Oval Ofis'te Erdoğan ve Trump'ın Suriye ajandasında ne var?

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Beyaz Saray'da Donald Trump'la buluşması öncesinde New York'taki Türkevi'nde Suriye'nin geçici Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ile görüştü. İletişim Başkanlığından yapılan açıklamada ikili ilişkiler ve bölgesel konuların ele alındığı belirtildi.

Erdoğan'ın görüşmede, en kısa zamanda Suriye'ye dönük tüm yaptırımların kalkmasını beklediklerini, Türkiye'nin Suriye’nin toprak bütünlüğü ve egemenliğini esas alan, bunu hedefleyen bütün girişimlere olumlu yaklaştığını ifade ettiği aktarıldı. 

ABD Başkanı Donald Trump ile Erdoğan'ın bugün Beyaz Saray'daki buluşmasında gündemdeki başlıklardan birisinin de Suriye olması bekleniyor.

Suriye'de Beşar Esad rejiminin 8 Aralık 2024'te düşmesinin ardından kurulan geçici yönetimin devlet başkanı Ahmed Şara BM Genel Kurul toplantıları için gittiği ABD'de üst düzeyde ağırlandı. Diğer yandan İsrail-Suriye gerilimini düşürmeye yönelik bir anlaşmanın yakında duyurulması bekleniyor.

Türkiye için "bir ve bütün Suriye'nin" önemi ne?

Türkiye, Esad sonrası Suriye'de en aktif bölgesel aktörlerden biri durumunda ve Suriye politikasının önemli parametrelerinin başında Şara yönetimi ile yakın iş birliğini sürdürmek geliyor. YPG/SDG'ye karşı mücadele, Suriye'nin toprak bütünlüğünün korunması ve İsrail'in etkisinin sınırlandırılması da bulunuyor.

Türkiye'den üst düzey yetkililerin farklı zamanlarda yaptığı açıklamalarda da bu unsurların öne çıktığı gözlemleniyor.

Son olarak Erdoğan BM Genel Kurulu'ndaki konuşmasında Suriye'de istikrarın önemine işaret ederek "DEAŞ başta olmak üzere terörün hiçbir çeşidinin olmadığı, güvenliğin tesis edildiği bir ve bütün Suriye vizyonunu tüm imkanlarımızla destekleyeceğiz" diye konuştu.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ise 19 Eylül'de Mısır'ın MBC Masr kanalına verdiği demeçte, Suriye'deki mevcut duruma ilişkin soru üzerine "Şu anda Suriye'nin istikrarına en büyük tehdit muhtemel bir İsrail askeri operasyonu. İsrail bu konuda belli niyetlerini önceden ortaya koyuyor. Suriye'deki istikrarsızlığın kapısını, açarsa İsrail'in bu yayılmacı politikaları açar" demişti.

Bu arada Ankara BM toplantılarının ardından önümüzdeki haftalarda Şara'yı ağırlamaya da hazırlanıyor.

ABD ziyareti öncesi havaalanında konuşan Erdoğan, Türk yetkililerin sürekli Suriye'ye gidip geldiğini hatırlatarak "Türkiye'nin dayanışmayı artırmasının Suriye'de yeni bir sürecin başlamasına vesile olduğunu" belirtmiş ve yakın ilişkilerin süreceği mesajı vermişti.

Erdoğan ve Şara BM için bulundukları New York'ta da bir araya geldiler.

SDG/YPG ile son durum da masada

Trump-Erdoğan görüşmesinin gündeminde Suriye'de YPG/SDG ile Şam yönetimi arasında imzalanan ancak uygulanması sıkıntılı olan anlaşmanın da olabileceği bazı uzmanların beklentileri arasında.

Suriye'nin kuzeydoğusunu kontrol eden Suriye Demokratik Güçleri (SDG), ağırlıklı olarak Kürt Halk Koruma Birlikleri'nden (YPG) oluşuyor ve eski ABD Başkanı Barack Obama yönetiminden bu yana ABD tarafından destekleniyor.

Esad rejiminin düşmesinden sonra ise ABD'nin Suriye'de çok da kalmak istemediği yorumları yapılıyor. SDG ile Şam'daki yeni yönetim 10 Mart 2025'te önemli bir anlaşmaya imza atmıştı. Bu anlaşma ile SDG'nin askeri gücünün Suriye ordusuna entegre edilmesi, kuzeydoğudaki petrol ve gaz sahalarının Şam'a devredilmesi ve Kürtlerin vatandaşlık haklarının anayasal olarak tanınması gibi maddeler bulunuyordu.

Ancak bu anlaşmanın uygulanması çok yolunda gitmedi. Kürtler ülkenin kuzey ve doğusu için "ademi merkeziyetçi" bir yapı isterken, Şam yönetimi ve Ankara ise buna karşı çıkıyor ve bunun bölünme anlamına geleceğini savunuyor.

İletişim Başkanlığının yaptığı açıklamaya göre Erdoğan dün Şara ile yaptığı görüşmede SDG'nin 10 Mart mutabakatına uyması gerektiğini, Türkiye'nin bölgedeki bütün gelişmeleri yakından takip ettiğini ve Suriye'ye yönelik desteklerin artarak süreceğini belirtti.

Son aylarda SDG/YPG'ye karşı açıklamalarının dozunu sertleştiren Bakan Fidan'a göre ise YPG "oyun bozanlık yapıyor" ve "İsrail'in Suriye'deki maşası" durumunda.

Suriye-İsrail güvenlik anlaşmalarına yakın takip

Peki Trump ile Erdoğan'ın masasındaki Suriye'de İsrail ile yapılması gündemde olan güvenlik anlaşmasında son durum ne?

Suriye ile ilgili gerek Türkiye gerekse bölge ülkelerini yakından ilgilendiren önemli konu başlıklarından biri olan ve kısa bir süre içinde de sonuçlandırılması beklenen güvenlik anlaşmasına ilişkin gelişmeler de ilgili başkentlerde yakından takip ediliyor.

ABD'nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack BM toplantıları marjında New York’ta yaptığı açıklamada iki ülkenin anlaşmaya yakın olduğunu belirterek, anlaşma ile İsrail'in saldırılarını durduracağı, Suriye'nin ise İsrail sınırına ağır teçhizat ve makineleri yerleştirmeyeceği "gerilimi azaltma" anlaşmasına yakın olunduğunu kaydetti.

Barrack'a göre bu uzlaşı iki ülke arasında müzakere edilen güvenlik anlaşmasına doğru atılan bir ilk adım niteliğinde olacak.

Trump Netenyahu ile Şara'yı Washington'da buluşturarak hanesine yeni bir puan eklemeyi amaçlarken Büyükelçi Barrack iki taraf arasında bu hafta açıklanacak bir anlaşmaya varılmaya çalışıldığını ancak Yahudi yeni yıl bayramı nedeniyle yeterli ilerleme kaydedilemediğini de kaydetti.

Türkiye'deki çözüm süreci de Suriye'yi mi bekliyor?

Öte yandan Suriye'de hem Kürtlerle hem de İsrail ile sürdürülen müzakerelerin alacağı istikametin Türkiye'de devam eden çözüm sürecini etkileme potansiyeli de bulunuyor.

Süreç çerçevesinde oluşturulan komisyon en son 12. toplantısını yaparken, dinlemelerin ne zaman biteceği ve gerekli yasal düzenlemelerin hazırlıklarına ne zaman başlanacağı ile ilgili belirsizlik sürüyor. DEM Parti ve PKK sürecin beklenenden yavaş gittiğini belirterek, Türkiye'ye gerekli yasal adımları atma çağrısında bulunuyor.