Alman devlet üniversitesinde ilk İslam İlahiyat Fakültesi

Almanya'nın Kuzey Ren-Vestfalya eyaletine bağlı Münster kentindeki üniversitenin "Campus der Religionen" (Dinler Kampüsü) projesinin inşaatı, 2021'den bu yana sürüyor. Kampüsün 2027'de açılması planlanıyor. Yeni binada Katolik, Protestan ve İslam ilahiyatı ile din bilimleri bir araya gelecek.

Proje, 1 Temmuz 2026 tarihi itibariyle de çok önemli bir dönüm noktasına ulaştı. Almanya ve Avrupa'da ilk kez bir devlet yükseköğretim kurumunda İslam İlahiyat Fakültesi kuruldu.

Fakültenin kurucu Dekanı Mouhanad Khorchide, bu gelişmeyi DW'ye "Eşsiz bir hikâyeye katkı sunabiliyorum" diye yorumladı. Münster Üniversitesi'nde 15 yıllık zorlu çalışmanın ardından gelinen aşamanın kendisi için bir "şükür ve mutluluk kaynağı" olduğunu da söyleyen 54 yaşındaki Khorchide, bunun aynı zamanda büyük bir sorumluluk olduğunu da vurguluyor:

"Bu eşsiz fırsatı değerlendirmek ve dünyaya açık, çağdaş bir İslam anlayışını ortaya koymak istiyoruz."

Khorchide, bunun yalnızca Avrupa'da değil, İslam dünyasında da etkili olacağına inanıyor.

1 Temmuz, Khorchide için çok şeyi değiştiren bir tarih. Şimdilik Münster'deki Paulus Katedrali yakınında bulunan üniversiteye ait geçici odalarda çalışmayı sürdürecek. Sosyolog ve din eğitimi uzmanı Khorchide, bugüne kadar Münster Üniversitesi İslam İlahiyatı Merkezi'nin (ZIT) başkanlığını yürütüyordu. Şimdi de yeni fakültenin ilk dekanı oldu.

500'den fazla öğrenci beklentisi

Khorchide, ZIT'nin 2012 yılında 15 öğrenci ve üç çalışanla faaliyete başladığı günleri hatırlıyor. Gelecekte öğrenci sayısının 500'ü aşmasını bekliyor. Fakültede şimdiden sekiz profesör ile 50'den fazla çalışan görev yapıyor. Dekan, öğrenim görmek isteyenlerin sayısı konusunda endişe duymuyor.

Almanya'daki devlet okullarında, İslam din dersleri yaygınlaşmaya devam ediyor. Yalnızca Kuzey Ren-Vestfalya eyaletinde bu dersler için yklaşık 3 bin öğretmene ihtiyaç duyuluyor. Buna karşılık şimdiye kadar yaklaşık 330 öğretmen yetiştirildi. Bu açık, ilahiyat mezunlarına somut iş olanakları sunuyor.

Khorchide, 2027'den itibaren "İslam ve sosyal hizmetler" dalında yüksek lisans programı açmayı planlıyor. Khorchide, özellikle gençlik çalışmaları, hastanelerde danışmanlık ve destek hizmetleri ile yaşlı bakımı gibi alanlarda, İslamî sosyal hizmetler uzmanlarına yoğun talep olduğunu belirtiyor.

Fakülte, inanç ile demokrasinin birbirine tezat oluşturmadığını savunuyor. Kuran'a bilimsel ve çağdaş bir yaklaşımı, ayrıca dinler arası diyaloğu benimsiyor. Fakülte aşırılıkçılık, antisemitizm ve radikal İslamcılıktan da açıkça uzak duruyor. İlkelerinde "Dinî gerekçelere dayandırılan her türlü şiddete ve dinin ideolojik amaçlarla kullanılmasına karşı çıkıyoruz" deniliyor.

Khorchide, yeni fakültenin duyurulmasından bu yana gördüğü ilgiden çok etkilendiğini söylüyor. Afrika ve Asya'daki medya kuruluşlarının bile gelişmeyi haber yaptığını belirtiyor. Dünyadaki en büyük Müslüman nüfusa sahip ülke olan Endonezya'yı özellikle anıyor. Buradan kendisine ulaşanların lisans ya da yüksek lisans eğitiminden ziyade doktora yapmakla ilgilendiklerini aktarıyor:

"Çünkü aradıkları tam da bu İslam anlayışı. İnsanlar dünyaya açık bir İslam anlayışına özlem duyuyor."

Bu durumun uzun vadede İslam'ın Almanya ve Avrupa'da gelişip yayılmasına ilişkin tartışmalar üzerinde de pozitif bir etkisinin olabileceğini düşünüyor. 

Münster ve Saraybosna

Münster Üniversitesi Basın Sözcüsü Norbert Robers ise DW'ye yaptığı açıklamada "Münster, teoloji alanında geleneksel olarak güçlü bir üniversite" diyor. Katolik ve Protestan teolojisi ile İslam ilahiyatının ilk kez aynı çatı altında buluşacağını belirten Robers, fakültede ortak bir kütüphane ve yemekhane de bulunacağını söylüyor.

Münster kenti, böylece "Batı Avrupa'daki ilk İslam ilahiyatı fakültesine" ev sahipliği yapacak. Burası aynı zamanda "Avrupa genelinde bir devlet yükseköğretim kurumu bünyesinde kurulan ilk İslam ilahiyatı fakültesi" de olacak. Saraybosna'da uzun süredir benzer bir fakülte bulunuyor, ancak bu fakülte devlet yükseköğretim sistemi içinde yer almıyor.

Robers, fakültedeki profesörlerin çalışmalarını da övüyor. Özellikle Khorchide ile din felsefecisi ve İslam araştırmacısı Ahmed Milad Karimi'nin "uluslararası akademik ağlarının son derece güçlü olduğunu" belirtiyor. Konuk akademisyenlik ve akademik değişim için gelen taleplerin de bunu gösterdiğini söylüyor.

Üniversite sözcüsü, mevcut adımın ilk bakışta "salt idari bir işlem" gibi görünse de hukuken önemli sonuçlar doğurduğuna dikkat çekiyor. Fakültenin kuruluşu dolayısıyla 24 Eylül'de üniversitenin tören salonunda bir kutlama yapılması planlanıyor.

2005-2013 yılları arasında Federal Eğitim Bakanı olarak görev yapan ve bu dönemde Alman üniversitelerinde İslam ilahiyatının yerleşmesinde önemli rol oynayan Hristiyan Demokrat Birlik (CDU) üyesi Annette Schavan da bu adımı "dönüm noktası" olarak nitelendiriyor. Schavan, Haziran ortasında Köln merkezli Domradio'nun internet sitesinde yayımlanan yazısında, İslam ilahiyatı fakültesinin açılmasının "akademik ilahiyat çalışmalarını bütünüyle güçlendireceğini" belirtti ve ekledi: "Fakülte, Avrupa çapında dikkat çekecek."