Се случува ретко, речиси по исклучок, и обично трае онолку колку што трае еден телевизиски пренос. Ноќта кога Дара ја освои Евровизија, бугарскиот јавен простор доживеа неочекувана емоционална катарза. Социјалните мрежи, кои обично функционираат како фронтови на исцрпувачка конфронтација, одеднаш го намалија интензитетот. За неколку часа земјата излезе од вообичаениот замор и почна да зборува во прво лице множина. Не „тие“, не „оние“, не „вашите“ и „нашите“, туку „ние“. Победивме, можеме – сите сме дел од истото.
Но еуфоријата брзо поминува, а по неа неизбежно се појавуваат старите, нерешени внатрешни противречности. Големите настани привремено го ублажуваат хроничниот проблем на општеството: ги пробиваат затворените кругови – политички, медиумски, генерациски – и враќаат чувство за заеднички јазик. Вистинската тема што ја разоткри овој триумф, сепак, е многу понепријатна: проблемот не е во недостаток на талент, туку во ограничената способност за заедничко дејствување.
Постојат поединци кои можат да достигнат врвни резултати, но тие успеси ретко се претвораат во трајна колективна гордост. Причината лежи во длабоко вкоренетата недоверба. Сè што го надминува просекот веднаш се става под сомнеж. Општеството, кое долго време било изложено на разочарувања, развило рефлекс на претпазливост и скепса. Но ваквата историски наталожена недоверба не може да биде трајно оправдување за неподготвеноста да се поддржат сопствените успеси.
Недовербата како постојан филтер за успех
Во бугарскиот јавен простор, позитивните вести ретко поминуваат без контроверзи. Обично се придружени со сомнежи, спорови за легитимност и прашања за заслуги. И самата победа на Дара на националниот избор беше проследена со скепса, потсмевање и негативни реакции.
Кога некој постигнува успех, реакцијата не е интерес за цената што е платена за тој успех, туку сомнеж: кој стои зад него, чии интереси се застапуваат и колку чини целата приказна? Дури и најјасно постигнатите резултати минуваат низ филтерот на недоверба пред да бидат прифатени. Пред да се изрази радост, прво се бара потврда дека нема скриен интерес или манипулација.
Успехот како поле за поделби наместо за заедништво
Слична динамика беше забележана и за време на организацијата на велосипедската трја Џиро д’Италија, кога вниманието на јавноста брзо се префрли од значењето на настанот кон прашањето за тоа кој ја има заслугата. Колективното достигнување повторно беше сведено на политичка конкуренција.
Пред општеството стојат нови предизвици: организацијата на Евроволеј 2026 и Евровизија 2027. Овие настани ќе бидат тест за институционалниот и организациски капацитет, но и за способноста за надминување на поделбите. Прашањето не е само дали може да се слави успехот, туку дали може да се гради процесот што води до тој успех.
Потребно е да се направи разлика меѓу легитимните политички разлики и тенденцијата секој заеднички успех да се користи за партиски цели. Не секој спор е штетен, но присвојувањето на заедничките достигнувања ја еродира довербата.
Клучниот предизвик останува: дали постои капацитет да се поддржи долгиот, често незабележлив процес што стои зад големите резултати. Општеството често го слави крајниот успех, но тешко го прифаќа трудот што му претходи.
Во овој контекст, домаќинството на Евровизија 2027 нема да биде само музички настан, туку тест за државниот капацитет и зрелоста на институциите. Победата на Дара е индивидуален успех, но организацијата ќе биде предизвик за целото општество.
Целта не е само создавање впечаток пред странската јавност, туку вистинско надминување на внатрешната апатија и прекинување на циклусот на чекање на „спасител“. Одржливиот успех бара систем што функционира, а не поединци кои успеваат „и покрај системот“.
Вистинската зрелост започнува кога општеството ќе престане да се воодушевува на поединечни успеси и ќе создаде услови тие да станат правило, а не исклучок.
Оваа колумна го изразува личното мислење на авторот и може да не се совпаѓа со редакцискиот став на македонската редакција на Дојче Веле или со ДВ во целина.