Antisemitizam - evropski rabini strahuju od porasta nasilja

Binjomin Jakobs polako ustaje i na trenutak oklijeva prije nego što počinje da govori. Sedamdesetšestogodišnji glavni rabin Holandije nalazi se u sali poslaničke grupe CDU/CSU u zgradi Rajhstaga u Berlinu. Tiho je – s obzirom da Parlament ove sedmice ne zasjeda, a poslanici Bundestaga nisu u gradu.

Oko 110 ortodoksnih rabina, koji su došli u Berlin na konferenciju Rabinskog centra Evrope (RCE), posjetili su i salu poslaničke grupe demohrišćanskih stranaka CDU i CSU.

Jakobs kaže da tik pored njega sjedi jedan rabin na mjestu, koje tokom sjednica pripada njemačkom kancelaru Fridrihu Mercu. „U meni se bude emocije, uspomene", kaže on.

Priča o događaju od prije 48 godina, kada je došao na komemoraciju u Vesterbork, selo na sjeveroistoku Holandije. Kada je nacistička Njemačka okupirala zemlju, tamo je uspostavljen policijski tranzitni logor za Jevreje. Bio je to koncentracioni logor, iz kojeg su desetine hiljada Jevreja deportovane u logore smrti, gdje su ubijeni.

Jakobs opisuje to mjestu gde je nekada bila i Ana Frank, jevrejska djevojčica koja je umrla u koncentracionom logoru u martu 1945. godine.

Ispričao je i kako ga je tada jedan čovjek pitao: „Da li mogu da sjednem pored vas?" Čovjek je govorio sa njemačkim akcentom – bio je to tadašnji njemački ambasador u Nizozemskoj.

Jevreji su u nacizmu susretali spasioce i izdajnike

Govoreći o Nijemcima, Jakobs – stariji čovjek sa bijelom bradom – kaže da je 80 odsto njegove porodice ubijeno od strane nacista. On je preživio samo zato što je njegovu majku sakrila jedna hrabra holandska porodica.

„A moj otac je pak preživio jer ga je spasio njemački oficir. Njemački oficir, koji je bio u Holandiji da se bori protiv nje. Nije sve crno-bijelo", kaže ovaj rabin.

Govori o hrabrosti onih koji su spasavali Jevreje, ali i o Holanđanima koji su sarađivali sa Nijemcima i predavali Jevreje.

Sada stoji ovdje, pored mjesta kancelara. Njegovi slušaoci ustaju, aplaudiraju i pjevaju molitvu.

Konferencija rabina u Berlinu

Oko 150 ortodoksnih rabina iz brojnih zemalja, uglavnom iz Evrope, boravi u Berlinu do srijede. Trebalo je da ih bude 180, ali neki nisu mogli da doputuju zbog poremećaja u avionskom saobraćaju. Zato je pozdrav jednog od izraelskih glavnih rabina samo pročitan.

Domaćin konferencije je jevrejska zajednica Šabad Berlin koju vodi rabin Jehuda Tajhtal. Otprilike polovina učesnika pripada pokretu Šabad, koji sebe vidi kao ortodoksni vjerski pokret obnove.

Teme konferencije su religijska pitanja, ali i društveni izazovi. U okviru toga rabini su posjetili i političko srce Njemačke.

Pojačane mjere bezbjednosti

Tokom fotografisanja ispred Brandenburške kapije i razgovora u sali poslaničke grupe CDU/CSU stalno se osjeća prisustvo nemačke istorije. Kroz tu kapiju su nekada marširali nacisti, podsjeća jedan rabin. Potom zastaju da se pomole i zajedno pjevaju.

Slična okupljanja jevrejskih predstavnika na tom mjestu održana su dva ili tri puta u posljednjih 15 godina. Međutim, nikada nije bilo toliko policije kao sada.

Čak i kada rabini prelaze nekoliko metara do zgrade Rajhstaga, policija u uniformama ide u grupama pored njih. Rabini takođe prolaze kroz sve bezbjednosne kontrole.

„Policijska zaštita je neophodna"

U ime poslaničke grupe goste pozdravlja berlinski poslanik CDU-a Adrian Grase, koji se bavi istraživanjem antisemitizma. Kada govori o značaju borbe protiv mržnje prema Jevrejima u Nemačkoj i odgovornosti politike, nekoliko puta ga prekida aplauz.

On pominje da je šef Poslaničkog kluba CDU Jens Špan, nedavno, u okviru programa "Upoznaj Jevreja” (Meet a Jew), razgovarao sa mladim Jevrejima. Njihove priče o svakodnevnom strahu da budu prepoznati kao Jevreji duboko su ih potresle.

Uveče se rabini okupljaju u modernom centru Šabad u Berlinu i govore o onom što ih tišti. „Situacija jevrejskih zajednica širom Evrope je teška", kaže rabin Menahem Hadad iz Brisela za DW. Teška je bila i prije 7. oktobra 2023.

Tog dana su borci Hamasa i drugih militantnih grupa iz Gaze upali u Izrael, ubili više od 1.200 ljudi i oko 250 oteli kao taoce. Nakon toga je izbio rat u Gazi.

Hadad kaže da je situacija sada još teža. U Briselu on više ne koristi javni prevoz. Postoje četvrti koje Jevreji izbjegavaju.

„Ne osjećamo se bezbjedno", kaže on. Sinagoga i jevrejska škola su pod policijskom zaštitom: „ Ona nam je zaista potrebna."

Napadi u Francuskoj

Rabin Mendel Azule iz grada Levaloa kod Pariza kaže da su vandali tokom vikenda razvalili jedan košer restoran tamo i na njemu napisali „SALE JUIF" – „Prljavi Jevrejin".

Tridesetdevetogodišnji rabin kaže da je osam puta bio napadnut ili vrijeđan. Zato policija i vojska čuvaju sinagogu.

„Država čini sve što može. Počinioce šalje u zatvor. Ali jednostavno ih ima previše.“

Kao počasni gost govorio je gradonačelnik Berlina Kaj Vegner (CDU). Podsjetio je da je Berlin grad u kojem su nacisti planirali i sprovodili teror nad Jevrejima.

„U ovom gradu sa takvom prošlošću danas se sastaju rabini iz cijele Evrope“, kaže on. To ga ispunjava zahvalnošću, jer jevrejski život u Berlinu ponovo raste.

No, grad je od 7. oktobra bio 2023. pod još većim pritiskom. U ovim teškim vremenima, kaže Vegner, mora se jasno reći da mržnja, huškanje, rasizam i antisemitizam nemaju šta da traže u slobodnim društvima. „Ne smijemo više da okrećemo glavu. Nikada više ne smijemo da okrenemo glavu."

Policijska zaštita i bezbjednosne mjere postoje na mnogim mjestima – to je, na neki način, već postalo uobičajeno. Ali, političari se rijetko usuđuju da jasnim riječima stanu na stranu ugroženih Jevreja. I rabin Binjomin Jakobs iz Holandije pohvalio je sve mjere zaštite.

Panika u taksiju zbog odredišta „Jewish Campus"

Ne žele svi da govore javno; neki mole za razumijevanje. U sali sjedi i jedan učesnik konferencije iz Velike Britanije, koji je avionom doputovao u Berlin. Kada je na aerodromu ulazio u Uber taksi, uhvatila ga je panika kada je trebalo da kaže da mu je odredište „Jewish Campus".

Generalni direktor Rabinskog centra Evrope, rabin Arie Goldberg, u razgovoru za DW pohvalio je angažman njemačkih vlasti i političara u zaštiti Jevreja i jevrejskih institucija. Prema njegovim riječima, nekoliko zemalja srednje i istočne Evrope pokušava da se ugleda na Njemačku.

Na pitanje da li postoje muslimanski akteri, koji pružaju ruku jevrejskim zajednicama, Goldberg navodi Crnu Goru i Albaniju. Međutim, Francusku, Belgiju i Ujedinjeno Kraljevstvo ne pominje.

„Nećemo pobjeći“

Na kraju večeri ponovo govori rabin Binjomin Jakobs. „Mi nećemo pobjeći“, kaže. Između redova može se naslutiti njegova distanca prema izraelskom premijeru Benjamin Netanjahuu, koji je povremeno pozivao Jevreje iz Francuske i Evrope da se presele u Izrael.

„To ne moramo da učinimo“, naglašava Jakobs. On ostaje u Evropi i smatra da tamo pripada. „Evropa je moja domovina."