Targi Książki we Frankfurcie. Agora wydawniczych pomysłów

Gościem honorowym są Filipiny – wyspiarski kraj globalnego Południa. W związku z Targami we Frankfurcie ukazało się w Niemczech w tym roku 60 książek filipińskch autorów. Tradycyjnie polskie książki prezentowane są we Frankfurcie pod auspicjami Instytutu Książki na stoisku kolektywnym, po raz pierwszy od lat zbudowanym w nowej scenografii. Z przestrzeni podzielonej teraz na trzy identyczne segmenty korzysta 42 polskich wydawców oraz szereg agentów literackich. Do Frankfurtu przywieziono świeżo wydrukowane katalogi.

– Od zeszłego roku decyzję o książkach do tego katalogu podejmuje zewnętrzne wobec instytutu jury, wskazuje w rozmowie z DW dyrektor Instytutu Książki Grzegorz Jankowicz. – Zależało nam, aby wskazania do katalogu były transparentne i budziły zaufanie u osób, które zajmują się literaturą w Polsce – podkreśla.

Obok katalogu książek prozatorskich istnieje w formie elektronicznej katalog książek poetyckich. Świetnie prezentuje się katalog literatury dziecięcej oraz komiksów. Oprócz opisów katalogi zawierają QR-kody odsyłające do stron z rozszerzonymi informacjami i fragmentami książek. – Po raz pierwszy poprosiliśmy tłumaczy polskiej literatury o przygotowanie opisów książek na potrzeby katalogu. To ambasadorzy i ambasadorki polskiej literatury doskonale znający swoją publiczność – podkreśla dyrektor Jankowicz.

Sukcesy i problemy

Adekwatnie do gospodarki nadwyrężona jest także kondycja rynku książki. Odbywają się zmiany strukturalne, następuje coraz więcej przejęć i fuzji. W Niemczech rynek książki boryka się dodatkowo z problemami infrastruktury, wskazywał niemiecki dziennik „Frankfurter Allgemeine Zeitung” na krótko przed frankfurckimi Targami. Przykładowo od tygodni nie jest dostępna nagrodzona w przeddzień Targów Niemiecką Nagrodą Książkową powieść „Holenderki” Dorothee Elmiger. Renomowane wydawnictwo Hanser zapowiada jej dodruk dopiero na początek grudnia, a sytuację ratują ebooki.

– Nie jest łatwo, podkreśla w rozmowie z DW właścicielka agencji autorskiej i scenariuszowej Beata Stasińska. W jej portfolio są tacy autorzy jak Jacek Dehnel, Joanna Bator, Andrzej Bart, oraz spadkobiercy Jarosława Iwaszkiewicza i Marii Nurowskiej. – Aczkolwiek były takie zdumiewające wydarzenia w ostatnim roku, że w ciągu dwóch miesięcy powieść Joanny Bator „Gorzko, gorzko”, nagradzana na rynku niemieckim, znalazła bardzo duże wydawnictwo hiszpańskie. Ukazuje się ona też w przyszłym roku u Fetrinelliego we Włoszech, będzie wydana w Litwie i Ukrainie. I sądzę, że będzie dalej wędrować przez świat, stwierdza Stasińska.

Liczne rozmowy z kontrahentami prowadzi we Frankfurcie wydawnictwo Czarne. – My jesteśmy dosyć mocno kojarzeni z literaturą faktu, ale wydajemy też bardzo dobrą prozę i wydaje się, że zagranicą ta proza się cieszy bardzo dużym zainteresowaniem, podkreśla w rozmowie z DW Zofia Dimitrijević z Czarnego. – W Niemczech w niedalekiej przyszłości ukaże się książka Jula Łyskawy „Prawdziwa historia Jeffreya Watersa i jego ojców”, tłumacz zaczął pracę nad przekładem. Ostatnio wyszła powieść „Złodzieje żarówek” Tomasza Różyckiego, w wydawnictwie „FOTOtapeta”. Ukazały się w tym roku „Białe noce” Urszuli Honek – wskazuje dyrektorka do praw na zagranicę wydawnictwa.

Najnowsze książki z Polski i o Polsce

Generalnie to autorki, także polskie, zdają się ostatnimi laty mieć dobrą passę w obszarze niemieckojęzycznym. Laury krytyki zebrały tu w tym roku przede wszystkim „Białe noce” Urszuli Honek. Uznanie już na otwarciu wzbudziła niedawno powieść „Ten się śmieje, kto ma zęby“ Zyty Rudzkiej, w Polsce autorki W.A.B. . Ponadto niemiecki czytelnik dostał do ręki „Toń” Ishbel Szatrawskiej.

Z poloników w niemieckich księgarniach warto wymienić „Lalkę“ Bolesława Prusa opublikowaną z esejem Olgi Tokarczuk w szwajcarskim wydawnictwie Kampa, powieść „Stramer” Mikołaja Łozińskiego, poruszające spojrzenie na obozy koncentracyjne Karoliny Sulej, zawarte w jej książce „Rzeczy osobiste” (Ch.Links Verlag), biografię Henryka Wieniawskiego pióra Mateusza Borkowskiego (wyd. Harrassowitz), czy tom wierszy Jakuba Ekiera w wydawnictwie Wallstein.

Po literaturę polską chętnie sięgają średnie i mniejsze wydawnictwa, mogąc liczyć na wsparcie programu translatorskiego Copyright Poland Instytutu Książki. Jak wskazuje w rozmowie z DW dyrektor Jankowicz, powrócono do naboru wniosków dwa razy w roku, ułatwiając wydawcom planowanie. Niemieccy czytelnicy dzięki wsparciu przekładów mogą w tym roku zapoznać się z esejami „Błędna kartografia Europy” Tomasza Różyckiego (wyd. Arco), z powieścią „Święto ognia” Jakuba Małeckiego, czy tomem wierszy cenionej przez Czesława Miłosza Anny Świrszczyńskiej „Budowałam barykadę” (wyd. Secession).

– Niemiecka prasa jednogłośnie zamieszczała znakomite recenzje wierszy Świrszczyńskiej w przekładzie Petera Olivera Loewa, nie mogąc się nadziwić, że poezja ta dociera do niemieckiego czytelnika z 50-letnim poślizgiem, wskazuje wydawca Christian Ruzicska w rozmowie z DW. W nadchodzącym roku wydawnictwo Secession zamierza opublikować tomik „Jestem baba” Świrszczyńskiej, wiersze Marzanny Kielar w przekładzie Renate Schmidgall oraz wznowić antologię polskiej poezji romantycznej, wydaną swego czasu w „Bibliotece Polskiej” u Suhrkampa.

Ukraińsko-polskie koneksje

Pierwsze książki „Biblioteki Ukraińskiej“ z zakrojonej na 8 tomów edycji prezentuje tymczasem we Frankfurcie wydawnictwo Wallstein. Literatura i tematyka ukraińska jest we Frankfurcie także i w tym roku mocno obecna. Wśród autorów zaproszonych na tutejsze Targi przez Ukraiński Instytut Książki znalazł się Szczepan Twardoch, jeden z najpoczytniejszych obecnie polskich pisarzy w Niemczech. Będzie tu prezentował powieść „Null”, osadzoną w realiach wojny w Ukrainie. Książka otrzymała właśnie jedną z 20 nominacji do Nagrody Książkowej tygodnika „Der Spiegel”.

Jedną z najbardziej znanych autorek ukraińskich, Oksanę Zabużko, reprezentuje w świecie warszawska agencja literacka Beaty Stasińskiej.

– Wydawałam Oksanę Zabużko jeszcze w W.A.B., gdzie ukazały się trzy jej książki, podkreśla Stasińska. – Później Oksana Zabużko zwróciła się do mnie, żebym ją reprezentowała, bo nie było w Polsce wydawnictw zainteresowanych jej książkami. Od pełnoskalowej wojny w Ukrainie pracujemy bardzo intensywnie. Jest podpisanych blisko 50 kontraktów na całym świecie. Ukazał się teraz w Ukrainie zbiór jej najnowszych esejów. Wyda je w przyszłym roku „Agora”, która teraz jest polskim wydawcą książek Oksany Zabużko. W Niemczech rozmawiamy z Fischerem o ewentualnej edycji najnowszych esejów, informuje.

Tymczasem trwa wyczekiwanie na finalny, doniosły akord Targów. 19. października Pokojową Nagrodę Niemieckich Księgarzy odbierze historyk Karl Schlögel, wcześniej przez lata daremnie ostrzegający w Niemczech przed niebezpieczeństwami ze strony polityki Władimira Putina. Laudację w kościele Św. Pawła we Frankfurcie wygłosi ukraińsko-niemiecka pisarka Katja Petrowskaja.