Merz proponuje złagodzenie sankcji wobec Iranu

Jako pierwszy warunek złagodzenia sankcji Friedrich Merz podał porozumienie w sprawie odblokowania cieśniny Ormuz.

– Jeśli ma się udać kompleksowe porozumienie, jesteśmy również gotowi stopniowo łagodzić sankcje – potwierdził kanclerz Niemiec po zakończeniu unijnego szczytu. Taka umowa musiałaby, jego zdaniem, obejmować także zakończenie wojskowego programu nuklearnego oraz położenie kresu agresji wobec Izraela i innych państw sąsiednich.

Szefowa Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen oraz przewodniczący Rady Europejskiej António Costa jednak wyrazili sceptycyzm, czy taki układ z irańskim przywództwem jest realny. Von der Leyen, odnosząc się do brutalnego stłumienia protestów antyrządowych w styczniu, powiedziała, że nie należy zapominać, iż zginęło wówczas 17 000 młodych ludzi. Costa przypomniał, że Iran już wcześniej nie dotrzymywał ustaleń dotyczących swojego programu nuklearnego. – Nie możemy ignorować ani natury reżimu, ani przemocy stosowanej przez reżim wobec własnego społeczeństwa – podkreślił.

Jednocześnie oboje nie wskazali żadnego innego rozwiązania, w jaki sposób można by przywrócić swobodę żeglugi w cieśninie Ormuz. Fakt, że gazowce i tankowce naftowe nie mogą obecnie bez przeszkód przepływać przez cieśninę między Iranem a Półwyspem Arabskim z powodu irańskich gróźb użycia przemocy, jest jednym z głównych powodów eksplozji cen energii na całym świecie.

Premier Hiszpanii Pedro Sánchez skrytykował na szczycie fakt, że koszty importu paliw kopalnych do Europy wzrosły od początku wojny o 24 miliardy euro. – To odpowiada około 500 milionom euro dziennie – zaznaczył. Premier Finlandii Petteri Orpo oświadczył, że jest gotów rozmawiać o tym, jak można przyczynić się do zawieszenia broni.

UE i USA: wspólny interes 

Złagodzenie sankcji byłoby dużym ustępstwem; zwłaszcza że UE po brutalnym stłumieniu protestów na początku roku jeszcze bardziej zaostrzyła sankcje wobec Iranu, choć Teheran wówczas jeszcze nie blokował cieśniny Ormuz. Do tego kroku doszło dopiero po wybuchu wojny z Iranem, którą USA oraz Izrael rozpoczęły pod koniec lutego.

Aby skłonić Iran do ponownego otwarcia cieśniny Ormuz i zawarcia porozumienia o zakończeniu wojny, prezydent USA Donald Trump także ostatnio zapowiedział możliwość złagodzenia sankcji w takim przypadku. Chce jednak również doprowadzić do tego, aby Iran w dłuższej perspektywie zrezygnował z budowy bomby atomowej.

Niski wolumen handlu z Iranem

Do sankcji, których złagodzenia Iran domaga się od lat, należą te uniemożliwiające sprzedaż ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego do UE. Ponadto jednak liczne inne obszary handlu, a także wiele irańskich banków oraz sektor transportowy, objęte są szeroko zakrojonymi sankcjami. Zostały wprowadzone na mocy decyzji Organizacji Narodów Zjednoczonych w celu zapobieżenia budowie irańskiej bomby atomowej. Do tego dochodzą liczne unijne sankcje wobec irańskich organizacji i osób wspierających wojnę Rosji przeciwko Ukrainie oraz zaangażowanych w poważne naruszenia praw człowieka. W ostatnim czasie były one wielokrotnie zaostrzane.

Nie jest jednak jasne jak potoczą się dalsze losy propozycji niemieckiego rządu. Merz przyznał, że jeszcze nie nastąpił etap umożliwiający łagodzenie sankcji. Jednocześnie podkreślił, że podczas rozmów nikt nie odrzucił jego propozycji, a sugestia zaoferowania złagodzenia sankcji pojawiała się również ze strony innych szefów państw i rządów. Na pytanie, jakie odczucia budzi ewentualne porozumienie z Iranem, Merz odpowiedział, że „wszystko, co kończy ten konflikt – i to tak szybko, jak to możliwe – wydaje się dobre”.

Kanclerz dał do zrozumienia, że niemiecka inicjatywa mogłaby teraz zostać wykorzystana przez USA do skłonienia Iranu do dalszych negocjacji. – Złagodzenie sankcji może być częścią procesu, w którym w ten sposób jesteśmy teraz zaangażowani – podkreślił.

Na zakończenie nieformalnego szczytu Merz i pozostali przywódcy UE spotkali się również z prezydentami Egiptu, Libanu i Syrii oraz następcą tronu Jordanii. Wspólnie z nimi mają być ściśle koordynowane działania na rzecz deeskalacji.

Von der Leyen prezentuje warianty działań

Już w czwartek na szczycie omawiano także możliwe środki mające na celu obniżenie kosztów energii dla europejskich konsumentów i przedsiębiorstw. Komisja Europejska zaproponowała wcześniej między innymi silniejszą koordynację dostaw paliw, aby uniknąć odwoływania lotów. Belgijski premier Bart De Wever – zapytany, czy Komisja robi wystarczająco dużo, by chronić ludzi przed wysokimi cenami energii – odpowiedział, że „robi, co może; być może to nie wystarcza, ale to jest to, co może zrobić”.

Przed rozmowami na temat wojny z Iranem przywódcy UE w czwartek wieczorem przez około godzinę konsultowali się z prezydentem Ukrainy Wołodymyrem Zełenskim w sprawie obronnej walki jego kraju z Rosją. Zełenski powitał na Cyprze podjęte krótko wcześniej w Brukseli decyzje dotyczące nowego unijnego kredytu pomocowego o wartości 90 miliardów euro oraz nowego pakietu sankcji wobec Rosji.

Stało się to możliwe dzięki temu, że ustępujący premier Węgier Viktor Orban zrezygnował z trwającej miesiącami blokady. Orban nie bierze udziału w szczycie w państwie wyspiarskim we wschodniej części Morza Śródziemnego. Oczekuje się, że 9 maja będzie musiał przekazać urząd Peterowi Magyarowi. Ten, wraz ze swoją partią Tisza, wyraźnie wygrał wybory parlamentarne na Węgrzech nieco ponad dwa tygodnie temu.

Dyskusje nad nowym budżetem UE

Tematem drugiego dnia szczytu była także praca nad długoterminowym budżetem na lata 2028–2034. Kluczowym punktem spornym jest kwestia finansowania ambitnych planów UE – takich jak wzmocnienie konkurencyjności i rozbudowa zdolności obronnych – w sytuacji, gdy wiele państw członkowskich znajduje się pod presją finansową po następujących po sobie kryzysach. Komisja Europejska proponuje zwiększenie budżetu wspólnotowego od 2028 roku o 700 miliardów euro do łącznej kwoty dwóch bilionów euro.

Friedrich Merz stwierdził, że w czasach, gdy niemal wszystkie państwa członkowskie podejmują w swoich krajach duże wysiłki, aby oszczędzać pieniądze, tak masywny wzrost „nie pasuje do krajobrazu”. Z punktu widzenia Republiki Federalnej dalsze zadłużanie UE jest niewyobrażalne. – To będą trudne negocjacje – powiedział kanclerz. Budżet UE jest w dużej mierze finansowany ze składek państw członkowskich, a Niemcy – jako największa gospodarka Wspólnoty – wpłacają do niego najwięcej. 

(DPA/du)

Chcesz komentować nasze artykuły? Dołącz do nas na Facebooku! >>