Читајќи ја повторно прочуената „Малечка историја на фотографијата“ на Валтер Бенјамин, се прашав што би рекол тој за нашево дигитално време, во кое фотографирањето е речиси perpetuum mobile, небаре времето го мериме со направените слики и самосликови? Ќе се праша ли дали сме ја изгубиле не само „аурата“ на посебноста на фотографијата, туку и „аурата“ на нашето животно време како најдрагоцен дар? Погледнато од неговата филозофска перспектива, нашата опседнатост со фотографирањето на секој миг ќе му го открие нашиот страв дека нема да успееме да го „задржиме“ во слика секој миг. Затоа, можеби, забораваме дека најсреќните мигови, тие во кои ни се чини дека времето запрело, ние никогаш не брзаме да ги „овековечиме“ во слика. Затоа што интуитивно чувствуваме дека тие се навистина вечни. Затоа што сме слеани со мигот во силно чувство на живост. И ги чуваме во умот и во срцето толку јасно, што секогаш можеме да ги повикаме во мислите.
Во салоните на високото граѓанство во кое беше пораснал Бенјамин во Берлин на почетокот на дваесеттиот век, семејните албуми биле тешки книги со кожни повези и позлатени рамки, кои стоеле на видно место врз старите комоди и се покажувале на специјални гости. Ние, пак, албумите со лични фотографии ги носиме насекаде со себе. Во џебот, во чантата. Секој од нас има албум со неколку илјади фотографии во мобилниот телефон. А некои истите фотографии ги постираат и во своите албуми на Фејсбук, Твитер или Инстаграм. Тоа што некогаш беше лична и семејна приказна во слики, сега е достапна за илјадници анонимни набљудувачи. Нашата цивилизација стана буквално век на сликата, што, пак, не значи дека за нас со тоа се зголеми значењето на фотографијата. Секако, во филозофската смисла, секоја фотографија, и онаа во нашиот мобилен, е сведоштво за една личност и една животна приказна. Сепак, само малкумина во фотографијата гледаат „писмо“, чија тајна умеат да ја „прочитаат“. Уште Бодлер визионерски беше предвидел дека во иднината аналфабети нема да бидат тие што не ќе знаат да читаат букви, туку тие што не ќе бидат способни да го „читаат“ писмото во фотографијата. Тоа, пак, значи дека и покрај целосната баналност на фотографијата во дигиталната ера, секоја фотографија и денес чува во себе тајна. Тајната на еден човечки живот или на еден историски настан. Фотографијата е неповторлива и во баналноста. Затоа што не е банален животот што го отсликува. Фотографијата ја чува во себе тајната на времето. И желбата на човекот да го запре неговиот неумолив измин. Фотографијата го слави животот, дури и тогаш кога ја правиме без многу размислување.
За Бенјамин најстарите дагеротипни фотографии имаа посебна „магија“. Тој таинствен блескав флуид што ги обвива старите фотографии тој го дефинира првпат 1931-та со поимот „аура“ токму во делото „Малечка историја на фотографијата“. Првите фотографии биле направени со техниката дагеротипија врз блескави тенки сребрени плочи, а се развивале во camera obscura. Тие фотографии според него ја поседуваа „аурата“ која дотогаш ја имаа само уметничките дела токму со нивната уникатност. И дагеротипните фотографии биле уникати, а една од нив 1839-та чинела 25 златни франки. Бенјамин е првиот што согледува дека фотографијата содржи нешто ново, поинакво од насликаното дело. Егзактната техника на фотографијата, според него, доловува една магична вредност, која не се среќава во сликарсвото. Фотографијата има сила да ја „улови“ живоста на минутата која во следната секунда станува минато. Притоа во тоа мигновено е сочувано и идното, кое на фотографијата јасно говори и по долго време. Тоа е „тајното писмо“ во неа. Најстарите фотографии за него откриваат физиогномиски светови полни со слики, скриени во најмалите детали кои разбудуваат соништа и мечти. Фотографиите за Бенјамин се скришно писмо кое може да го „прочита“ само тој што умее филозофски да ја протолкува нивната приказна. Тоа го покажува анализирајќи ја прочуената фотографија на Франц Кафка како осумгодишно момче, направена во фотографско ателје во Прага. Интересно е што неколку години подоцна, Бенјамин во своето клучно дело „Уметничкото дело во ерата на неговата техничка репродуктивност“ (1935) го разработува опширно поимот на „аурата“, покажувајќи дека токму можноста да се репродуцираат уметничките дела направи тие да ја изгубат „аурата“ на уникатност. А прочуените уметнички дела се репродуцираа на хартија со тоа што можеа да се фотографираат.
Всушност, магијата на фотографијата е тоа што ја доживуваме како „запрено време“. А кога времето запира, тогаш ја насетуваме вечноста, токму среде мигновеноста. Во тој меѓусвет на одживеаниот миг и очекувањето на идниот, живее вечно секоја фотографија. Токму таа која во нашиот дигитален свет стана банална, затоа што буквално ја изгуби „аурата“ на скапоценото и свеченото. А се‘ до шеесеттите во Германија, а во Скопје до земјотресот, уште фамилиите одеа на „сликање“ во фотографските ателјеа. Во предземјотресно Скопје обично се сликавме во неделните променади во паркот, каде што секогаш имаше фотографи. Ретко која македонска фамилија поседуваше во педесеттите фотографски апарат. Фотографии се правеа само за посебни поводи.
Повеќе од авторката: Егејското бегалско наследство и отвореноста за светот
Уште од дете ме фасцинираа старите фотографии. Тоа беше затоа што моите родители беа Егејци, пребегани во војна преку границата од Грција во Југославија само со облеката на себе. Сите фотографии и сите лични документи тие ги оставија во своите домови. Затоа што не веруваа дека нема да се вратат. Им се восхитував на моите другари во детството кои во домовите имаа стари фотографии и стари предмети. Ние, бегалските деца, немавме ништо постаро од нас самите. Со нашето раѓање почна новиот живот на нашите фамилии. Затоа секоја фотографија за мене и ден-денес е скапоцено сведоштво и скриена приказна. Многу ми е блиско сознанието на Бенјамин дека секоја фотографија чека да биде протолкувана и литераризирана. Затоа постојано трагам во мислите по фотографијата на баба ми, по која сум крстена, а која умрела при бегството. Како што си ги замислувам одвреме-навреме и фотографиите на татко ми и мајка ми како деца, кои останаа во нивните напуштени куќи. Оние соселани, кои по војната трагале во напуштените куќи на бегалците по скриени богатства, сигурно ги фрлиле фотографиите на моите предци како безначајни пожолтени хартии. А тие пожолтени фотографии денес се за мене најскапоценото, затоа што се неповратно изгубени.
Оваа колумна го изразува личното мислење на авторот и може да не се совпаѓа со редакцискиот став на македонската редакција на Дојче Веле или со ДВ во целина.