አሜሪካ እና እስራኤል ከኢራን ጋር የሚያደርጉት ጦርነት በአፍሪቃ ምን ተፅዕኖ ያሳድራል?

የኢራን አፍሪቃ  ግንኙነት የተጀመረው በ16ኛው ክፍለ ዘመን ከህንድ ውቅያኖስ የንግድ  ትስስር ጋር  ነው። የንግድ ግንኙነቱ  ዘመናዊ በሆነ መንገድ  ተጠናክሮ  የቀጠለው ግን ከጎርጎሪያኑ 1960ዎቹ ጀምሮ በአገሪቱ የመጨረሻ ሻህ መሐመድ ሬዛ ፓህላቪ ዘመን ነው።እነዚህ ግንኙነቶች በ1979 እስላማዊ ሪፐብሊክን መስርተው ስልጣን በተቆጣጠሩት በአያቶላህ ሩሆላህ ኮሜኒ የግዛት ዘመን ቀጥለዋል። ይህ ግንኙነት በሙላዎች አገዛዝ  አሁንም ድረስ ጥሏል።ቴህራን ዓለም አቀፍ ማዕቀቦችን በተቻለ መጠን ችላ ብላ ከአፍሪካ አገሮች ጋር ያላትን ስትራቴጂካዊ፣ በኢኮኖሚ፣ በፀጥታ እና ወታደራዊ ጉዳዮች  ፣ በትምህርት በሳይንስ እና በሃይማኖታዊ  ዘርፎች  አጋርነትን ለማጠናከር ፍላጎት አላት።

የቴክኖሎጂ እና የኢንዱስትሪ እውቀት ወደ ውጭ መላክ በተለይ ትልቅ ሚና ይጫወታል። በ2025 በኢራን እና በአፍሪካ መካከል ያለው የንግድ መጠን ጭማሪ አስመዝግቧል፡የሀገሪቱ ውጭ ንግድ  ከ2024 ጋር ሲነጻጸርም በ85% ጨምሯል።ኢራን በዩኒቨርሲቲዎቿ በርካታ የአፍሪካ ተማሪዎችን ትቀበላለች። በአህጉሪቱ ውስጥ ካሉ በርካታ አገሮች ጋር የቴክኒክ እና የባህል ሽርክና እየመሠረተች ነው። በአፍሪካ በሰብአዊ ጉዳዮች  እና በጤና ዘርፎችም በንቃት ትሳተፋለች።በኢኮኖሚ ረገድ፣ አሜሪካ እና እስራኤል ከኢራን ጋር የሚደርጉት ጦርነት ለብዙ አፍሪቃ  ሀገራት በአስቸጋሪ ጊዜ የመጣ ነው። ምክንያቱም ደካማ ዶላር እና ዝቅተኛ የወለድ መጠን ለብዙ ከፍተኛ ዕዳ ላላቸው አገሮች የተወሰነ ፋታ የመውሰድ  እድል ይሰጣል።ያም ሆኖ ጦርነቱ ዓለም አቀፍ ንግድን እያስተጓጎለ ነው፣ መርከቦችን ከሱዌዝ ቦይ ወደ አፍሪካ ዙሪያ ወደሚገኘው ረጅም መንገድ በኬፕ ኦፍ ጉድ ሆፕ በኩል እያዞረ ነው፣ ይህም የመርከብ ወጪን ይጨምራል እና ለሸማቾች የዋጋ ጭማሪ ያስከትላል።

 የጦርነቱ ተፅዕኖ በአፍሪቃ

ለምሳሌ፣ በናይጄሪያ  የአካባቢው መገናኛ ብዙሃን እንደዘገቡት የነዳጅ ዋጋ በዚህ ሳምንት በ11% አካባቢ ጨምሯል።ተንታኞች በውጭ አገር  ተቀጥረው ለሚሠሩ አፍሪቃውያንም  የኢኮኖሚ መዘዝ እንዳለው ያስጠነቅቃሉ። ለምሳሌ በባህረ ሰላጤው  ሀገሮች  ውስጥ ከሚሠሩ ከ400,000 በላይ ኬንያውያን አሉ።በኒጀር የማራዲ ዩኒቨርሲቲ መምህር እና ተመራማሪ ዶ/ር ሳሊፉ ኑሁ ጃንጎርዞ እንደሚሉት ኢራን በአፍሪቃ ውስጥ ያላት ቦታ እንደ ፈረንሳይ ወይም ጀርመን ካሉ አንዳንድ የምዕራባውያን ኃያላን አገሮች አሁንም ያነሰ ነው። «ኢራን በ22 የአፍሪካ አገሮች የዲፕሎማሲ ተልእኮዎችን አሏት፣ ይህም በአህጉሪቱ ላይ ያላትን ፍላጎት አጉልቶ ያሳያል። በእነዚህ ኤምባሲዎች አማካኝነት በብዙ ዘርፎች በተለይም የኢኮኖሚ ግንኙነቶችን አሳድጋለች። በኢራን እና በአፍሪካ መካከል መድረኮችን እና ስብሰባዎችን አዘውትራ ታዘጋጃለች።ባህል እና ሃይማኖታዊ ዘርፍም  ከፍተኛ ሚና ይጫወታል።በሺዓ ማህበረሰቦች በኩል ኢራን አፍሪካ ውስጥ ሥር ሰድዳለች።» ብለዋል።

የሳህል ክልል የምዕራባውያን ተጽዕኖ በተለይም የፈረንሳይ ተጽዕኖ እየቀነሰ በመምጣቱ፣ ኢራን ማሊ፣ ቡርኪና ፋሶ እና ኒጀር ካሉ የሳህል ሀገራት ጋር ያላትን ግንኙነት ለማጠናከር ጥረት አድርጋለች።በየካቲት ወር መጨረሻ የቡርኪናቤ የመከላከያ ሚኒስትር ጄኔራል ሴሌስቲን ሲምፖሬን በደህንነት መስክ ያለውን አጋርነት ለማጠናከር እና ለመወያየት ወደ ቴህራን ባመሩበት ወቅት  የኢራን ፕሬዝዳንት ማሳዱድ ፔዜሽኪያን እና የመከላከያ ሚኒስትራቸው አዚዝ ናስርዛዴህ ፤አቀባበል አድርገውላቸዋል።የኒጀር ጠቅላይ ሚኒስትር አሊ ላሚን ዘይኔም በጥር 2024 ወደ ቴህራን ተጉዘዋል።

ኢራን ከኒጀር በዩራኒየም ላይ ያላትን ፍላጎት

አሜሪካ፣ እስራኤል እና ሌሎች አገሮችኢራን የኑክሌር ጦር መሳሪያ ለመገንባት ዩራኒየምን ለማበልጸግ ትፈልጋለች በሚል ትወቀሳለች። ስለዚህ የአፍሪቃ የዩራኒየም ገበያ የቴህራንን ትኩረት ሊስብ ይችላል። በተለይም ሁለት ጉልህ የዩራኒየም ማዕድን ማውጫዎች ባሏት ኒጀር፣ በጎርጎሪያኑ 2022 ከዓለም የዩራኒየም ምርት ውስጥ 5% የሚሆነው እንደሚመረት የዓለም የኑክሌር ማህበር መረጃ ያሳያል።በ2024 በአፍሪካ መከላከያ መድረክ ላይ የወጣ  ጽሑፍ  እንዳመለከተው የኒጀር  ወታደራዊ  ሁንታ እና ኢራን 300 ቶን ዩራኒየም ለመግዛት «በድብቅ ስምምነት ላይ ለማድረግ» ሲሰሩ ቆይተዋል።በወታደራዊ መጽሔቱ ላይ በወጣው ጽሑፍ መሠረት፣ «የኢራን ባለሥልጣናት በነሐሴ 2023 የኒጀርን ወታደራዊ ኃይል አነጋግረው ነበር፤ ይህም ከሐምሌ 2023 መፈንቅለ መንግሥት በኋላ አንድ ወር ገደማ ማለት ነው።ጉብኝቱ ኢራን ኒዩክሌር ቦምብ እንዳታበለፅግ ለመከላከል የታለመውን ዓለም አቀፍ ማዕቀብ ለማስቀረት የመጀመሪያው እርምጃ ነበር።»ሲሉ ገልፀዋል።

ይሁን እንጂ ይህ እስካሁን አልተከሰተም ሲሉ የሳህል ዓለም አቀፍ የማሰላሰል እና የጥናት ማዕከል (CIRES) ሊቀመንበር ናይጄሪያዊው ጋዜጠኛ እና ጸሐፊ ሴይዲክ አባ ተናግረዋል።እሳቸው እንዳሉት «ኢራን የኒጀር የዩራኒየም ፍላጎቷን እንደ ኒውክሌር ኢነርጂ ልማት ስትራቴጂዋ አካል አድርጋ መግለጿ እውነት ነው።»ብለዋል። አያይዘውም፤ «ኢራን በኑክሌር ኢነርጂ ልማት ስትራቴጂዋ እና የምርምር ፕሮግራሞቿ አካል በሆነ መልኩ በናይጄሪያ ዩራኒየም ላይ ፍላጎት እንዳላት መገለፁ እውነት ነው። አንዳንድ ግምቶች ከኑክሌር ጦር መሳሪያዎች ጋር የተያያዙ ምኞቶች እንዳሉ ይጠቁማሉ። ሆኖም ግን፣ በአሁኑ ጊዜ በዚህ አካባቢ በኒያሜይ እና በቴህራን መካከል የተጠናከረ የኢኮኖሚ ግንኙነት የለም።» ሲሉ ገልፀዋል።ቴህራን እቅዶቿ ሙሉ በሙሉ ሰላማዊ  መሆናቸውን እና የኑክሌር ጦር መሳሪያ ፕሮግራም እያለማች እንዳልሆነም ደጋግማ ገልጻለች። 

የኢራን ድሮን በአፍሪቃ ሀገሮች 

በኢራን እና በኒጀር መካከል የቴክኖሎጂ እና ወታደራዊ ትብብር አለ።ኒጀር እንደ ባለሙያው ገለጻ፣ የኢራንን ድሮኖች እየገዛች ሲሆን ሌሎች የአፍሪካ አገሮችም ይህንን እየተከተሉ ነው። ኢራን ድሮን የማምረት አቅሟ የምትታወቅ መሆኗን ጠቅሰዋል።«ዛሬ በርካታ የአፍሪካ አገሮች፣ በተለይም ሽብርተኝነትን የሚጋፈጡ፣ ይህንን አይነት መሳሪያ ለመግዛት ፍላጎት እንዳላቸው እናውቃለን። አብዛኛው ድሮን የሚገዛው ከቱርክ ነው፣ ነገር ግን አንዳንድ አገሮች ወደ ኢራን እየዞሩ ነው።» እንደ ሴይዲክ አባ ገለጻ፣ የኢራን አገዛዝ አብዛኛውን የፖለቲካ፣ የወታደራዊ እና የዲፕሎማሲ ሀብቱን በመካከለኛው ምስራቅን ቀውስ ለመፍታት እንዲያተኩር ሊገደድ ስለሚችል ጦርነቱ በኢራን እና በአፍሪካ መካከል ያለውን የተወሰነ የትብብር ተለዋዋጭነት ለጊዜው ሊያዘገይ ወይም ሊያቆም ይችላል።

በአፍሪካ የሚገኙ የሺዓ ሙስሊሞች

«የባህል ፣በተለይም የሃይማኖት ዘርፍ፣ ወሳኝ ሚና ይጫወታል»ሲሉ ዶ/ር ሳሊፉ ኑሁ ጃንጎርዞ ተናግረዋል፣ ኢራን በሺዓ ማህበረሰቦቿ አማካኝነት ከአፍሪካ ጋር የረጅም ጊዜ ግንኙነት እንዳላት ጠቅሰዋል።ሺዓዎች በዋናነት በምዕራብ አፍሪካ - በጊኒ፣ በሴኔጋል፣ በኒጀር እና በናይጄሪያ - እና በምስራቅ አፍሪካ በአንዳንድ አገሮች ይገኛሉ።በአብዛኛው ሱኒ አረቢያ እና በአብዛኛው በሺዓ ኢራን መካከል ያለው የሃይማኖት ፉክክር በአፍሪካ አህጉር ላይም ተጽዕኖ ያሳድራል፡ ቴህራን ርዕዮተ ዓለሙን ለማስፋፋት የባህል ተቋማትን፣ ስኮላርሺፖችን እና የአካባቢ ትስስርን ትጠቀማለች።ሺዓዎች ኢማሙን የነቢዩ መሐመድ ቤተሰብ ዝርያ አድርገው ይመለከቱታል። ከሱኒዎች በተለየ መልኩ ሺዓዎች የሃይማኖት እና የፖለቲካ ሥልጣን ግልጽ የሆነ መለያየትን ይደግፋሉ።ከቴህራን ጋር የቅርብ ግንኙነት ያላቸው የባማኮ ኢማም የሆኑት ቾዋላ ባያያ ሃይዳራ የአያቶላ አሊ ካሜኒ እና ሌሎች የስርዓቱ ከፍተኛ መሪዎችን ግድያ አጥብቀው ያወግዛሉ።

«የወረራ ጦርነት እያየን ነው። ይህ የጦር ወንጀል ነው፣ በሰው ልጅ ላይ የሚፈጸም ወንጀልም ነው። የአያህቶላ ካሃማኒን መገደል እናወግዛለን።» ሲሉ ሃይዳራ ለDW ተናግረዋል።አያይዘውም «ካሜኒ መግደል ለአሜሪካ የታላቅነት ተግባር አይደለም። አሜሪካ ኢራን ሚሳኤሎችን እንዳትተኮስ መከላከል ብትችል ኖሮ በጣም ጥሩ ነበር።፣ ነገር ግን ኢራን በፈለገችበት ጊዜ እና ቦታ ሚሳኤሎችን መተኮሷን ቀጥላለች።»ሲሉ ሃይዳራ ለDW ተናግረዋል።
ከማሊ የመጡት የሱኒ ኢማም አዩባ ቱሬም ከኢራን ህዝብ ጋር ያላቸውን አጋርነት ገልጸዋል።«የኑክሌር ጦር መሳሪያ ባለቤት የሆነችው አሜሪካ  እንድታመርት ማን ፈቃድ ሰጣት? ይህም እነሱ የዓለም ፖሊስ፣ የዓለም ጌቶች መሆናቸውን እና ሌሎች መከተል አለባቸው ወደሚል መደምደሚያ ይመራል። ይህ ከአሁን በኋላ የበላይነት አይደለም፣ ነገር ግን የጫካ ህግ ነው።» ሲሉ ተናግረዋል።
 

ፀሐይ ጫኔ

አዜብ ታደሰ