په سوریه کې د شخړیزو پارلماني ټاکنو پیلیدل

ټاکل شوې ده چې نن یکشنبه (د اکتوبر ۵ نیټه) په سوریه کې د بشارالاسد د واکمنۍ له پای ته رسیدو وروسته، لومړنۍ پارلماني ټاکنې ترسره شي.

د سوریې د پارلماني ټاکنو ترسره کیدل له هم هغه پیل څخه له انديښنو سره مل دي، ځکه قدرت به د یوه واقعي دیموکراتیک تغیر ته د لارې هوارولو پرځای، د نوو واکمنانو په لاس کې باقي پاتې شي.

د سوریې پارلمان یا د «خلق مجلس» به چې یو لړ اصلاحات په کې رامنځته شوي دي ۲۱۰ استازي ولري. دغې مجلس پخوا ۲۵۰ چوکۍ درلودلې.

یو پر دریمه د دغو چوکیو یعنې ۷۰ استازي به په مستقیم ډول د مؤقت ولسمشر احمد شرع په وسیله منصوبیږي، هغه موضوع چې انتقاد کوونکي وایي چې په مقننه قوې د هغه تسلط تضمینوي.

د دمشق په یوه لیري پرته سیمه کې ښوونکي خالد مرعي وویل: «دا د وړتیا پورې اړه نه لري، بلکې شخصي محاسبات دي.»

په دې ټاکنو کې به د سوریې عادي وګړي د رای اچونې چانس ونه لري او د دې پر ځای به یو څو پړاویز بهیر معرفي شي. د حکومت له خوا ټاکل شوي انتخاباتي بنسټونه رای ورکوونکي انتخابوي او هغوي به په وروستي پړاو کې استازي وټاکي.

څارونکي وایي چې دغه سیستم د هغو څیرو چې قوي اړیکي لري په ګټه دی او توکمپالنه پیاوړې کوي، چې د اسد د واکمنۍ پر مهال په شدید ډول د مدیریت شوو سیاستونو یاد تازه کوي.

انتخابات د ټول هیواد په کچه نه ترسره کیږي

په یو شمیر دروزي او کُرد میشته سیمو کې د انتخاباتو ترسره کول ځنډول شوي دي. پارلماني ټاکنې به د ټول هیواد په کچه ترسره نه شي. د سوریې انتقالي حکومت د امنیتي انديښنو له کبله په سویدا او د حسکه او رقه په ځینو برخو کې رای اچونه ځنډولې ده.

د دغو سیمو اکثره اوسیدونکي دروز او کردان دي چې له دمشق سره مخالف او په پارلمان کې د دوی د استازولۍ راتلونکې نا معلومه ده.

سوریه چې ۲۳ میلیونه نفوس لري اوس د هیئت تحریر شام اسلامپالې ډلې د پخواني مشر احمد شرع له خوا چې د بشارالاسد رژیم یې ړنګ کړ رهبري کیږي. خو اوس نوموړی د یوې پوځي بریا پر سیاسي مشروعیت د بدلولو له ننګونې سره مخامخ دی.

ویجاړ ښارونه او د زیربناو نشتوالی

د سوریې انتقالي حکومت ټینګار کوي چې د انتخاباتو پیچلی بهیر یو عملي ضرورت دی او په میلیونو بې ځایه شوو ته چې د هویت اسناد نه لري او په پراخه پیمانه د زیربناو ویجاړیو ته اشاره کوي.

په دې هیواد کې ټول ښارونه لا ویجاړ دي، په داسې حال کې چې د بريښنا، سوون او لومړنیو توکو کمښت د ټول هیواد په کچه د رای اچونې بهیر ترسره کول، ناممکن کړی دی.

خو سره له دې ټولو د انتخاباتو بهیر ته د شک په سترګه کتل کیږي. د کُردانو په مشرۍ د سوریې دیموکرات ځواکونه چې د دغه هیواد شمال ختیځه برخه کنترولوي، دغه بهیر ټول شموله نه بولي.

د سوریې دیموکرات ځواکونو ویاند فرهاد الشامي وویل: «راتلونکي انتخابات په سوریه کې د ريښتینې بدلون هیڅ نښه نه وړاندې کوي.»