İran'la ilgili gelişmeler: ABD ilk kayıplarını açıkladı

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İran'ın dinî lideri Ayetullah Ali Hamaney'in ölümü üzerine X hesabından bir taziye mesajı paylaştı.

Hamaney'in "hayatını kaybetmesinden üzüntü duydum" diyen Erdoğan, "Kardeş İran halkına başsağlığı diliyor; ülkem ve milletim adına taziyelerimi iletiyorum" ifadelerini kullandı.

Erdoğan mesajında, "Bölgemizde cereyan eden çatışma ortamının son bulması ve diplomasiye dönüş için Türkiye olarak çabalarımızı kararlılıkla sürdüreceğiz" dedi.

ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), dün başlayan İran operasyonu sırasında üç Amerikan askerinin öldüğünü, beş askerin de ciddi şekilde yaralandığını bildirdi.

Bu, Amerikan ordusundan yapılan ilk kayıp açıklaması olurken, ordu ekipman hasarı veya toplam yaralı sayısı gibi başka detaylar vermedi.

CENTCOM, İran'ın "Amerikan uçak gemisi USS Abraham Lincoln'ü dört füze ile hedef aldık" açıklamasını ise yalanladı.

Komutanlıktan yapılan açıklamada, "İran füzelerinin uçak gemisinin yakınına bile gelmediği" belirtildi.

İran devlet haber ajansı ILNA, ABD-İsrail hava saldırılarında ülkenin eski Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad'ın da öldüğünü bildirdi. Açıklamada Ahmedinejad'ın "Tahran'ın doğusundaki evinde korumasıyla birlikte hayatını kaybettiği" belirtildi.

2005-2013 yılları arasında İran'ın cumhurbaşkanlığını yapan Ahmedinejad, popülist söylemleri, Batı karşıtı çıkışları ve özellikle İsrail'e yönelik sert açıklamalarıyla biliniyordu.

Onun cumhurbaşkanlığı döneminde İran, İsrail'e yönelik tehditleri ve Holokost'u (Yahudi Soykırımı) inkâr etmesi nedeniyle uluslararası alanda izole edildi. İzlediği nükleer politika ülkeye çok sayıda yaptırım uygulanmasına ve bunun sonucunda ekonomik krize yol açtı.

Görevde olduğu sekiz yıl boyunca destekçileri giderek kendisinden uzaklaşan Ahmedinejad, zamanla sertlik yanlıları tarafından dahi tartışmalı bir figür olarak görülmeye başlandı. Muhafazakâr bir isim olan Ahmedinejad 2017'de cumhurbaşkanı adayı olarak siyasete dönmek istemiş ancak adaylığına izin verilmemişti.

İran'ın misilleme için fırlattığı füzelerden biri Pazar günü İsrail'in Beyt Şemeş kentine düştü. Times of Israel haber sitesi, yerleşim yerinde yaşanan patlama sonucu dokuz kişinin öldüğünü, 20'den fazla yaralının hastaneye kaldırıldığını aktardı. Yaralılardan bazılarının durumları ağır.

İsrail ordusu, erken uyarı sisteminin zamanında devreye girdiğini ve isabetten önce sirenlerin çaldığını belirtirken, füzenin neden havada imha edilemediğine dair soruşturma başlatıldı.

Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ise dünden bu yana İran'ın misilleme saldırılarında üç kişinin hayatını kaybettiğini, 58 kişinin yaralandığını açıkladı.

BAE Savunma Bakanlığı, iki günde İran'dan 165 balistik füze, iki seyir füzesi ve 541 insansız hava aracı fırlatıldığını, bunların önemli bölümünün havada imha edildiğini bildirdi. Ancak saldırılar sonucu BAE'de bulunan Pakistan, Nepal ve Bangladeş uyruklu üç kişi yaşamı yitirdi.

İran İsrail'in yanı sıra, ABD üslerine ev sahipliği yapan Suudi Arabistan, Bahreyn, Katar ve BAE gibi bölge ülkelerini de hedef alıyor.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, İran'ın dinî lideri Ayetullah Ali Hamaney ile aile üyelerinin öldürülmesini, "insan ahlakının ve uluslararası hukukun tüm normlarını ihlal eden bir cinayet" diye niteledi.

Kremlin tarafından yayımlanan ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'a gönderilen taziye mesajında Putin, "Ayetullah Hamaney, Rusya-İran ilişkilerinin geliştirilmesine ve kapsamlı stratejik ortaklık düzeyine taşınmasına büyük kişisel katkı sunmuş seçkin bir devlet adamı olarak hatırlanacaktır" dedi.

Tahran yönetimi, Ukrayna'ya karşı savaşında Rusya'ya destek veriyor. İran yapımı kamikaze dronlar Rusya tarafından başta Kiev olmak üzere Ukrayna şehirlerini bombalamakta yoğun şekilde kullanılıyor.

İran ve Rusya, Suriye iç savaşı boyunca da büyük ölçüde iş birliği yapmış, devrik lider Beşar Esad'a destek vermişlerdi.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD ile İsrail'in düzenlediği saldırılarda ülkenin dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'in öldürülmesini "Tüm Müslümanlara karşı savaş ilanı" olarak nitelendirdi.

Pazar günü televizyondan halka seslenen Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan, "Hamaney'in öldürülmesi tüm dünyadaki Müslümanlara ve özellikle de Şiilere açık bir savaş ilanı olarak algılanmaktadır" ifadelerini kullandı. Pezeşkiyan ayrıca, ülkesinin, "bu tarihi suçun faillerinden ve arka planındaki isimlerden intikam almayı meşru bir hak ve görev" olarak gördüğünü dile getirdi.

İran Ulusal Güvenlik Konseyi Başkanı Ali Laricani de, ABD ve İsrail'i "eşi benzeri görülmemiş" saldırılarla tehdit etti. X hesabından açıklama yapan Laricani, "İran dün Birleşik Devletler ve İsrail'e füzeler fırlattı ve onlara zarar verdi. Bugün onları daha önce yaşamadıkları bir sertlikle vuracağız" dedi.

İran merkezli yarı resmî haber ajansı ISNA, Ali Hamaney'in öldürülmesinin ardından Ali Rıza Arifi'nin geçici olarak dinî liderin görevlerini yerine getirmek üzere oluşturulan konseye atandığını duyurdu.

Arifi "fakih" sıfatıyla, İran Cumhurbaşkanı ve yargı erki başkanıyla birlikte geçiş sürecini yönetecek.

Hâlihazırda İran'ın dinî eğitim sisteminin başında bulunan ve hem Anayasayı Koruyucular Konseyi hem de Uzmanlar Meclisi üyesi olan Arifi, Hamaney'in yerine seçilmesi muhtemel isimlerden birisi.

Ruhani lideri din adamlarından oluşan 88 üyeli Uzmanlar Meclisi seçecek.

Aralarında ruhani lider Ayetullah Ali Hamaney'in de bulunduğu önemli liderlerinin ölümünün ardından Tahran yönetimi, İsrail'e yönelik saldırılarını aralıksız sürdürüyor.

İran saldırıları sonucu Tel Aviv'de 50'den fazla yapı zarar görürken, 94 kişinin yaralandığı bildirildi.

İsrail ordusu, saldırıların ardından ülke genelinde alarma geçti. Kudüs'te, tarihi kent merkezindeki tüm kutsal mekanlar ibadete ve ziyarete kapatıldı. Daha önce Batı Şeria ile Kudüs arasındaki geçiş noktaları da geçici olarak kapanmış, Pazar sabahı Beytüllahim geçiş noktası yeniden açılmıştı.

İran misilleme saldırılarına, İsrail dışındaki hedefleri de vurarak devam ediyor. Savaşın ikinci gününde de Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) Dubai şehri ile Katar'ın başkenti Doha'da patlama sesleri duyuldu.

BAE yetkilileri, düşürülen dronlardan kopan şarapnel parçalarının iki eve zarar verdiğini, iki kişinin de yaralandığını açıkladı. Dubai Uluslararası Havalimanı, kentin simge yapılarından Burc el-Arab ve yapay Palmiye Adası da saldırılardan etkilendi. Cebel Ali Limanı'nda ise füze parçaları bir iskelede yangına yol açtı, bölgeden siyah dumanların yükseldiği görüldü.

Umman'ın Dukum Limanı ilk kez saldırıların hedefi olurken, iki insansız hava aracı limanı vurdu. Burada da bir işçi yaralandı. Katar'daki bir sanayi bölgesinde ise füze isabet etmesi sonucu küçük çaplı yangın çıktı.

İsrail, 200 savaş uçağıyla İran genelinde 500'ün üzerinde hedefi vurduğunu açıkladı. İsrail ordusundan (IDF) yapılan açıklamada, Pazar günü İran'ın başkenti Tahran'a yeni saldırılar düzenlendiği bildirildi.

"Tahran'ın kalbinde İran terör rejimi hedeflerinin" vurulduğunu dile getiren İsrail ordusu, İsrail hava kuvvetlerinin, "hava üstünlüğünü ele geçirmek ve Tahran'a giden yolu açmak için" büyük çaplı saldırılar düzenlediğini duyurdu.

Başkent Tahran'da bulunan bir haber ajansı AFP muhabiri de, kentin özellikle kuzey bölgesinde, Pazar günü çok sayıda patlama duyulduğunu ve binalardan dumanlar yükseldiğini aktardı.

Ortadoğu'da ikinci gününde süren çatışmalardan kaynaklı uçuş iptalleri dünya genelinde on binlerce yolcuyu etkiliyor.

Türk Hava Yolları (THY), Katar, Kuveyt, Bahreyn, Birleşik Arap Emirlikleri ve Umman uçuşlarının askıya alındığını; Lübnan, Suriye, Irak, İran ve Ürdün'e ise en az Pazartesi gününe kadar sefer düzenlenmeyeceğini bildirdi.

Air India da Ortadoğu destinasyonlarına tüm uçuşlarını iptal etti. 

ABD merkezli şirketler Delta Air Lines ve United Airlines, Tel Aviv uçuşlarını askıya aldı. Hollandalı KLM de Tel Aviv seferlerini iptal etti.

Türkiye'den Pegasus ve Almanya'dan Lufthansa dahil birçok havayolu Lübnan'a tüm uçuşları durdurdu.

British Airways ise Tel Aviv, Bahreyn ve Amman uçuşlarını gerçekleştiremiyor.

Bölgenin prestijli şirketleri Emirates, Qatar Airways ve Etihad ciddi operasyonel baskı altında. ABD-İsrail ve İran arasındaki savaş nedeniyle Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) Abu Dabi ve Dubai havalimanları ile Katar'ın başkenti Doha'ya tüm uçuşlar dururken, dünden bu yana Ortadoğu'nun büyük havayolu şirketleri tarafından bin 800'den fazla uçuş iptal edildi.

Havacılık uzmanları yeni haftanın ilk günleri boyunca gecikmelere veya iptallere hazırlıklı olunması uyarısında bulunuyor.

İptallere ek olarak, Ortadoğu üzerinden uçan havayollarının, çatışma bölgesinden kaçınmak için farklı rotalara yönelmek zorunda kaldığı, bunun da uçuş sürelerinin uzamasına ve yakıt maliyetinin artmasına yol açtığı belirtiliyor.

İran'ın dinî lideri Ali Hamaney'in öldüğünün açıklanmasının ardından Pakistan'da yüzlerce kişilik bir grup, liman kenti Karaçi'deki ABD Konsolosluğu'nu bastı. Protestocular binanın camlarını kırarken, polis ve paramiliter güçler kalabalığa müdahale etti.

Güvenlik güçleri ile protestocular arasında yaşanan çatışmada en az dokuz kişinin öldüğü, 25 kişinin de yaralandığı açıklandı.

Şiiler, yaklaşık 250 milyonluk Pakistan nüfusunun yaklaşık yüzde 15'ini oluşturuyor ve dünyadaki en büyük Şii topluluklarından birini temsil ediyor.

Bu arada Hindistan'ın Pakistan sınırındaki Keşmir bölgesinde toplanan binlerce Şii Müslüman da, Hamaney'in öldürülmesine tepki gösterdi. Kırmızı, siyah ve sarı bayraklar taşıyan kalabalık ABD ve İsrail karşıtı sloganlar attı.

ABD ve İsrail'in düzenlediği saldırılarda İran Genelkurmay Başkanı Abdurrahim Musavi ve Devrim Muhafızları Ordusu Genel Komutanı Muhammed Pakpur'un öldüğü bildirildi.

İran'ın resmi haber ajansı IRNA'nın haberine göre, devam eden saldırılar sırasında Savunma Konseyi toplantısı hedef alındı. Toplantının katılımcıları olan Genelkurmay Başkanı Musavi ve Devrim Muhafızları Ordusu Genel Komutanı Pakpur burada öldü.

Ayrıca Savunma Konseyi Genel Sekreteri Ali Şemhani ve Silahlı Kuvvetler Lojistik Destek Sorumlusu Aziz Nasırzade'nin de aynı saldırıda ölen isimler arasında olduğu açıklandı.

İran devlet televizyonu, dinî lider Ayetullah Ali Hamaney'in ölümünü teyit etti.

Hamaney'in dünkü saldırılar sonucu erken saatlerde öldürüldüğü belirtildi. Uluslararası ajanslara konuşan İsrailli yetkililer dün sabah, ilk saldırılar sonucu Hamaney'in öldüğünü düşündüklerini söylemişlerdi.

Gelişme sonrası ülkede 40 günlük resmî yas ve yedi günlük ulusal tatil ilan edildiği açıklandı.

Hamaney'in ölümünün ardından geçiş dönemini yönetmek üzere İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın da aralarında olduğu üç kişilik bir geçici konsey oluşturuldu.

İran yasalarına göre, Uzmanlar Meclisi adı verilen 88 üyeli kurulun yeni dinî lideri hızla seçmesi gerekiyor.