Kome pripadaju milijarde na „zaboravljenim“ računima?

U Nemačkoj navodno više od četiri milijarde evra leži na takozvanim „zaboravljenim računima“ u bankama i drugim finansijskim institucijama, izvestilo je Savezno ministarstvo za istraživanje, tehnologiju i svemir još 2021. godine. Moguće je da je reč o još većem iznosu – neke druge procene pominju čak i do devet milijardi evra. Same banke do sada nisu objavile nikakve brojke.

U slučaju smrti, članovima porodice i naslednicima često nije lako da pronađu takve račune, pogotovo zato što mnogi ljudi imaju više računa. Imovinu je posebno teško otkriti kada kod internet-bankarstva ne postoje pisani dokumenti ili odštampani izvodi s računa, jer su informacije sačuvane u imejl-računima ili kompjuterima. Netipičnu imovinu poput kriptovaluta ili NFT-ova još je teže pratiti.

Šta su to zaboravljeni ili neaktivni računi?

U Nemačkoj ne postoji zvanična definicija takvih računa. Napušteni, zaboravljeni ili neaktivni računi, kada je reč o tradicionalnoj finansijskoj imovini, najčešće su bankarski depoziti ili vrednosni papiri – poput deonica i obveznica – kod kojih duže vreme nema nikakve aktivnosti. Takvi računi mogu godinama da ostanu neaktivni.

S obzirom na to da ne postoji pravna regulacija, postupanje s takvim računima u velikoj meri je prepušteno samim bankama. Većina institucija smatra da je reč o neaktivnim računima ako je vlasnik računa preminuo i nije moguće utvrditi naslednike, ako godinama nema kontakta s vlasnikom, poštanske pošiljke se vraćaju, a drugi kontaktni podaci su zastareli.

Takva situacija bankama takođe ostavlja određeni prostor što se tiče toga koliko intenzivno traže vlasnike ili naslednike. Veliku prepreku pritom predstavljaju strogi propisi o zaštiti podataka u Nemačkoj.

Kako u Nemačkoj mogu da se pronađu nekorišćeni računi?

Neaktivni računi u Nemačkoj ne prelaze u vlasništvo banaka, niti se prenose na državu. Banke su obavezne da vode takve račune na neodređeno vreme, a vlasnička prava – bilo prvobitnog vlasnika ili njegovih naslednika – ne zastarevaju. Sredstva s računa nemačka država može da potražuje samo ako se prema naslednom pravu ona utvrdi kao naslednik. Na osnovu pravila o imovini bez vlasnika, račun ne može da pripadne državi.

Najvažnija mera bila bi, prema Beatris Ajzenšmit, članici uprave Udruženja nemačkih istražitelja nasledstva (VDEE) sa sedištem u Berlinu, uspostavljanje centralnog registra neaktivnih računa. Takav registar mogao bi da pomogne u utvrđivanju da li je neka osoba negde imala račune.

Trenutno upiti moraju da se šalju različitim udruženjima banaka, što oduzima mnogo vremena i skupo je. Za naslednike je to često komplikovano i zato što ponekad uopšte ne znaju da li postoji ikakva imovina. „Zbog toga se mnogi naslednici odlučuju protiv slanja takvih upita“, kaže Ajzenšmit za DW.

Pokušaji uspostavljanja nacionalnog registra

Pre skoro jedne decenije Norbert Valter-Borjans, tadašnji ministar finansija pokrajine Severne Rajne-Vestfalije, izneo je procenu da se na neaktivnim računima u Nemačkoj nalazi oko dve milijarde evra i pozvao na stvaranje nacionalnog registra neaktivne imovine.

Otada je preduzeto više pokušaja da se takav registar uspostavi. Sadašnja savezna vlada kancelara Fridriha Merca predstavila je nacrt zakona koji predviđa stvaranje centralnog, javno dostupnog internet-registra u kojem bi naslednici mogli da traže odgovarajuće informacije. Ali zakon do sada nije usvojen. I dalje je nejasno šta će se dogoditi s tim novcem.

U nekim zemljama novac se uvek vraća

U Velikoj Britaniji neaktivni računi obično se nakon 15 godina prenose u takozvani Reclaim Fund, a ne državi. Taj fond služi za podršku socijalnim i ekološkim projektima. Naslednici ipak imaju pravo u neograničenom vremenu da zatraže povrat novca.

U Irskoj se nakon sličnog perioda novac s neaktivnih računa prenosi državi, a ona zatim mora da ga koristi za socijalne projekte. Pre prenosa, institucije su obavezne tu informaciju da objave u dvema nacionalnim novinama. I tu za naslednike ne postoji rok za povrat novca s računa, uključujući i pripadajuće kamate.

U SAD zakoni pojedinih saveznih država uređuju postupanje s takvim računima. U većini slučajeva račun se smatra zaboravljenim nakon tri do pet godina bez aktivnosti. Nakon toga banka je dužna da kontaktira vlasnika računa. Ako se niko ne pronađe, savezna država preuzima račun – obično ona u kojoj je bila poslednja poznata adresa vlasnika. Račun se zatim vodi u kancelariji za „nepreuzetu imovinu“, a ponekad se objavljuju i obaveštenja. U većini slučajeva vlasnici mogu neograničeno da zatraže povrat svoje imovine.

U nekim zemljama novac ide državi

U Francuskoj su banke obavezne da pokušaju da kontaktiraju vlasnike računa, ali nakon deset godina bez aktivnosti, računi i polise životnog osiguranja prenose se na javnu finansijsku instituciju Caisse des Dépôts (CDC). Vlada stavlja na raspolaganje bazu podataka o računima, ali aktivno ne traži vlasnike. Nakon dodatnih 20 godina, sredstva prelaze u vlasništvo francuske države i nakon toga više ne mogu da se potražuju.

Švajcarska, poznata po svojim posebnim bankarskim pravilima, ima sličan pristup. Od banaka se očekuje da čuvaju imovinu i nastave da upravljaju neaktivnim računima u najboljem interesu klijenata. Kako bi se pomoglo naslednicima, postoji centralna baza podataka za takve račune. Nakon 60 godina bez kontakta, objavljuju se informacije o računima, a naslednici imaju godinu dana za podnošenje zahteva. Nakon toga prava prestaju, račun se zatvara i prenosi na državu – uključujući i sadržaj sefova.