Da li ultra-prerađenu hranu treba regulisati kao cigarete?

Istraživači sa Harvarda, Univerziteta Mičigen i Univerziteta Djuk zaključuju da su mnogi ultra-prerađeni proizvodi – poput gaziranih bezalkoholnih pića, čipsa, keksa i slatkiša – industrijski osmišljeni tako da podstiču kompulzivno konzumiranje.

Prema navodima iz studije, objavljene u časopisu Milbank Quarterly, ovi proizvodi su „visoko inženjerski oblikovani i hedonistički optimizovani", po principima koji su decenijama razvijani u duvanskoj industriji.

Autori tvrde da je prehrambena industrija preuzela ključne tehnike duvanske industrije: precizno doziranje šećera, masti i soli, kombinovano sa teksturom i aromama koje maksimalno stimulišu centre zadovoljstva u mozgu. Cilj nije sitost, već ponovna i prekomerna potrošnja.

Zbog toga naučnici preporučuju sličan regulatorni pristup kakav se danas primenjuje na duvan – uključujući jasnije označavanje proizvoda, veće poreze, ograničenja dostupnosti u školama i zdravstvenim ustanovama, kao i stroga ograničenja marketinga, posebno onog usmerenog na decu.

Za razliku od duvana, hrana je neophodna za život – što, prema autorima regulisanje zakonom čini hitnijim. „U savremenom sistemu snabdevanja hranom gotovo je nemoguće potpuno izbeći ultra-prerađenu hranu", navodi se u studiji.

Šta je ultra-prerađena hrana?

Iako ne postoji jedinstvena globalna definicija, ultra-prerađenom hranom se uglavnom smatraju proizvodi koji prolaze kroz više faza industrijske obrade i sadrže brojne dodatke – od emulgatora i konzervansa do veštačkih aroma i boja. U tu kategoriju spadaju gazirana pića, slatkiši, grickalice, gotova jela, mesne prerađevine, namazi, ali i pojedine zamene za meso i industrijski musliji.

Takva ishrana je obično bogata kalorijama, šećerom, solju i zasićenim mastima, a siromašna vlaknima, proteinima, vitaminima i mineralima.

Studije pokazuju da ultra-prerađena hrana sve više zamenjuje prirodnu hranu i sveže pripremljene obroke: u razvijenim zemljama čini čak oko polovine svih unesenih kalorija, ali sve više je tako i u manje razvijenim delovima sveta.

UNICEF: spasiti decu od nezdrave hrane

Posledice sve većeg korišćenja ultra-prerađene hrane najvidljivije su kod dece i mladih. U svom najnovijem Izveštaju o ishrani dece, UNICEF upozorava da deca širom sveta odrastaju u okruženju u kojem su stalno izložena jeftinoj i agresivno reklamiranoj ultra-prerađenoj hrani i zaslađenim pićima – naročito putem digitalnih kanala – dok je zdrava hrana često nedostupna ili preskupa.

Prema podacima UNICEF-a, u svetu prvi put ima više gojazne nego pothranjene dece i mladih. Oko 20 procenata dece i adolescenata uzrasta od pet do 19 godina ima višak kilograma (391 milion), dok je 9,4 procenta – odnosno oko 188 miliona – gojazno. Istovremeno, pothranjeno je 9,2 procenta dece i mladih.

UNICEF pravi jasnu razliku između viška kilograma i gojaznosti, naglašavajući da gojaznost predstavlja teži i zdravstveno rizičniji oblik.

Organizacija navodi snažne dokaze da je visok unos ultra-prerađene hrane kod dece povezan ne samo sa gojaznošću, već i sa lošijim kvalitetom ishrane, nedostatkom mikronutrijenata i problemima sa zubima, mentalnim zdravljem, kao i sa povećanim rizikom od dijabetesa tipa 2, kardiovaskularnih i drugih hroničnih bolesti kasnije u životu.

Zbog toga UNICEF preporučuje zabranu nezdrave hrane u školama – pre svega ultra-prerađenih proizvoda - strožu regulaciju marketinga, obavezno označavanje i oporezivanje nezdravih proizvoda, veću dostupnost lokalno proizvedene zdrave hrane, kao političku zaštitu od uticaja prehrambene industrije.