له مالي څخه تېښته او هجرت زيات سوی دئ | آلمان او نړۍ | DW | 03.06.2012
  1. Inhalt
  2. Navigation
  3. Weitere Inhalte
  4. Metanavigation
  5. Suche
  6. Choose from 30 Languages

آلمان او نړۍ

له مالي څخه تېښته او هجرت زيات سوی دئ

افریقایي هیواد مالي د کودتا څخه وروسته، د القاعدې له گواښ او د طوارق د ملېشو له پاڅون سره مخامخ دئ. په دې هیواد کې په تیر میاشتو کې ډیر کسان وژل شوي دي.

په مالٍي کي د تيرو مياشتو په اوږدو کي تر شپيتو زورو څخه زیات انسانان د خپلو کورنو څخه مهاجر سوي دي. هغوی د جگړې او تاوتريخوالي څخه د ځان ژغورلو له پاره بورکينا فاسو ته پناه وړې ده، چيري چي هغوی په لويو کمپونو کي ژوند کوي او د يو شمېر ستونزو سره مخامخ دي.

د بورکينا فاسو د کډوالو په کمپونو کي د اوبو څخه نيولې بيا تر خوراکي توکو تشنابونو او د ورته آسانتياو ستونزي موجوده دي. خو د دغو کمپونو د اوسېدونکو له پاره تر ټولو لويه پوښتنه دا ده چي ايا دوی به په مالي کې خپلو کورنو ته بېرته ستانه سي او که به هلته د ازاواد په نوم نوی هيواد جوړ سي. د طوارق ملېشې د اپريل د شپږمي نېټي راهيسي د مالي دغو شمالي برخو ته د ازاواد هيواد خطاب کوي. دغه ډله وايي چي ازاواد د دوی تر ولکې لاندي سيمه ده او بايد په رسميت وپېژندله سي.

د بورکينا فاسو په شمال کي د فېرې ريو په نوم د مهاجرو يو کېمپ دی. زياتره دغه خلک د مالي څخه رامهاجر سوي دي او زيات ئې په خټه طوارق دي. دوی د ټيبوکو گاو او کيدال شمالي سيمي د خپلو څارويو سره د جگړې له کبله پرې ايښي دي. اوس دوی خوندي دي خو د فېرې ريو په کېمپ کي هم دوی د ژوندي پاته کېدو له پاره مبارزه کوي ولي چي دلته هم خوراکي توکي ډېر کم دي.

په دغه کمپ کې یو کډوال موسی اگ اينزوما، وايي چي د بماکو حکومت په لسيزو لسيزو د طوارق ټبر د حقونو څخه بې برخي کړی وو چي په پايله کي ئې جگړه رامنځ ته سوه:

«اوس وضعه د کرکي وړ ده. موږ په آرامه فضا کي په شمال کي اوسېدلو. دا ټولې ستونزي په دې رامنځ ته سوې چي د مالي ځواکونو زموږ سيمي ونيولې.»

خو ويل کيږي چي دغه بشپړه حقيقت نه دئ. د طوارق ټبر زياتو کسانو په لبيا کي د پخواني واکمن معمر القذافي له پاره جگړه کوله. د قذافي د وژل کېدو وروسته هغوی د درنو وسلو سره بېرته مالي ته راغلل او د ځان له پاره ئې يو چانس وليد چي د طوارق له پاره د خپلواکه هيواد ترلاسه کولو په موخه وجنگيږي.

دوی وايي چي د دغه نوي هيواد نوم به ازدواد وي. د جنورې د میاشتې راهيسي دوی د مالي هيواد شمالي برخه گام په گام ولکه کړې ده. دوی د مالي حکومتي ځواکونو ته سخته ماته ورکړه. د اپريل په شپږمه نېټه د ازدواد د خپلواکۍ د ملي پاڅون نوم درلودونکي دغي ډلې له خوا د ازدواد په نوم د نوي خپلواک هيواد اعلان وکړ، خو دغه هيواد تر اوسه په رسميت پېژندل سوی نه دئ.

د دې څخه تر مخه چي د طوارق ملېشي د مالي شمال ونيسي په دغو سيمو کي د انصارالدين په نامه د اسلامپاله توندلارې ډلې اغېز موجود وو. د دغې ډلې په هکله ويل کيږي چي د المغرب څخه ورته زيات د القاعدې جنگيالي راځي او زياتي پيسې او وسلې لري. دوی غواړي چي شريعت نافذ کړي. څه موده وړاندې د انصارالدين او طوارق ملېشو پر دې توافق وکړ چي سره به یو ځای کیږي او په بدل کي به ازاواد کي شريعت نافذ کيږي.

خو د طوارق زيات شمېر اوسیدونکي د شريعت له نافذیدو ته لیوالتیا نه لري. له بلې خوا دوی دا واک هم نه لري چي د انصارالدين څخه خپلې سيمي پاکي کړي. همدا وجه ده چي زيات طوارق په اندېښنه سره د خپل هيواد بهير ته گوري چي ورڅخه بل افغانستان جوړېدونکی دئ.

دامن کلاوز/ احمد ولي اچکزی
کتونکی: سید ریاض