Merz jedzie do Izraela: przyjaźń pomimo sporów
6 grudnia 2025
Od chwili objęcia urzędu kanclerza przez Friedricha Merza stosunki niemiecko-izraelskie nabrały szczególnego charakteru. Kilkakrotnie dochodziło do sporów między Berlinem a Jerozolimą w sprawie działań Izraela w Strefie Gazy, które spowodowały śmierć dziesiątek tysięcy osób. Izrael uzasadnia je odpowiedzią na atak terrorystyczny Hamasu, w wyniku którego 7 października 2023 r. zginęło ponad 1200 osób.
Pierwsza wizyta Merza w Jerozolimie jest więc trudną misją. Niektóre czynniki przemawiają za kontynuacją, inne za zmianą.
Kanclerz i ambasador
Widać to wyraźnie w komentarzach ambasadora Izraela w Niemczech, Rona Prosora, na temat wypowiedzi kanclerza. Gdy Friedrich Merz, pełniący swoją funkcję zaledwie od dwóch tygodni, pod koniec maja wyraził irytację działaniami Izraela w Strefie Gazy i mówił o naruszeniu międzynarodowego prawa humanitarnego, Prosor zachował spokój: „Gdy Friedrich Merz krytykuje Izrael, słuchamy go bardzo uważnie, ponieważ jest naszym przyjacielem” – powiedział dyplomata w niemieckiej stacji telewizyjnej (ZDF).
Jedenaście tygodni później sytuacja wyglądała zupełnie inaczej: na początku sierpnia, w związku z sytuacją humanitarną w Strefie Gazy, kanclerz podjął decyzję o wstrzymaniu „do odwołania” dostaw określonego sprzętu wojskowego do Izraela. Konkretnie chodziło o broń, która mogłaby zostać wykorzystana w wojnie w Strefie Gazy. Według Merza rząd nie może dostarczać broni do konfliktu, który może pochłonąć „setki tysięcy ofiar cywilnych”.
Wywołało to niezwykle ostrą krytykę ze strony Rona Prosora. – Ten krok kanclerza nie przybliżył ani uwolnienia izraelskich zakładników z rąk Hamasu, ani zawieszenia broni – powiedział w „WELT TV”. Według ambasadora dyskutuje się raczej o „rozbrojeniu Izraela”: „To święto dla Hamasu”. Również premier Izraela Benjamin Netanjahu mówił o nagrodzeniu Hamasu przez Merza. Dopiero w połowie listopada rząd w Berlinie znów zniósł ograniczenia dotyczące eksportu broni ze skutkiem od 24 listopada. Jako uzasadnienie rzecznik rządu Stefan Kornelius powołał się na zawieszenie broni w Strefie Gazy, które weszło w życie 10 października.
Rozejm ten jest raczej niestabilny. Wciąż dochodzi do walk między bojownikami Hamasu a izraelskimi żołnierzami, a także do ataków rakietowych ze strony Izraela. Według danych palestyńskich władz w Strefie Gazy kontrolowanych przez Hamas, które są uznawane za wiarygodne przez ONZ i międzynarodowe organizacje pozarządowe, od początku rozejmu w Strefie Gazy w wyniku izraelskich ostrzałów zginęło ponad 300 osób, w tym wiele dzieci.
Premier i kanclerz często rozmawiają przez telefon
W niedzielę (07.12.2025) Merz ponownie zagości u Netanjahu. Częściej niż jego poprzednicy, kanclerz wspomina w swoich aktualnych wypowiedziach o długich rozmowach telefonicznych z szefem izraelskiego rządu – czy to na temat ogólnej sytuacji na Bliskim Wschodzie, kryzysu humanitarnego w Strefie Gazy, czy też dwunastodniowej wojny między Izraelem a Iranem.
Oprócz rozmów politycznych z Netanjahu i prezydentem Izraela Izchakiem Herzogiem, z pewnością znacząca będzie wizyta kanclerza w Jad Waszem (Instytucie Pamięci Męczenników i Bohaterów Holokaustu). Miejsce to jest czymś więcej niż tylko symbolem. Podtrzymuje bowiem pamięć o sześciu milionach Żydów zamordowanych przez nazistowskie Niemcy podczas Holokaustu.
Również w Izraelu odnotowano, jak Merz walczył ze łzami podczas przemówienia wygłoszonego w połowie września z okazji ponownego otwarcia synagogi w Monachium, zniszczonej 87 lat temu przez nazistów. Wyraził również wstyd z powodu ponownego nasilenia się antysemityzmu w Niemczech.
„Przyjaźń” zamiast „racji stanu”?
Po sporze dotyczącym eksportu broni Merz zapewnił, że niemiecko-izraelska przyjaźń wytrzyma spór w konkretnej kwestii: „Nic się w tej sprawie nie zmieniło i nic się nie zmieni”.
Kanclerz natomiast, jak sam przyznaje, ma trudności z pojęciem „racja stanu”, ponieważ „nigdy nie zostało ono wyjaśnione we wszystkich swoich konsekwencjach”, jak powiedział w październiku w wywiadzie prasowym. Termin ten ukuła kanclerz Angela Merkel (podobnie jak Merz pochodząca z CDU) w 2008 roku, gdy jako pierwsza zagraniczna szefowa rządu mogła przemawiać przed Knesetem, izraelskim parlamentem.
Angela Merkel stwierdziła wówczas: „Każdy rząd i każdy kanclerz przede mną byli zobowiązani do wypełniania szczególnej historycznej odpowiedzialności Niemiec za bezpieczeństwo Izraela. Ta historyczna odpowiedzialność Niemiec jest częścią racji stanu mojego kraju”.
Jeszcze w czerwcu Friedrich Merz również używał tego słowa, ale potem prawie całkowicie tego zaprzestał. Podczas jesiennej uroczystości przemawiał bezpośrednio po przewodniczącym Centralnej Rady Żydów w Niemczech, Josefie Schusterze. Ten ostatni wielokrotnie używał terminu „racja stanu”. Merz tylko w jednym miejscu swojego przemówienia spontanicznie zwrócił się do Schustera i zacytował jego słowa. Ze swojej strony kanclerz nazwał szczególną odpowiedzialność Niemiec za Izrael, jego istnienie i bezpieczeństwo „niepodlegającą negocjacjom częścią normatywnych fundamentów naszej konstytucji”.
Objazd przez Jordanię
Teraz, ponad siedem miesięcy po wyborach na kanclerza, Friedrich Merz udaje się do Jerozolimy. Jego dwaj poprzednicy, Olaf Scholz i Angela Merkel, złożyli wizytę inauguracyjną u izraelskiego szefa rządu w ciągu pierwszych trzech miesięcy od objęcia urzędu. Żadne z nich nie miało dalszych etapów podróży.
Merz natomiast leci najpierw do Jordanii, aby spotkać się z królem w Ammanie, a następnie udaje się do Izraela.
Artykuł ukazał się pierwotnie na stronach Redakcji Niemieckiej DW.