Zrabowane za Hitlera. Książki trafiają do spadkobierców
10 lutego 2026
Od ponad pięciu lat Biblioteka Uniwersytetu im. Goethego we Frankfurcie nad Menemsystematycznie przeszukuje swoje zbiory w poszukiwaniu dóbr zagrabionych w czasach nazistowskich. Projekt zaczyna przynosić rezultaty.
Biblioteka zwróciła już miejscowej Gminie Żydowskiej pierwsze książki zrabowane w czasach Trzeciej Rzeszy. Po zakończeniu szeroko zakrojonych badań proweniencyjnych przekazano gminie pięć książek – poinformowała uczelnia w poniedziałek, 9 lutego. Od 2020 roku biblioteka systematycznie przeczesuje swoje zbiory.
Zrabowane w czasach Trzeciej Rzeszy
W przypadku trzech książek wcześniejszymi właścicielami były dwie osoby o kluczowym znaczeniu dla ówczesnej gminy: adwokat i notariusz Julius Blau, który od 1903 roku aż do śmierci w 1939 roku stał na czele Gminy Izraelickiej jako jej przewodniczący. Jego syn Ernst był tam bibliotekarzem, wyemigrował w 1939 roku do Francji i zmarł w 1941 roku w obozie Gurs w pobliżu Tuluzy. Kolejne dwie książki pochodziły z samej biblioteki gminnej oraz z domu dla bezrobotnej żydowskiej młodzieży.
Wcześniejszych prawowitych właścicieli udało się ustalić na podstawie odręcznej dedykacji, indywidualnego ekslibrisu oraz pieczęci. Sposobu, w jaki książki trafiły do biblioteki, nie da się już ustalić. Na podstawie sygnatury pewne jest jednak, że znalazły się w zbiorach przed końcem rządów Adolfa Hitlera.
Jak zaznaczyła uczelnia, zwrócone książki same w sobie nie są cennymi ani rzadkimi egzemplarzami. Dla Gminy Żydowskiej ich oddanie jest jednak wydarzeniem o dużym znaczeniu. – Dla nas jest to bardzo ważne jako uznanie krzywdy wyrządzonej Żydom we Frankfurcie – wyjaśniła członkini zarządu Gminy, Rachel Heuberger.
Jeszcze wiele pracy
W umowie spadkowej z 1936 roku rodzina Blau wskazała Gminę Izraelicką jako jedynego spadkobiercę. Przed Holokaustem biblioteka Gminy Izraelickiej liczyła około 11,5 tys. dzieł w ponad 14 tys. tomów – odnotował w 1932 roku bibliotekarz Ernst Blau. Rekonstrukcja pierwotnej biblioteki nie jest możliwa z powodu ogromnych strat, ale można spodziewać się kolejnych restytucji z Biblioteki Uniwersyteckiej.
Wiadomo, że odkryto już kolejne egzemplarze, które mogły należeć do frankfurckiej społeczności żydowskiej. Badaczy proweniencji czeka jeszcze wiele pracy.
(KNA/dom)
Chcesz skomentować nasze artykuły? Dołącz do nas na facebooku! >>