Ukochany i znienawidzony. 200. urodziny wielkiego kompozytora | Niemiecka kultura, polska kultura w Niemczech, wydarzenia | DW | 22.05.2013
  1. Inhalt
  2. Navigation
  3. Weitere Inhalte
  4. Metanavigation
  5. Suche
  6. Choose from 30 Languages
Reklama

Kultura

Ukochany i znienawidzony. 200. urodziny wielkiego kompozytora

Poeta, reżyser, dyrygent, publicysta a przede wszystkim kompozytor. Urodził się 22 maja 1813 roku w Lipsku. Dla wielu jest zagadką - do dziś.

Zeitgenössische Darstellung des deutschen Komponisten und Musikers Richard Wagner (Lichtdruck nach einem Holzschnitt von J.L.Raab). Wagner vereinte seine Opern Siegfried, Die Walküre und Das Rheingold zum Bühnenfestspiel Ring des Nibelungen, der 1876 im Bayreuther Festspielhaus uraufgeführt wurde. Weitere wichtige Werke sind unter anderem die Opern Tristan und Isolde, Tannhäuser und Lohengrin. Wagner wurde am 22. Mai 1813 in Leipzig geboren und ist am 13. Februar 1883 in Venedig gestorben.

Richard Wagner (1813-1883)

Niektórzy twierdzą, że napisano o nim więcej niż o każdej innej postaci historycznej z wyjątkiem Jezusa Chrystusa i Napoleona Bonaparte. W dwieście lat od swoich urodzin (22.05) Ryszard Wagner nie przestaje polaryzować. Jedni widzą w nim genialnego wynalazcę "syntezy sztuk", inni odrzucają go ze względu na antysemickie pisma polemiczne i uwielbienie, jakim darzył go Hitler. Tak czy inaczej - jeszcze nigdy opery Wagnera nie były tak często wystawiane jak obecnie.

Pochodził z przeciętnie usytuowanej rodziny. Ojciec, Carl Friedrich Wagner, był administracyjnym pracownikiem policji. Matka, Johanna Rosine z domu Pätz była córką piekarza. Ich syn, ochrzczony imieniem Wilhelm Richard, już od wczesnych lat interesował się teatrem.

Das Richard-Wagner-Denkmal im Großen Tiergarten in Berlin-Tiergarten ist ein vom Bildhauer Gustav Eberlein 1901 bis 1903 geschaffenes monumentales Sitzdenkmal für den Komponisten Richard Wagner. Es befindet sich gegenüber der Indischen Botschaft in der Tiergartenstraße. Quelle: http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wagnerdenkmal_Berlin_2.jpg

Pomnik Richarda Wagnera w Berlinie

Muzyka przyszłości

Początkowo chciał zostać poetą. Jednak gdy w wieku 16 lat usłyszał wykonanie opery Beethovena "Fidelio" zmienił swoje zawodowe marzenia - odtąd chciał być kompozytorem. Już w 1831 roku, w czasie studiów muzycznych, szkicował swoją pierwszą operę. Sam napisał do niej tekst libretta - podejście, któremu pozostanie wierny przez całe życie i które odróżniać go będzie od większości kolegów po fachu.

Już w wieku dwudziestu lat Wagner kierował teatrem w Magdeburgu. Tam też zakochał się w aktorce Minnie Planer. Pobrali się w 1836 roku, byli bezdzietni. Ryga i Paryż to kolejne "przystanki" w karierze niespokojnego duchem artysty, nękanego problemami finansowymi i ściganego przez wierzycieli. Wagnerowie cierpieli w Paryżu biedę. Pomimo to Richardowi udało się tam dokończyć dwie wczesne opery - "Rienzi" i "Latający Holender". Już wcześniej, około 1836 roku, Wagner zaczyna sympatyzować z prądami rewolucyjnymi w Europie. Dowodem tego jest uwertura "Polonia" (1836) napisana jako hołd dla Powstania Listopadowego. W 1842 roku Wagner przenosi się do Drezna, gdzie zostaje kapelmistrzem na tamtejszym saskim dworze królewskim. W październiku następuje przełom - prapremiera opery "Rienzi". Wagner pracuje nad kilkoma dziełami jednocześnie i tworzy koncepcję połączenia poezji, muzyki i akcji scenicznej w ramach "syntezy sztuk" (Gesamtkunstwerk). Jego zadeklarowanym celem jest ni mniej ni więcej, niż "konieczne, bezpośrednie przedstawienie skończonej natury ludzkiej".

- W dziełach Wagnera chodzi oczywiście o podstawowe elementy ludzkiej egzystencji i o elementarne uczucia takie jak zazdrość, żądza władzy, miłość, nienawiść. To są oczywiście rzeczy, które będą tak długu aktualne, jak długi istnieć będzie ludzkość - tłumaczy prawnuczka kompozytora, Katharina Wagner, w rozmowie z DW.

ARCHIV - Der deutsche Komponist Richard Wagner (M) mit seiner Frau Cosima, seinem Schwiegervater Franz Liszt (2.v.r.) und Heinrich von Stein, dem Erzieher S. Wagners, auf einem Gemälde von W. Beckmann. Liszt war es, der Wagners Talent erkannte und förderte - auch in der Zeit, als Wagner wegen seiner Beteiligung am Dresdner Aufstand im Schweizer Exil leben musste und steckbrieflich gesucht wurde. dpa (nur s/w - zu dpa 0350 «Spannungsreiches Verhältnis: Was wäre Wagner ohne Liszt?» am 20.07.2011) +++(c) dpa - Bildfunk+++

Richard Wagner z żoną Cosimą i teściem Ferencem Lisztem (drugi od prawej)

Deus ex Machina

W maju 1849 roku, w czasie Wiosny Ludów, Wagner uczestniczy w Dreźnie w rozruchach po stronie rewolucjonistów. Władze szukają go listem gończym. Kompozytor musi się ukrywać w Zurychu. Jest zrozpaczony i bliski popełnienia samobójstwa. W tym czasie dociera do niego list 18-letniego króla Bawaria Ludwika II, który pozostanie jego wiernym mecenasem do końca życia.

Po wielu romansach i śmierci żony Wagner zamieszkuje koło Lucerny z Cosimą von Bülow, córką Ferenca Liszta i żoną dyrygenta Hansa von Bülowa, jednego z dawnych przyjaciół i protektorów. Jeszcze zanim się pobiorą w 1870 roku, z tego związku rodzi się trójka dzieci.

Dwa lata później Wagnerowie przenoszą się do Bayreuth. W tym bawarskim miasteczku Wagner urzeczywistnia swoją wizję syntezy sztuk. Z dala od wielkomiejskiego zgiełku, w zaprojektowanym osobiście przez kompozytora teatrze operowym, publiczność ma mieć możliwość skupiania się na współgraniu muzyki, poezji i scenografii. Po raz pierwszy taka okazja nadarza się w sierpniu 1876 roku na prapremierze tetralogii "Pierścień Nibelunga".

Pierwsza edycja festiwalu operowego w Bayreuth zakończyła się finansowym i artystycznym fiaskiem. Pomimo to Wagnerowi udało się w 1882 roku zorganizować festiwal po raz drugi.

Jeszcze tylko jedno wielkie dzieło doczeka się prapremiery w Bayreuth - to "misterium sceniczne" "Parsifal". Krótko po tym, 13 lutego 1883 roku, Wagner umiera w Wenecji.

Das Festspielhaus in Bayreuth, aufgenommen im Juli 2012. Copyright: Medana Weident/ DW

Teatr operowy w Bayreuth

Mistrz autopromocji

Skąd jeszcze dziś bierze się fascynacja Wagnerem? Należy on niewątpliwie do najwybitniejszych kompozytorów w historii muzyki. Jego późnoromantyczny styl wyzwala emocje. Większość melomanów albo go uwielbia, albo nie znosi. Tylko niewielu pozostaje obojętnymi. Wagner chciał zrewolucjonizować teatr i operę, wciągnięty został w wir politycznej rewolucji a później identyfikował się z niemieckim nacjonalizmem.

Czy był socjalistą czy też narodowym socjalistą? Co na ten temat znaleźć można w jego licznych traktatach i pismach polemicznych? Do każdej tezy znaleźć tam można antytezę. A co mówi na ten temat jego muzyka? Czy zawiera ona - tak jak jego pisma - elementy antysemickie? Także i na ten temat trwają do dzisiaj spory. Dla dyrygenta Christiana Thielemanna takie debaty są bezsensowne. - Muzyki nie można upolityczniać - mówi w rozmowie z DW. - To zawsze było wielkie nieporozumienie. Dobór tematów w "Śpiewakach Norymberskich" nie ma nic wspólnego z polityką. Trzeba koncentrować się na samym dziele. Jeśli się to robi z uprzedzeniami, to wielka szkoda i jest to kompletnie nie na miejscu - komentuje.

Jaki był cel działalności Wagnera? W zasadzie tylko jeden - on sam. "Usieciowienie" i "autopromocja" - te dwie cechy należałoby dodać do opisu tego multitalentu, który narzucił ludzkości swoją (niechcianą) sztukę. Dzisiaj jest mu za to wdzięczna.

Rick Fulker / Bartosz Dudek

red. odp.: Elżbieta Stasik

Reklama