Plastik: jego szkodliwość może się podwoić
27 stycznia 2026
Emisje gazów cieplarnianych związane z tworzywami sztucznymi będą miały w przyszłości dwukrotnie większy negatywny wpływ na nasze zdrowie niż obecnie, jeśli sytuacja pozostanie bez zmian. Powodem tego jest produkcja nowych tworzyw sztucznych, jak wynika z najnowszych badań.
Tworzywa sztuczne są wykorzystywane praktycznie wszędzie: do produkcji opakowań, mebli lub odzieży, ale także jako materiał budowlany, do produkcji wyrobów medycznych i opon samochodowych. Jednak skutki zużycia tworzyw sztucznych są obecnie odczuwalne wszędzie.
Odpady z tworzyw sztucznych często trafiają do środowiska naturalnego, a następnie do gleby lub oceanów. Tam zakłócają funkcjonowanie ekosystemów. Rozkładają się one na najmniejsze cząsteczki, tzw. mikro- i nanoplastik. Obecnie mikroplastik znajduje się nie tylko w powietrzu, głębinach morskich czy lodzie arktycznym, ale także w organizmach żywych. Mikroplastik wykryto również w organizmie człowieka: między innymi we krwi, płucach, mózgu, a nawet w pierwszych odchodach noworodków.
Zużycie tworzyw sztucznych rośnie
Naukowcy przyjrzeli się również emisjom uwalnianym podczas całego cyklu życia produktów z tworzyw sztucznych – od wydobycia ropy naftowej i gazu ziemnego, z których wytwarza się tworzywa sztuczne, poprzez samą produkcję, ale także transport, recykling i utylizację tworzyw sztucznych.
Wszystkie te etapy powodują bowiem między innymi powstawanie gazów cieplarnianych, pyłów zawieszonych i szkodliwych substancji chemicznych, które mają negatywny wpływ na zdrowie ludzkie – bezpośrednio lub pośrednio poprzez skutki globalnego ocieplenia.
Ponieważ według prognoz Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) globalne zużycie tworzyw sztucznych może się prawie potroić do 2060 r., negatywne skutki również będą rosły.
Nowe badanie, opublikowane we wtorek (27.01.2026) w czasopiśmie specjalistycznym „The Lancet Planetary Health”, porównuje te skutki w sześciu różnych scenariuszach – w zależności od tego, jak ludzkość będzie postępować z tworzywami sztucznymi w przyszłości. Autorzy analizują w każdym scenariuszu sytuację, która będzie miała miejsce w 2040 roku.
Ile lat życia kosztuje plastik
Do swoich obliczeń wykorzystali jednostkę miary „Disability-Adjusted Life Years” (DALY). DALY to rok zdrowego życia, który został utracony w wyniku śmierci lub ograniczenia spowodowanego chorobą. Następnie obliczyli, jaka ilość plastiku będzie dostępna każdego roku zgodnie z prognozami. Ponadto oszacowali, ile lat życia ludzkość prawdopodobnie straci do 2040 roku w zależności od istniejącej ilości plastiku.
Obliczyli więc, ile szkodliwych dla zdrowia emisji powoduje dana ilość tworzyw sztucznych. Emisje te obejmują między innymi zanieczyszczenie powietrza pyłem zawieszonym, który powstaje między innymi podczas transportu produktów z tworzyw sztucznych. Ale także emisje CO2, które powstają podczas wydobycia ropy naftowej i gazu ziemnego lub podczas produkcji tworzyw sztucznych. Ponadto uwzględniono również uwalnianie toksycznych substancji chemicznych z tworzyw sztucznych, na przykład podczas produkcji lub z odpadów z tworzyw sztucznych.
W swoim badaniu zespół badawczy przyjął rok 2016 jako punkt wyjścia. Według niego, z powodu ilości tworzyw sztucznych istniejących na całym świecie w 2016 roku, ludzkość straciła około 2,1 miliona lat życia.
W pierwszym scenariuszu naukowcy założyli, że do 2040 roku wszystko pozostanie bez zmian. Oznacza to, że nadal będziemy produkować taką samą ilość tworzyw sztucznych jak obecnie, recyklingować taką samą ilość tworzyw sztucznych i że do środowiska trafi tyle samo odpadów z tworzyw sztucznych, ile obecnie. W takim przypadku liczba straconych lat życia wzrosłaby ponad dwukrotnie w porównaniu z rokiem 2016: W 2040 r. byłoby to 4,5 mln tzw. DALY.
W najbardziej optymistycznym scenariuszu, w którym zużywa się mniej plastiku, recyklinguje się więcej plastiku i istnieje lepsze zarządzanie odpadami niż obecnie, ludzkość straciłaby w 2040 r. tylko 2,6 mln lat życia; to nadal o pół miliona więcej niż w 2016 r.
Więcej emisji CO2 niż ruch lotniczy
– Szacowane ponad cztery miliony utraconych lat życia w dobrym zdrowiu w 2040 r. odpowiadają około pięciu godzinom utraconego pełnego zdrowia dla każdego człowieka na Ziemi – oblicza Walter Leal z Uniwersytetu Nauk Stosowanych w Hamburgu dla scenariusza „wszystko pozostaje bez zmian”.
Według badacza w całym swoim cyklu życia tworzywa sztuczne przyczyniają się do około 4,5% emisji gazów cieplarnianych wytwarzanych przez człowieka.
To wciąż mniej gazów cieplarnianych niż te powstające podczas produkcji energii lub w rolnictwie. Również wpływ plastiku na zdrowie jest mniejszy niż ogólne zanieczyszczenie powietrza. Niemniej jednak plastik jest „głównym źródłem cząstek zanieczyszczających powietrze”, jak twierdzi Walter Leal. Biorąc pod uwagę wzrost globalnej ilości plastiku, należy podjąć szybkie działania polityczne.
„Tylko wierzchołek góry lodowej” zagrożeń
Autorzy podkreślają, że nie uwzględnili potencjalnych negatywnych skutków mikro- i nanoplastiku dla zdrowia ludzkiego, ponieważ nie ma wystarczających danych na ten temat. Z tego samego powodu nie uwzględniono również potencjalnych skutków, jakie mogą mieć toksyczne substancje chemiczne zawarte w przedmiotach z tworzyw sztucznych.
Dlatego też negatywny wpływ na zdrowie ludzkie oszacowany w badaniu jest niewątpliwie tylko wierzchołkiem góry lodowej, mówi współautorka badania Megan Deeney w rozmowie z DW: „Mamy wystarczające dowody, aby wiedzieć, że musimy podjąć pilne działania. Pomimo istniejących dowodów na szkodliwość tworzyw sztucznych, ich produkcja nadal gwałtownie rośnie, a zanieczyszczenie tworzywami sztucznymi na całym świecie szybko się nasila”.
I to pomimo tego, że wiadomo, iż zanieczyszczenie tworzywami sztucznymi jest ściśle związane z bardziej kompleksowymi problemami dotyczącymi zdrowia planety i ludzi. Inne badania wykazały już, jak bardzo tworzywa sztuczne pogłębiają zagrożenia i wyzwania we wszystkich obszarach planety, twierdzi Deeney.
Dlaczego produkcja plastiku nie spada
Najskuteczniejszym sposobem ograniczenia zagrożeń dla zdrowia związanych z tworzywami sztucznymi opisanych w badaniu jest zmniejszenie produkcji nowych tworzyw sztucznych, podkreśla zespół badawczy – jednak nie poprzez zastąpienie tworzyw sztucznych innymi materiałami.
Zamiast tego należy ogólnie zużywać mniej materiałów, twierdzi autorka badania Deeney, na przykład zaprzestać produkcji zbędnych produktów z tworzyw sztucznych i przejść na systemy wielokrotnego użytku. Produkty z tworzyw sztucznych powinny być stosowane tylko tam, „gdzie nie ma alternatywy”, a jednocześnie należy „wyeliminować niebezpieczne substancje chemiczne ze wszystkich materiałów”.
Według Deeney idealnym rozwiązaniem byłoby, gdyby te działania i wymiana informacji zostały „zharmonizowane na szczeblu międzynarodowym poprzez silne, prawnie wiążące globalne porozumienie w sprawie tworzyw sztucznych, obejmujące cały cykl życia tworzyw sztucznych i zawartych w nich niebezpiecznych substancji chemicznych”.
Jednak w zeszłym roku nie udało się zawrzeć takiego międzynarodowego porozumienia w sprawie tworzyw sztucznych. Podczas szczytu ONZ w Genewie w 2025 r. wszystkie państwa uczestniczące zgodziły się, że należy podjąć działania w celu ograniczenia ogromnej ilości odpadów z tworzyw sztucznych. Jednak duże kraje produkujące ropę naftową zablokowały porozumienie, które ograniczyłoby również produkcję nowych tworzyw sztucznych.
Artykuł ukazał się pierwotnie na stronach Redakcji Niemieckiej DW.