Tuzun sırrı | YAŞAM | DW | 23.07.2013
  1. Inhalt
  2. Navigation
  3. Weitere Inhalte
  4. Metanavigation
  5. Suche
  6. Choose from 30 Languages

YAŞAM

Tuzun sırrı

Tuzun kan basıncını yükselttiği uzun yıllardır bilinen bir gerçek. Ancak uzmanlar sonunda bunun nedenini keşfetti. İşin ilginç yanıysa 16 yıl önce uzay yolculukları sırasında yapılan bir deneyin çözüme önayak olması.

Speisesalz http://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Datei:Speisesalz.jpg&filetimestamp=20091126140330

Speisesalz

Alman astronot Reinhold Ewald 1997 yılında uzayda hem bir bilim adamı hem de denek olarak üç hafta geçirdi. Ewald yer çekimsiz ortamda metabolizmada yaşanan değişiklikleri kayıt altına alabilmek için uçuştan başlayarak geri dönüşünden iki hafta sonrasına kadar yiyip içtiği her şeyin notunu tuttu.

Ewald "Uçuş sırasında kontrollü bir şekilde gıda ve içecek tüketmeye ve bunları kayıt altına almaya büyük özen gösterdim. Daha sonra vücudumdaki tuz seviyesinde dünya üzerinde veya tıp kitaplarından alışık olunmayan bir farklılık keşfedildi" şeklinde konuşuyor.

Astronotun kan değerlerindeki farklılıklar ile tükettiği gıda ve içecekler karşılaştırıldı. Sonuçta Reinhold Ewald'ın vücudunda uzay yolculuğu sırasında yüksek miktarda tuz biriktiği tespit edildi. Ewald'ın vücudunda sağlıklı bir insanın yaklaşık 6 litre vücut sıvısında bulunabilecek kadar fazladan tuz birikmişti. Ancak Ewald’ın kilosu değişmemişti.

ARCHIV - Der Deutsche Reinhold Ewald winkt Pressevertretern zu, die ihn am 20.1.1997 während des Trainings für das russische Sojus-TM-25-Weltraumprojekt in Rußlands Raumfahrtzentrum Star City, 25 km von Moskau entfernt, beobachteten. Abenteuerlust darf ein Astronaut schon mitbringen, aber die allein würde als Motiv für eine so lange Marsmission nicht reichen, meint der deutsche Raumfahrer Reinhold Ewald. «Solche Leute würden schon auf dem Weg zum Mars an ihrer Entscheidung zweifeln, weil es so lange dauert», sagte er zum Weltkongress der Astronauten in Köln (1.-5. Juli) im Gespräch mit der Nachrichtenagentur dpa. Foto: Mashatin/dpa (zu dpa-Gespräch vom 01.07.2013) +++(c) dpa - Bildfunk+++

Reinhold Ewald

'Vücut çok daha karmaşık çalışıyor'

Rupert Gerzer gibi Alman Havacılık ve Uzay Merkezi'nin birçok çalışanı tuzun vücutta çözündüğünü, fazla tuzunsa böbrekler üzerinden idrar yoluyla dışarı atıldığını düşünüyordu. Ancak yapılan deney insan vücudunun çok daha karmaşık bir şekilde çalıştığını ortaya koyuyor.

Konuya açıklık getirmek için bir sonraki deney öğrenciler üzerinde yapıldı. Araştırmacılar bir grup öğrenciye normalde gıda ve içecekler yoluyla aldıklarından çok daha fazla tuz yükledi.

Ewald "Denek olarak kullanılan ve karantinada tutulan zavallı spor öğrencileri... Ancak çabalar sonuç verdi. Sadece vücut sıvısındaki tuz miktarının ve kan basıncının yükselmediği; tuzun bağışıklık sistemi, kemik üretimi ve kemik erimesinde de payı olduğu tespit edildi" açıklamasını yapıyor.

Reinhold Ewald ile aynı deneyimi yaşayan deneklerin de vücutlarında tuz birikti ve tansiyonları yükseldi.

Ein Magnetresonanztomograf und Positronen-Emissions-Tomograf (MRT-PET) mit einer eingebauten Natrium-Spule, die dazu dient, im Körper eingelagertes Salz dichtbar zu machen. Aufgenommen am 5. Juli 2013 am medizinischen Forschungslabor Envihab des Deutschen Zentrums für Luft- und Raumfahrt (DLR) in Köln-Wahn (Foto: Fabian Schmidt/DW)

Bu cihaz ile vücutta depolanan tuzu görüntülemek mümkün

Nasıl bir yol izliyor?

O dönemde Berlin'de tıp eğitimi alan Jens Titze tuzun vücuttaki işleyişinden öyle etkilenmiş ki, moleküler etki mekanizmasını daha ayrıntılı şekilde anlamaya merak salmış. Profesör Titze bugün Erlangen Üniversite Kliniği'nde bu konuda yapılan bir araştırmanın başında bulunuyor.

Titze çalışmaları sayesinde tuzun vücutta nasıl bir yol izlediğini anlamayı başardı. Bu konuda en önemli rolü bir çeşit akyuvar olan makrofajlar üstleniyor. Makrofajlar deri altındaki tuz ve sodyum miktarını ölçüyor.

Titze "Bir akyuvar popülasyonu olan makrofajlar tuzla özel olarak ilgileniyor. Deride fazla sodyum depolandığında derideki lenf kılcal damarları üzerinden sodyumu taşıyor" diyor.

Makrofajlar bunun için lenf sistemine yani vücut sıvısını taşıyan damarlara genişlemeleri için onu uyaran kimyasal bir haberci salgılıyor. Ancak tüm akyuvarlar makrofajlar gibi tuzla büyük bir uyum içinde çalışmıyor.

links: Eine Aufnahme aus einem Magnetresonanztomographen unter Nutzung einer Natriumspule. Mit diesem Verfahren ist es möglich, unter der Haut oder in Muskeln eingelagertes Salz sichtbar zu machen. In diesem Fall hat der Patient einen hohen Natriumanteil eingelagert (Foto: Universitätsklinikum Erlangen) rechts:In diesem Fall hat der Patient einen niedrigen Natriumanteil eingelagert (Foto: Universitätsklinikum Erlangen)

Sodyum manyetik rezonans görüntüleme sonuçları. Soldaki hasta sağdakine oranla vücudunda çok daha fazla tuz depolamış

Makrofajlar ve T hücreleri

Jens Titze "Başka bir akyuvar popülasyonu olan T hücreleri aynı şartlar altında tuzla karşılaştıklarında vücut dokularına zarar veriyor. Bu elbette büyük bir felaket ve buna otoimmünite deniyor" açıklamasını yapıyor.

Herhangi bir organizmanın bağışıklık sisteminin kendi protein ve dokularına karşı immün yanıt oluşturmasına “otoimmünite”, bu yanıt sırasında oluşan antikorlara ise “otoantikor” adı veriliyor. Organizmanın kendi yapılarına karşı otoantikorlarla saldırıya geçmesi ise dokularda bozulmaya sebep oluyor.

Kısacası çok fazla tuz tüketenler sadece yüksek tansiyon gibi rahatsızlıklara yakalanma risklerini artırmıyor. Fazla tuz, örneğin MS yani multipl skleroz gibi otoimmün hastalıklarda hastalığın seyrini de ağırlaştırabiliyor.

Ancak bu alanda daha yanıt bekleyen birçok soru var. Örneğin ileri yaşlardaki insanların normal beslenseler de neden deri altında fazla tuz depoladıkları hâlâ açıklık kazanmış değil.

©Deutsche Welle Türkçe

Fabian Schmidt / Banu Wöltje

Editör: Ahmet Günaltay

Reklam