پاکستان: خصومت با همسایهها، میانجی صلح در سطح بینالمللی؟
۱۴۰۵ فروردین ۲۷, پنجشنبه
هرچند گفتوگوهای حساس میان امریکا و ایران که در روزهای ۱۱ و ۱۲ اپریل در اسلامآباد برگزار شد، به توافق صلح منجر نشد، با وجود این نقش فعال پاکستان در میانجیگری یک بحران جهانی در سطح بینالمللی بهطور گسترده مورد استقبال قرار گرفت.
نهتنها هیئت ایرانی از اسلامآباد بهخاطر تسهیل این گفتوگوها قدردانی کرد، بلکه دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا، نیز از شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، و فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش این کشور، بهدلیل تلاشهایشان تمجید کرد.
بیشتر بخوانید: گرم شدن روابط واشنگتن و اسلامآباد؛ ترامپ و شریف گفتگو کردند
ترامپ در پیامی در شبکههای اجتماعی نوشت: «آنها مردانی بسیار فوقالعادهای هستند و پیوسته از من بابت نجات ۳۰ تا ۵۰ میلیون جان در آنچه میتوانست به جنگی هولناک با هند تبدیل شود، تشکر میکنند.»
در حال حاضر، مذاکرات میان ایران و امریکا متوقف شده است، اما هنوز این امکان وجود دارد که پیش از پایان آتشبس در ۲۲ اپریل، گفتگوها دوباره از سر گرفته شود.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور امریکا، که ریاست هیئت امریکایی را بر عهده داشت، روز یکشنبه در اسلامآباد به خبرنگاران گفت: «واقعیت ساده این است که ما باید شاهد تعهدی روشن باشیم مبنی بر اینکه آنها بهدنبال سلاح هستهای نخواهند رفت و ابزارهایی را که به آنها امکان دستیابی سریع به سلاح هستهای میدهد، دنبال نخواهند کرد.»
تنشهای منطقهای پاکستان با افغانستان و هند
برخی کارشناسان سیاسی به این باورند که برای آنکه اسلامآباد بهعنوان یک میانجی واقعی صلح شناخته شود، باید روابط خود را با برخی همسایگانش، بهویژه افغانستان و هند، بهبود ببخشد.
پاکستان میگوید با افغانستان در وضعیت «جنگ آشکار» قرار دارد و با هند، رقیب دیرینه خود، نیز در ماه می سال گذشته وارد یک درگیری کوتاه اما مرگبار شده بود.
فاروق سلهریا، تحلیلگر سیاسی پاکستانی، به دویچهوله گفت: «از قضا، در حالی که پاکستان در سطح بینالمللی نقش میانجی صلح را بازی میکرد،چین میزبان یک دور گفتوگوهای یکهفتهای میان کابل و اسلامآباد برای پایان دادن به خصومتهای جاری میان این دو کشور بود.»
روابط میان حاکمان طالبان در کابل و اسلامآباد از زمانی رو به وخامت گذاشته که این گروه اسلامگرا در سال ۲۰۲۱ و پس از خروج نیروهای بینالمللی به رهبری امریکا، قدرت را در افغانستان به دست گرفت.
از سال گذشته، کابل و اسلامآباد عملاً درگیر جنگ مستقیم شدهاند و نیروی هوایی پاکستان اهدافی را که آنها را «پناهگاههای شبهنظامیان» مینامد، در داخل خاک افغانستان هدف قرار داده است.
صفحه اینستاگرام ما را دنبال کنید!
روابط با هند نیز پس از تشدید تنشهای نظامی در می ۲۰۲۵ بر سر حملات پهلگام در کشمیر تحت کنترول هند، همچنان متشنج باقی مانده است.
سلهریا میگوید: «این نشان میدهد که پاکستان نه از نظر ایدئولوژیک و نه از سر ضرورت، یک میانجی صلح نیست. بنیان ایدئولوژیک دولت پاکستان بر دشمنی با هند استوار است. تنش کنونی با کابل نیز تا حدی امتداد همین رویکرد هندمحور است، زیرا رژیم طالبان به دهلی نو نزدیک شده و این موضوع اسلامآباد را خشمگین کرده است. از این رو، در نقش پاکستان بهعنوان یک میانجی صلح جهانی، تناقض وجود دارد.»
«واکنشهای متفاوت به فشارهای متفاوت»
با این حال، فاطمه امان، کارشناس روابط ایران و پاکستان و پژوهشگر ارشد شورای اتلانتیک، معتقد است که نقش پاکستان در میانجیگری جنگ امریکا و ایران و همزمان روابط خصمانهاش با کابل و دهلی نو، در واقع یک تناقض نیست، بلکه «واکنشهای متفاوت به فشارهای متفاوت» است.
او به دویچهوله گفت: «در حالی که میانجیگری در تنش امریکا–ایران فضای دیپلماتیک ایجاد میکند، مدیریت افغانستان مسئله ثبات است. این رویکرد نشاندهنده محدودیت است، نه معیار دوگانه. پاکستان بهدنبال نقش منطقهای است، اما با مشکلاتی روبهرو است که بهسادگی قابل حل نیستند.»
امان افزود: «این وضعیت آنقدرها هم متناقض نیست. پاکستان با دو واقعیت متفاوت سروکار دارد. روابطش با ایران و امریکا درباره دیپلماسی و حفظ جایگاه با ریسک کم است. اما افغانستان یک نگرانی فوری امنیتی است که با شبهنظامیگری، بیثباتی مرزی و فشار داخلی گره خورده است. بنابراین، این کمتر یک تناقض و بیشتر یک رویکرد دوسطحی است: نفوذ در خارج، کنترول در داخل.»
رضا رومی، تحلیلگر سیاسی، نیز با این دیدگاه موافق است و به دویچهوله گفت: «شمولیت پاکستان با مسئله امریکا–ایران و تنشهایش با افغانستان در دو بستر متفاوت رخ میدهد. اولی دیپلماسی کمریسک است که پاکستان میتواند نقش تسهیلکننده ایفا کند؛ دومی یک چالش امنیتی فوری است که به بیثباتی مرزی و شبهنظامیگری مربوط میشود.»
او افزود آنچه به نظر یک تناقض میآید، در واقع نتیجهٔ الزامات سیاستی متفاوت است و دولتها سیاستهای خود را بر اساس جغرافیا، تهدیدها و اهرمها تنظیم میکنند. به گفته رومی، پاکستان میتواند بدون ریسک مستقیم میان امریکا–ایران تلاش دیپلماتیک کند، اما بهدلیل نگرانیهای امنیتی فعال، پاکستان نیازمند رویکردی متفاوت در قبال افغانستان دارد.
ناآرامیهای داخلی پاکستان
کارشناسان همچنین به سرکوب حزب تحریک انصاف پاکستان (PTI) به رهبری نخستوزیر پیشین عمران خان و نیز عملیات نظامی علیه شبهنظامیان در ایالتهای بلوچستان و خیبرپختونخوا در شمالغرب کشور اشاره میکنند.
به گفته آنان، حل مناقشات داخلی میتواند تصویر حکومت را بهعنوان نهادی که گفتوگو را بر زور ترجیح میدهد، تقویت کند.
مطالب ویدیویی را در صفحه یوتیوب ما ببینید!
سلهریا گفت: «صلح و آشتی در بلوچستان و خیبرپختونخوا ضروری است. برای آنکه پاکستان بتواند خود را بهعنوان میانجی صلح جهانی معرفی کند، یک دموکراسی کارآمد حیاتی است. با این حال، چنین تغییری در شرایط کنونی بسیار بعید به نظر میرسد.»
او همچنین زندانیشدن عمران خان را «ضد دموکراتیک» خواند و افزود: «سیاست خارجی بازتاب سیاست داخلی است.»
رضا رومی نیز معتقد است پاکستان با «محدودیتهای ساختاری» در مواجهه با مسائل پیچیده روبهرو است و اقدامات اسلامآباد «بیش از آنکه نتیجه انتخاب باشد، محصول محدودیتهای محیط استراتژیک آن است.»