Erdoğan'ın "milletim bilmez" dediği "casus belli" nedir?

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın NATO Zirvesi'nin sonunda yaptığı basın toplantısı, "casus belli" tartışması başlattı.

Bir Yunan gazetecinin Türkçe sorduğu soru üzerine Erdoğan, "Bu 'casus belli' konusunu benim milletimin tamamına yakını bilmez. Ne olduğunu sorsan, bilmez. Dolayısıyla bunlarla milletimizi oyalamaya gerek yok" ifadelerini kullandı.

Peki "casus belli" nedir?

"Casus belli" nereden çıktı?

Casus belli Latince bir ifade ve Türkçeye "savaş sebebi" olarak çevrilebilir. Bu kavram 30 yıldır Türkiye-Yunanistan ilişkilerinde kritik bir öneme sahip.

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) 1995 yılında, Yunanistan'ın Ege Denizi'nde karasularını altı deniz milinin ötesine genişletmesi hâlinde bunun savaş nedeni sayılacağı yönünde bir karar aldı.

İki ülkeyi ayıran Ege Denizi'nin darlığı ve Yunanistan hakimiyetindeki adaların Türkiye kıyılarına yakınlığı bu su yolunu tartışmalı hâle getiriyor. Ankara, Atina'nın Ege'de daha geniş bir alanda hak iddia etmesinin kendisinin hareket alanını kısıtlayacağını, askeri ve ticari faaliyetlerinin önemli ölçüde kısıtlanacağını savunuyor.

Yunanistan ne istiyor?

Atina'ya göre ise konu aslında deniz hukuku meselesi ve karasularını 12 deniz miline kadar genişletme hakkı var. Birleşmiş Milletlerin (BM) ilgili kuralları ülkelere 12 deniz miline kadar karasularını belirleme hakkı veriyor. Yunanistan, ihtilafın çözümü için uluslararası mahkemelere başvurmayı öneriyor.

Karasuyu sınırı, ilgili devlete bu deniz alanında güvenlikten balıkçılığa, gümrükten enerji faaliyetlerine kadar geniş yetkiler sağlıyor.

Atina daha önce, İtalya ile arasında uzanan İyon Denizi'nde karasularını 6'dan 12 deniz miline çıkarmıştı.

Yunan Başbakan Mitsotakis ne dedi?

NATO Zirvesi için Ankara'ya gelen Yunanistan Başbakanı Kiryakos Mitsotakis de Ege'deki sorunların Türk hükümetiyle "açık ve samimi bir şekilde ele alındığını" söyledi. Ancak daha önce de iki taraf çözüm yönünde iradelerini beyan etmiş olsa da somut bir gelişme yaşanmamıştı.

Ankara'da gazetecilere yaptığı açıklamada Türkiye ile temel sorunun denizlerdeki durum olduğunu belirten Mitsotakis, "casus belli" için "Artık bunu geride bırakmanın zamanı geldi" dedi. Mitsotakis 1995'teki TBMM kararının "tarihi bir hata" olduğunu, NATO müttefiki iki ülke arasındaki böyle bir durumun Avrupa ülkelerince de "kabul edilemez bulunduğunu" söyledi.

Atina ve Ankara arasında uzlaşı için yıllardır siyasi, hukuki ve askeri temaslar sürüyor.

DW / MUK,BK