چشم‌انداز ۲۰۲۶؛ اهداف و چالش‌ها‌ی آلمان در صحنه بین‌الملل

هرفرید مونکلر (Herfried Münkler)، مورخ و محقق علوم سیاسی به تازگی مشکلات بنیادین سیاست خارجی آلمان را اینگونه خلاصه کرده است: «آرمان‌گرایی آزادی‌خواهانه در چارچوب نظمی جهانی که بر قوانین استوار است، وهمی بیش نبوده است.»

فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان از این گله‌مند است که نظم جهانی استوار بر قوانین امروزه نه تنها از سوی نظام‌ها و حکومت‌های خودکامه به چالش کشیده می‌شوند، بلکه به گفته او و با نگاه به دونالد ترامپ، "این مسئله متأسفانه در مورد ایالات متحده نیز صادق است". سند استراتژیک اخیر دولت ترامپ که در آن هم‌پیمانان اروپایی و اتحادیه اروپا سخت مورد انتقاد قرار گرفته‌اند، سندی است بر این مدعا.

وداع آمریکا از اروپا آغاز شده

بزرگ‌ترین نگرانی سیاستمداران و محافل نظامی آلمان این است که ایالات متحده از لحاظ سیاست امنیتی راه خود را از اروپا جدا کند. این در حالی است که چنین مسئله‌ای مدت‌هاست آغاز شده و به جریان افتاده است. در اوایل ماه دسامبر سال جاری کریستیان فرودینگ (Christian Freuding)، یکی از بلندپایه‌ترین ژنرال‌های ارتش آلمان در مصاحبه با نشریه‌آمریکایی "آتلانتیک" تصریح کرد که ارتباطات مستقیمش با همتایان و همصحبتی‌های آمریکایی‌اش در این میان "قطع شده است".

به گفته این مقام آلمان تماس و تبادل نظر مستقیم در گذشته "شب و روز" ممکن بوده و از این رو، قطع راه‌های سریع ارتباطاتی برای او "زنگ خطر" محسوب می‌شود، به ویژه آنکه احتمال حمله روسیه به کشورهای شرقی عضو ناتو اروپا را تهدید می‌کند.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌وله

اروپاییان پشت کردن آمریکا را به ویژه در مسئله اوکراین حس می‌کنند. ترامپ اصرار بر برقراری صلحی در اوکراین دارد که برای دستیابی به آن بیش از همه مطالبات ولادیمر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه منظور شده است.

هنینگ هوف (Henning Hof)، کارشناس مؤسسه تحقیقات سیاست خارجی در آلمان در مصاحبه با دویچه وله می‌گوید: «اگر این نکته را هم در نظر بگیریم که آمریکاییان به گونه‌ای سرگرم وداع [از اروپا] هستند، فشار برای اروپاییان در راه این که قابلیت عمل داشته باشند و نقطه قدرتمندی برای مقابله ایجاد کنند، بیشتر می‌شود.»

مرتس به همراه امانوئل مکرون و کی‌یر استرامر، همتایان فرانسوی و بریتانیایی خود می‌کوشد در برابر کاهش روزافزون پشتیبانی ایالات متحده ایستادگی کند. صدراعظم آلمان در یکی از دیدارهای خود با این دو در اوایل دسامبر تصریح کرده بود: «هیچکس نباید پشتیبانی ما از اوکراین را مورد تردید قرار دهد.» این در حالی است که مرتس، مکرون و استرامر هر سه با فشار سیاسی داخلی از جناح راست، مشکلات بودجه و همچنین کاهش حمایت عمومی از اوکراین دست و پنجه نرم می‌کنند.

چشم‌انداز مناسبات با چین

برلین در مناسبات خود با پکن می‌کوشد کدروت‌های پیشین و تیرگی‌های گذشته را رفع کند. یوهان واده‌فول، وزیر خارجه آلمان در پاییز سفر خود به چین را ناگهان لغو کرد. این امر پس از آن صورت گرفت که مشخص شد، پکن به غیر از وزیر خارجه هیچ مقام مهم دیگری را جهت گفت‌وگو با واده‌فول در نظر نگرفته است.

انتقادات وزیر خارجه آلمان از "تشدید عملکرد خصومت‌گرایانه" چین در تنگه تایوان و حضورش در آب‌های دریای چین جنوبی واکنش تند پکن را برانگیخت. دو کشور اما در صدد رفع کدورت‌ها برآمده و واده‌فول در نخستین گام در ماه دسامبر راهی چین شد و سفری را که قرار بود در پاییز انجام دهد، محقق کرد. پیش از آن نیز لارس کلینگ‌بیل، وزیر دارایی و معاون صدراعظم آلمان راهی چین شده بود تا مقدمات رفع تیرگی‌ها را فراهم آورد.

چین برای آلمان شریک تجاری مهمی محسوب می‌شود و برلین نمی‌تواند اجازه دهد که مناقشات و تیرگی روابطش با پکن ادامه‌دار باشد. به ویژه انحصار و نقش چین در زمینه عناصر کمیاب سبب شده تا صنایع آلمان برای پیشبرد تولیدات خود بسیار به واردات از چین وابسته باشند.

هنینگ هوف (Henning Hof)، کارشناس مؤسسه تحقیقات سیاست خارجی در آلمان در این باره می‌گوید: «چینی‌ها در بسیاری از زمینه‌های فناوری که به طور سنتی به آلمان تعلق داشته‌اند، بسیار موفق بوده و پیشتاز شده‌اند. و در چنین برهه‌‌ای است که آلمان از اهمیت پیشین برخوردار نیست.»

در راستای بهبود مناسبات برلین و پکن قرار است که در اوایل سال ۲۰۲۶ فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، راهی چین شود.

همبستگی منتقدانه با اسرائیل

صدراعظم آلمان در ماه دسامبر ۲۰۲۵ از اسرائیل دیدن کرد و در جریان سفر  خود گفت: «من به عنوان دوست اسرائیل آمده‌ام که می‌داند دوستی میان آلمان و اسرائیل بسیار ارزشمند و گرانبهاست.»

ابراز چنین سخنی از سوی مرتس برای بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل بدیهی نبود. ارسال تسلیحات آلمان به اسرائیل که امکان استفاده از آنها در نوار غزه می‌رفت، به دستور صدراعظم آلمان در ماه اوت به تعلیق درآمده بود. در پی تحولات غزه اما آلمان این تعلیق را در ماه نوامبر، پیش از سفر مرتس به اسرائیل رفع کرد.

از دید مرتس عملیات شدید ارتش اسرائیل در نوار غزه که در پی حمله مرگبار سازمان تروریستی حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد، دولت آلمان را با دوراهی‌هایی دشوار قرار داد که از یک سو به خاطر مسئولیت‌های تاریخی این کشور در مسئله هولوکاست می‌خواهد از امنیت اسرائیل دفاع کند و در عین حال بر سر نکاتی که لازم می‌داند، انتقادهای خود را طرح کند.

دولت‌های این دو کشور در برخی نقاط به هم نزدیک نشده‌اند، از جمله راه حل دو کشوری و تأسیس یک کشور مستقل فلسطینی که آلمان همچنان خواهان آن است. این در حالی است که به گفته نتانیاهو، "تنها هدف تأسیس یک کشور مستقل فسطینی این است که کشور یهودیان را نابود کند".

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

مرتس در جریان سفرش به اسرائیل از نتانیاهو دعوت متقابل نکرد، چرا که از سوی دیوان کیفری بین‌المللی حکم جلب نخست‌وزیر اسرائیل صادر شده و آلمان به عنوان عضو این نهاد می‌بایست او را بازداشت کند.

هانس یاکوب شیندلر، کارشناس مسائل خاورمیانه و مدیر سازمان بین‌المللی "پروژه مقابله با افراطگرایی" در گفت‌وگو با دویچه وله در این باره خاطر نشان می‌کند: «باید بگوییم، بسیار خب به خاطر دلایل دیپلماتیک نمی‌توانیم نتانیاهو را بازداشت کنیم، اما در عین حال نمی‌خواهیم که با رفتار و عملکرد خود به دیوان بین‌المللی کیفری لطمه بزنیم.»

بنا بر اظهارات این کارشناس نه دولت آلمان و نه اتحادیه اروپا به عنوان میانجی در بحران خاورمیانه نقشی ایفا نمی‌کنند. او می‌افزاید: «این روشن است که هم نگاه فلسطینی‌ها و هم نگاه طرف اسرائیلی به واشنگتن به عنوان میانجی محوری در این قضیه معطوف است و نه به اروپا.»

شینلدر در عین حال تصریح می‌کند که "اروپا در بازسازی غزه و همچنین در راستای کمک‌های بشردوستانه نقشی مهم ایفا خواهد کرد، اما در طی ده سال گذشته با نقش خود به عنوان میانجی واقعا خداحافظی کرده است".

صدراعظم "خارج"

فریدریش مرتس از همان آغاز کار بر آن بود که سیاست خارجی را یکی از محورهای اصلی فعالیت‌های خود قرار دهد. او حتی به خاطر سفرهای خارجی متعددی که انجام می‌دهد، "صدراعظم خارج" لقب گرفته است. 

هنینگ هوف، کارشناس مؤسسه تحقیقات سیاست خارجی در آلمان با وجود این معتقد است که سیاست خارجی این کشور پس از آغاز صدراعظمی مرتس جانی تازه به خود گرفته است، اگر چه به باور این کارشناس، آلمان در عرصه سیاست خارجی و واکنش به وضعیت کنونی جهان هنوز با کندی عمل می‌کند.

وزارت خارجه آلمان قرار است که در سال ۲۰۲۶ میلادی دستخوش اصلاحات ساختاری شود و کمیسیون‌هایی ویژه به مسائل گوناگون بپردازند، از  جمله به مسئله وابستگی این کشور به چین.