Kłopoty największych europejskich projektów obronnych
27 maja 2026
Europa chciała zbudować wspólny myśliwiec nowej generacji. Zamiast tego największy projekt obronny może zaowocować powstaniem dwóch odrębnych maszyn bojowych.
Koncern Airbus – reprezentujący stronę niemiecką i hiszpańską w programie Future Combat Air System (FCAS) – poinformował DW, że jest otwarty na restrukturyzację tego przedsięwzięcia po latach sporów politycznych i przemysłowych.
Rozwiązanie to mogłoby przybrać formę „koncepcji dwóch myśliwców”, umożliwiającej Francji i Niemcom opracowanie odrębnych samolotów bojowych przy jednoczesnym zachowaniu współpracy w zakresie dronów, sensorów oraz systemów cyfrowych łączących pola walki w czasie rzeczywistym.
Zaskakujący zwrot akcji: sam myśliwiec może przestać być najważniejszym elementem tego projektu. Propozycja ta stanowi poważny zwrot w realizacji przedsięwzięcia, które niegdyś promowano jako symbol francusko-niemieckiej jedności militarnej.
Czy projekt FCAS da się jeszcze uratować?
– W kwestii FCAS trwają prace z rządami Francji, Niemiec i Hiszpanii, mające na celu ustalenie dalszej drogi dla tego projektu – powiedział DW rzecznik Airbusa.
Dyrektor generalny Airbusa, Guillaume Faury, stwierdził, że cały program wciąż ma sens – nawet jeśli jego centralny element, czyli myśliwiec, pozostaje zablokowany.– Impas dotyczący jednego z filarów nie powinien stawiać pod znakiem zapytania całej przyszłości tego zaawansowanego technologicznie europejskiego potencjału – stwierdził, dodając, że Airbus poparłby wariant zakładający budowę dwóch typów myśliwców, gdyby rządy o to poprosiły.
Spór ten rodzi obecnie szersze pytanie: czy największe kraje Europy są wciąż w stanie wspólnie tworzyć kluczowe systemy uzbrojenia?
Historia powstania FCAS
Program FCAS został zainicjowany przez Francję i Niemcy w 2017 roku. Później dołączyła do niego Hiszpania. Projekt, którego wartość szacowana jest na około 100 mld euro (116 mld dolarów), ma na celu stworzenie systemu walki powietrznej szóstej generacji do około 2040 roku.
Program wykracza daleko poza samolot myśliwski nowej generacji. Obejmuje on również drony, zdalnie sterowane nośniki, silniki oraz „chmurę bojową” zaprojektowaną w celu łączenia samolotów, czujników i danych z pola walki w czasie rzeczywistym.
Jednak to właśnie sam myśliwiec stał się głównym źródłem sporów.
Ambicje nuklearne dzielą partnerów FCAS
Francja chce, aby przyszły samolot operował z lotniskowców i przenosił broń jądrową. Niemcy, jako państwo nieposiadające broni jądrowej, nie podzielają tych wymagań. Berlin podjął już decyzję o zakupie amerykańskich myśliwców F-35 do misji NATOw ramach wspólnego wykorzystania broni jądrowej.
Kanclerz Niemiec Friedrich Merz niedawno publicznie potwierdził istnienie tych rozbieżności. Stwierdził, że Francja potrzebuje samolotu nowej generacji zdolnego do przenoszenia broni jądrowej, podczas gdy Niemcy nie wymagają obecnie takich zdolności dla Bundeswehry. Ostrzegł, że jeśli strony nie zdołają rozwiązać tych sporów, „nie będziemy w stanie kontynuować projektu”.
Konflikt spowalnia realizację programu FCAS
Spór polityczny wynika z konfliktu na płaszczyźnie przemysłowej. Dassault Aviation, francuski producent myśliwca Rafale, domaga się wyraźnej roli lidera nad nowym samolotem bojowym. Airbus Defence and Space reprezentuje interesy przemysłowe Niemiec i Hiszpanii i chce odgrywać większą rolę.
Skutkiem tego jest długotrwały spór dotyczący przywództwa, podziału zadań i transferu technologii. Kilka prób mediacji między firmami nie przyniosło przełomu.
Airbus zasygnalizował teraz, że rozwiązaniem może być zaprzestanie forsowania wymagania, by jeden samolot spełniał wszystkie potrzeby.
Chmura bojowa może przetrwać
Dla wielu analityków najważniejszą częścią FCAS może już nie być sam myśliwiec. Chmura bojowa – system cyfrowy łączący samoloty, drony, czujniki i broń – jest coraz częściej postrzegana jako obszar, w którym europejska współpraca nadal ma silne uzasadnienie.
Ekspert ds. obronności Christian Mölling powiedział DW, że chmura bojowa ma znaczenie, ponieważ Europa pozostaje w dużym stopniu zależna w tej dziedzinie od Stanów Zjednoczonych. Inni eksperci twierdzą również, że drony, oprogramowanie i sieci bojowe mogłyby funkcjonować nawet w przypadku podziału lub ograniczenia elementu samolotu myśliwskiego.
Byłoby to mniejsze zwycięstwo polityczne niż pierwotna wizja. Mogłoby jednak zapobiec całkowitemu upadkowi FCAS.
Próba dla europejskiego przemysłu obronnego
Pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę skłoniła europejskie rządy do zwiększenia wydatków na obronność i zmniejszenia zależności od Stanów Zjednoczonych. Od 2022 roku Unia Europejska wzywa do zwiększenia wspólnych zamówień na sprzęt wojskowy oraz wzmocnienia europejskiego przemysłu obronnego.
Jednak zamieszanie wokół programu FCAS pokazuje, jak trudne może być to w praktyce.
Analitycy ds. obronności z think tanku Carnegie Endowment for International Peace z siedzibą w Waszyngtonie twierdzą, że losy programu FCAS mogą na długie latawpłynąć na przyszłość europejskiej współpracy w dziedzinie obronności. Jeśli program się nie powiedzie, rządy mogą stać się znacznie bardziej ostrożne, jeśli chodzi o ponowne uruchamianie międzynarodowych projektów zbrojeniowych na taką skalę.