Spomenici samo „našim“ žrtvama | Evropa | DW | 03.06.2021
  1. Inhalt
  2. Navigation
  3. Weitere Inhalte
  4. Metanavigation
  5. Suche
  6. Choose from 30 Languages
Reklama

kultura sećanja

Spomenici samo „našim“ žrtvama

U Batajnici su bile masovne grobnice sa albanskim žrtvama, ali se onde planira gradnja memorijalnog kompleksa stradalim Srbima. Isto je širom bivše Jugoslavije – spomenici se dižu skoro samo žrtvama iz većinskog naroda.

Širom regiona, retkost je da se spomenicima obeležava stradanje manjinskih naroda u nekoj zemlji

Širom regiona, retkost je da se spomenicima obeležava stradanje manjinskih naroda u nekoj zemlji

Polovinom maja glavni gradski urbanista u Beogradu Marko Stojčić izjavio je da će na teritoriji opštine Zemun biti izgrađen spomen-park posvećen Srbima stradalim u sukobima na teritoriji bivše Jugoslavije devedesetih godina.

„Kada nađemo adekvatnu lokaciju, raspisaćemo konkurs kako bi počela realizacija projekta kojim bismo se odužili svim žrtvama“, rekao je Stojčić tada za Večernje novosti.

I predsednik Opštine Zemun Gavrilo Kovačević je tada naveo da će kompleks najverovatnije biti izgrađen u blizini Batajnice, Ugrinovaca ili Busija, odnosno, kako je rekao, „kod onih naselja gde su se nastanili prognani Srbi tokom Oluje, Bljeska i drugih pogroma devedesetih“.

Prema Zakonu o ratnim memorijalima, predlog za izgradnju ili uklanjanje ratnih memorijala mogu podneti državni organi, pokrajine, lokalne samouprave, pravna i fizička lica.

DW do objavljivanja ovog teksta nije dobio odgovore na upit upućen Opštini Zemun i Gradu Beogradu o tome ko je podneo predlog za izgradnju spomenika.

Zakon kaže i da predlog za izgradnju ratnog memorijala, o čemu na kraju rešenje izdaje Ministarstvo za rad, boračka i socijalna pitanja, treba da sadrži detalje u vezi sa idejnim rešenjem. Kakvo se idejno rešenje planira, da li je bilo ili će biti javne rasprave? Ni na to pitanje nije bilo odgovora iz Opštine Zemun.

Gotovo 300 spomenika

Ako bude izgrađen, biće to 285. spomenik posvećen stradanju Srba u ratovima devedesetih. To su podaci Udruženja za društvena istraživanja i komunikacije (UDIK)  koje navodi da je Albancima stradalim u ratovima devedesetih godina u Srbiji posvećeno devet, a pripadnicima hrvatske i bošnjačke nacionalnosti jedan do dva spomenika.

Najava da će u Zemunu biti izgrađen memorijalni kompleks podsetio je na inicijativu beogradske nevladine organizacije Fond za humanitarno pravo iz 2015. godine da se u Batajnici izgradi Memorijalni centar, na mestu gde su nađene masovne grobnice u kojima su bila pokopana 744 civila albanske nacionalnosti.

Spomenik u Tašmajdanskom parku podseća na žrtve bombardovanja zgrade RTS-a 1999. godine

Spomenik u Tašmajdanskom parku podseća na žrtve bombardovanja zgrade RTS-a 1999. godine

Do sada na tu ideju institucije nisu reagovale, pa je DW upitao Ministarstvo za rad, zapošljavanjе, boračka i socijalna pitanja, gradonačelnika Opštine Zemun, ali i predstavnike grada Beograda, da li će se osvrnuti na tu inicijativu. Odgovor je stigao samo od Ministarstva koje navodi da im „nije upućen nikakav zahtev sadržine koju pominjete“.

Žrtve su samo „naše“

I u drugim zemljama bivše Jugoslavije veoma je slično kada je reč o odnosu broja spomenika posvećenim stradalim pripadnicima etničke većine i manjine. Prema podacima UDIK-a, u Hrvatskoj je oko 94 odsto spomenika posvećeno stradanju Hrvata tokom ratova devedesetih, a oko tri odsto stradanju dva ili više naroda.

„Petnaest spomenika posvećeno je Srbima, Bošnjacima šest, i stranim državljanima četiri spomenika“, kažu za DW iz UDIK-a.

U  Bosni i Hercegovini je izgrađeno više od 2.100 spomenika koji su posvećeni stradanju civila ili boraca, od kojih je oko 59 odsto posvećeno Bošnjacima, Srbima 24 odsto spomenika, a Hrvatima 13 odsto. „Oko tri odsto spomenika je posvećeno dvema ili više etničkih grupa. Manjinama kao što su Romi i strancima je posvećen jedan odsto“, navodi UDIK.

Da li bi izgradnja još jednog spomenika u Srbiji posvećenog isključivo sprskim žrtvama mogla da u većoj meri sećanje na žrtve ratova devedesetih svede samo na „naše“, a „njihove“ dodatno baci u zaborav?

O toj vrsti opasnosti, kada je reč o BIH, govore i autori publikacije „Rat sećanja“ u izdanju Centra za nenasilnu akciju, koji skreću pažnju da neki spomenici u BiH poručuju – „dogodiće se opet“ i na neki način reprodukuju strah od drugih.

Navode primer spomenika koji je u Bosanskoj Krupi podignut Amri Sedić, šehidu koja 1994. godine poginula u borbama u svom gradu. Spomenik je posvećen i ostalim šehidima 511. Brigade. Odmah iza njega, objašnjavaju autori, nalazi se spomenik iz NOB-a posvećen partizanki Lepi Radić koju su SS trupe na tom istom mestu pogubile, ali se on gotovo i ne vidi od spomenika Amri Sedić.

„Pored toga što ovi spomenici oslikavaju dominantne narative o ratu u BiH, njihova svrha je da učvrste postojeću viktimizaciju, da time postignu homogenizaciju grupe i drže nas u stalnom strahu od drugih. Oni poručuju: ako se dogodilo i 1942. ili 1947. godine, pa onda opet 1992, dogodiće se ponovo“, navode iz Centra za nenasilnu akciju.

Spomenici žrtvama drugih nacionalnosti

Jedan od retkih spomenika u Srbiji posvećenim žrtvama drugih nacionalnosti stradalim u ratovima devedesetih nalazi se Sjeverinu, izgrađen je 2015. godine, a posvećen je Bošnjacima stradalim u otmici u selu Mioče kod Rudog. I u Prijepolju je podignut spomenik Bošnjacima stradalim u Štrpcima.

„Na Novom Beogradu nalazi se spomen-ploča posvećena jednoj od žrtava zločina u Štrpcima Tomi Buzovu, podignuta u aprilu 2016. godine“, naveli su za DW predstavnici Udruženja za društvena istraživanja i komunikacije.

Spomen-ploča čoveku koji je ustao u odbranu bošnjačkih civila i sam stradao. Nalazi se na zgradi na Novom Beogradu gde je Buzov živeo

Spomen-ploča čoveku koji je ustao u odbranu bošnjačkih civila i sam stradao. Nalazi se na zgradi na Novom Beogradu gde je Buzov živeo

U Hrvatskoj je u Karlovcu 2015. godine podignut spomenik posvećen Bošnjacima, braniteljima u Domovinskom ratu, a u opštini Plitvička jezera nalazi se spomenik za 13 pripadnika Armije RBiH.

U celom regionu ima mnogo neobeleženih mesta stradanja. U Srbiji su to, osim Batajnice, i druga mesta na kojima su nađene masovne grobnice gde su bila skrivana tela ubijenih albanskih civila – Petrovo Selo, Perućac i Rudnica. 

I u BiH postoji tendencija da se slave „samo svoji“, kako pišu autori Centra za nenasilnu akciju, pa navode primer Brčanske Malte gde je 15. maja 1992. godine poginulo oko 50 vojnika u koloni JNA, koja je  napadnuta, iako se, u skladu sa dogovorom, povlačila iz kasarne u Tuzli. Na tom mestu izgrađena je spomen-fontana braniocima Tuzle, ali nema obeležja u znak sećanja na stradanja vojnika JNA.

Za Hrvatsku (i na to u knjizi „Iza sedam logora“ podseća  pisac i novinar Viktor Ivančić) primer je Vojna luka Lora u Splitu, ispred koje nema obeležja da su na tom mestu devedesetih bili zatvoreni i mučeni Srbi. Tu je, naprotiv, izgrađen spomenik pripadnicima 72. bojne vojne policije HV, među kojima su neki i sami učestvovali u torturi zatočenika u Lori.

Kadri za antispomenike?

U tekstu „Novi javni spomenici u regionu: oružje u građanskom ratu sećanja“, Todor Kuljić napisao je da „vredi obeležiti i grupni stid zbog nečega što je naša grupa učinila, a nije trebalo da učini. Antispomenik bi bio, na primer, spomenik u Zagrebu, Sarajevu i Prištini ubijenim Srbima, a u Beogradu ubijenim Muslimanima i Albancima. Da li je ovo društvo uopšte kadro da dođe do antispomeničkog nivoa samorefleksije? Nije.“

Spomenik žrtvama opsade Sarajeva

Spomenik žrtvama opsade Sarajeva

Potvrda je to što se ni ne nazire mogućnost da se u Batajnici izgradi i Memorijalni kompleks posvećen ubijenim Albancima.

Ipak, najava Gradskog vijeća u Sarajevu da će početi gradnja spomenika na Kazanima na Trebeviću (gde su tokom rata ubijani civili hrvatske i sprske nacionalnosti) kao i mogućnost da bi uskoro mogla da počne  izgradnja spomenika posvećenog deci ubijenoj u Prijedoru 1992. godine, mogla bi možda da makar delimično opovrgne ovakvu tezu.

Pratite nas i na Fejsbuku, preko Tvitera, na Jutjubu, kao i na našem nalogu na Instagramu.