مذاکرات بدون توافق امریکا و ایران؛ گام بعدی چیست؟

پس از هفته‌ها جنگ، امیدهای زیادی به مذاکرات میان امریکا و ایران بسته شده بود. این گفتگوها در اسلام آباد پایتخت پاکستان، ۲۱ ساعت به طول انجامید، اما بدون نتیجه پایان یافت. این چه معنایی دارد؟

طرف‌های درگیر در چه مواردی اختلاف داشتند؟

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور ایالات متحده امریکا که رهبری مذاکرات را بر عهده داشت، مشخص نکرد که نقاط اصلی اختلاف دقیقاً چه بوده است. او تنها گفت که تاکنون نشانه‌ای دیده نشده که ایران به‌طور اساسی متعهد شود در درازمدت سلاح هسته‌ای خود را توسعه ندهد، این یکی از خواسته‌های اصلی امریکا است.

مطالب ویدیویی را در صفحه یوتیوب ما ببینید!

از دید ایران، دو موضوع کلیدی مانع توافق شد. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، گفت که مواضع دو طرف بیش از حد از هم فاصله داشت. با این حال، او افزود که در برخی موضوعات دیگر توافق حاصل شده است. بقایی نیز به‌طور مشخص به موضوعات حساس اشاره نکرد. به گزارش رسانه‌های ایرانی، دو طرف بیشتر بر سر مسائل مربوط به تنگه هرمز اختلاف داشته اند.

ایران ادعای کنترول این آبراه مهم برای تجارت جهانی انرژی، میان خلیج فارس و خلیج عمان، را دارد و قصد دارد سیستم عوارض (حق عبور) وضع کند. در مقابل، امریکا خواهان عبور آزاد و امن کشتی‌ها بدون پرداخت هزینه است، همان‌گونه که پیش از جنگ وجود داشت. بازگشایی این تنگه که عملاً توسط ایران مسدود شده، در کنار جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای، یکی از اهداف اصلی امریکا است.

بیشتر بخوانید: مذاکرات امریکا و ایران؛ چرا دو طرف به توافق نرسیدند؟

آیا تلاش‌ها برای صلح شکست خورده است؟

هیچ‌یک از دو طرف دروازه مذاکرات را کاملاً نبسته‌اند. ونس گفت که پیشنهادی را با یک طرح مشخص برای ایران باقی گذاشته‌اند، اما جزئیات آن روشن نیست. سخنگوی وزارت خارجه ایران نیز ادامه مذاکرات را رد نکرد و تأکید کرد که دیپلماسی هرگز پایان نمی‌یابد.

بِنتِه شلر، کارشناس خاورمیانه از بنیاد آلمانی هاینریش بل، به رادیوی آلمان گفت که هر دو طرف خواسته‌های حداکثری مطرح کرده‌اند. با این حال، هنوز همه‌چیز قطعی نیست. آتش‌بس برای دو هفته تعیین شده و این زمان می‌تواند برای ادامه مذاکرات مورد استفاده قرار گیرد.

نیکو لانگه، کارشناس علوم سیاسی، در شبکه ایکس نوشت: «دستیابی به توافق در نخستین دیدار میان امریکا و ایران قابل انتظار نبود؛ در بهترین حالت، این آغاز یک روند طولانی و دشوار مذاکراتی است.»

پیتر نویمن، کارشناس امنیتی، نیز معتقد است که مذاکرات به‌طور کامل شکست نخورده است. او نوشت که صرف دیکته‌کردن شرایط به طرف مقابل کافی نیست. اگر امریکا بخواهد بازگشایی تنگه هرمز و حل پایدار مسئله هسته‌ای را به‌دست آورد، باید در برخی موارد به ایران امتیاز بدهد. او افزود: «واقعیت این است که امریکا با این جنگ خود را در موقعیت استراتژیک نامناسبی قرار داده است.» به گفته او، بازندگان دیگر این وضعیت، دموکراسی‌خواهان ایرانی هستند.

شبکه خبری العربیه، که از سوی عربستان سعودی تأمین مالی می‌شود، این وضعیت را «بازی برای زمان» توصیف کرده است. این رسانه تحلیل کرده است که هم امریکا و هم ایران می‌خواهند زمان بخرند تا «اشتباهات استراتژیک و تاکتیکی خود را اصلاح کرده و از نظر نظامی و سیاسی تجدید موقعیت کنند.» این شبکه افزود: «هر دو طرف به فرصت تنفس کردن و وقفه در جنگ نیاز دارند.»

آیا جنگ از سر گفته می‌شود؟

پاکستان به‌عنوان میانجی، از امریکا و ایران خواسته است که آتش‌بس دو هفته‌ای، که صبح چهارشنبه برسر آن به توافق رسیدند را رعایت کنند. این آتش‌بس تا کنون تا حد زیادی حفظ شده است. با این حال، از همان ابتدا مشخص نبود که آیا این آتش‌بس شامل لبنان نیز می‌شود یا نه؛ جایی که اسرائیل و حزب‌الله مورد حمایت ایران در حال درگیری هستند. ایران موضوع لبنان را شامل آتش‌بس می‌داند، اما امریکا و اسرائیل چنین نظری ندارند.

بیشتر بخوانید: سایه بی‌اعتمادی بر مذاکرات امریکا و ایران در اسلام‌آباد

پس از یک حمله گسترده اردوی اسرائیل در روز چهارشنبه که صدها کشته برجا گذاشت، شدت حملات موقتاً کاهش یافت، اما در صورت حملات جدید اسرائیل، آتش‌بس می‌تواند متزلزل شود.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده امریکا، پیش از مذاکرات تهدید کرده بود که در صورت شکست گفتگوها، حملات تازه‌ای انجام خواهد شد. اما پس از پایان مذاکرات، او اشاره کرد که گزینه‌های دیگری نیز وجود دارد. او در شبکه اجتماعی  «تروت سوشیال»، بدون توضیح، مطلبی را بازنشر کرد که به امکان محاصره دریایی ایران اشاره داشت.

اسرائیل نیز اعلام کرده که در صورت ازسرگیری جنگ، در کنار امریکا آماده اقدام است. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، شام شنبه گفت که عملیات علیه ایران هنوز پایان نیافته است.

شبکه اسرائیلی «کان» به نقل از یک مقام ارشد دولتی گزارش داد که در صورت ادامه جنگ، حملات علیه ایران «گسترده» خواهد بود و زیرساخت‌های ملی، از جمله تأسیسات انرژی و نفت، را هدف قرار خواهد داد.اسرائیل اگرچه در مذاکرات پاکستان حضور نداشت، اما خواسته‌های خود، از جمله محدودسازی برنامه هسته‌ای و راکتی ایران، را به ترامپ منتقل کرده است.

وضعیت در تنگه هرمز چگونه است؟

هم‌زمان با جریان مذاکرات در پاکستان، تنش تازه‌ای بر سر این آبراه حیاتی شکل گرفت. فرماندهی مرکزی امریکا در خاورمیانه (سنتکام) اعلام کرد که عملیات دریایی برای پاک‌سازی مین‌ها را آغاز کرده است. دو کشتی جنگی از تنگه هرمز عبور کرده و در خلیج عربی مستقر شده‌اند. ترامپ نیز گفت که کشتی‌های مین‌روب در حال فعالیت هستند.

چند روز پیش، سپاه پاسداران ایران بخشی از این تنگه را منطقه خطر اعلام کرده و نسبت به وجود مین در مسیرهای کشتیرانی هشدار داده بود.

ایران این گزارش‌ها را بامداد یکشنبه رد کرد و هشدار داد که هرگونه تلاش کشتی‌های نظامی برای عبور از تنگه هرمز با واکنش قاطع روبه‌رو خواهد شد. همچنین اعلام شد که طبق مقررات، عبور از این مسیر تنها برای کشتی‌های غیرنظامی مجاز است.

بر اساس داده‌های نقشه‌های آنلاین، رهگیری کشتی‌ها مانند وب‌سایت ویسل‌فایندر، رفت‌وآمد در تنگه هرمز همچنان محدود است. اتحادیه کشتی‌داران آلمان روز یکشنبه اعلام کرد که تجارت دریایی در این منطقه همچنان تا حد زیادی متوقف مانده و از حکومت آلمان خواست از تأمین امنیت مسیرهای دریایی حمایت کند.

صفحه اینستاگرام دویچه وله دری را دنبال کنید

طبق برآورد شرکت دنمارکی «ریسک اینتلیجنس» که در زمینه تحلیل‌های امنیتی فعالیت دارد، از زمان اعلام آتش‌بس تا شام پنج‌شنبه، تنها ۱۷ کشتی از تنگه عبور کرده‌اند. این شرکت افزود که ممکن است شمار واقعی بیشتر باشد، زیرا برخی کشتی‌ها بدون ارسال داده‌های موقعیت، حرکت می‌کنند. با این حال، حجم ترافیک کمتر از ۱۰ درصد سطح معمول است.