaza edileceğine dair taahhütte bulunması bekleniyor.

Ukrayna'ya destek sürecek mi?

Üye ülkelerin NATO zirvesinde, Ukrayna'ya desteğin süreceği yönünde taahhütte bulunmaları bekleniyor.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin de katılması beklenen Ankara zirvesinde, Ukrayna’ya 2026 yılında askeri teçhizat, yardım ve eğitim için 70 milyar euro, 2027’de ise yine en az eşdeğer düzeylerde bu desteğin süreceği taahhüdünün verilmesi öngörülüyor.

Bu desteğin finansmanı, son dönemde olduğu gibi bundan sonra da Avrupa ülkeleri ve Kanada tarafından sağlanacak.

Trump'ın başkanlığı sonrasında ABD Ukrayna'ya mali desteğini kesmiş, parasını Avrupa'nın ödediği silah ve mühimmat desteğini ise sürdürmeye devam etmişti.

İran gerilimi zirveyi gölgeler mi?

Donald Trump'ın, Ankara'da yine İngiltere, İspanya ve İtalya başta olmak üzere, İran savaşı sırasında Amerikan ordusuna ülkedeki üslerin kullanılmasına izin vermeyen Avrupa ülkelerine öfkesini dile getirmesi bekleniyor.

Avrupalı ​​yetkililer, Trump'ın Avrupa hükümetlerinin İran savaşı sırasında sergiledikleri tavırlara duyduğu kızgınlığın sürdüğünü ve bu kızgınlığının Ankara zirvesini gölgede bırakabileceğinden endişeli.

Zirve bildirisinde ise liderlerin, "Müttefikler, İran'ın asla nükleer silaha sahip olmaması gerektiğini yineliyor ve İran'ı Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer özgürlüğüne tam olarak saygı göstermeye çağırıyor" ifadelerine yer vermeleri bekleniyor.

AFP, Reuters/ DA, HS