نارضایتی سعودیها از آمریکا و سیاستی چندجانبه در قبال ایران
۱۴۰۵ اردیبهشت ۲۸, دوشنبه
گزارش روزنامه آلمانی دی ولت با توضیح شروع میشود که عربستان در در میانه جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، هم از نظر ژئوپولیتیکی و هم امنیتی در حال بازتعریف جایگاه خود است. محور اصلی گزارش این است که ریاض دیگر مانند گذشته به حمایت مطلق آمریکا اطمینان ندارد و بهدنبال تنوعبخشیدن به ائتلافهایش است.
عربستان برای دورزدن پیامدهای بستهشدن تنگه هرمز، سالها پیش زیرساخت جایگزین ایجاد کرده بود؛ از جمله خط لوله شرق به غرب و بندر نفتی ینبع در ساحل دریای سرخ. اکنون این بندر به شریان حیاتی صادرات نفت سعودی تبدیل شده است. در گزارش آمده است: « در ینبع محلههای مسکونی جدید، فرودگاه و تأسیسات آبشیرینکنِ مجهز به انرژی خورشیدی ساخته شد. حتی در زمان جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۰ نیز نگرانی زیادی وجود داشت که صدام حسین، دیکتاتور عراق، تنگه هرمز را مسدود یا میدانهای نفتی آن منطقه را هدف قرار دهد، اما آن زمان تنگه بسته نشد.»
امروز عربستان سعودی میتواند روزانه تا هفت میلیون بشکه نفت را از طریق خط لوله شرق به غرب به بندر ینبع منتقل کند و از آنجا به عنوان محصولات فرآوری شده پتروشیمی یا به صورت نفت خام صادر کند.
یکی از کارکنان یک اندیشکده بانفوذ در ریاض به گزارشگر دی ولت میگوید: «ما دقیقاً میدانستیم چه اتفاقی خواهد افتاد.»
به گفته او، ایران از قبل اعلام کرده بود که در صورت حمله، متحدان و تأسیسات آمریکا را هدف قرار میدهد و تنگه هرمز را میبندد؛ بنابراین رخدادهای کنونی قابل پیشبینی بوده است.
این روزها به نوشته دی ولت خاندان سلطنتی در موضعگیریهای علنی بیش از پیش محتاطاند. از دربار گفته میشود ریاض بر دیپلماسی و مذاکره تکیه دارد و نمیخواهد وارد جنگ شود.
یک فرد نزدیک به حکومت میگوید: «آمریکاییها بالاخره میروند، اما ما باید با ایران بهعنوان همسایه زندگی کنیم.»
این جمله خلاصه نگاه تازه عربستان است؛ کاهش اتکا به آمریکا و تلاش برای مدیریت تنش با ایران.
اخیرا حتی اعلام شد که عربستان در حال بررسی ایده یک پیمان عدم تعرض میان ایران و کشورهای خاورمیانه است. طرح عربستان با الگو گرفتن از "فرایند هلسینکی" دهه ۱۹۷۰ قرار است راهی برای مهار تنشهای پس از جنگ و بازتعریف سازوکار امنیتی منطقه باشد.
گزارش همچنین به ناراحتی محمد بن سلمان از رفتار دونالد ترامپ اشاره میکند؛ بهویژه پس از سخنان تحقیرآمیز ترامپ درباره اینکه ولیعهد سعودی "باید بیاید و از او تشکر کند".
وقتی که رابطه با پاکستان محوری میشود
در بخش دیگری از گزارش ادعا شده که عربستان حتی بدون اطلاع واشنگتن، حملات هوایی مخفیانهای علیه ایران انجام داده و همزمان از طریق چین در حال مذاکره با تهران بوده است. همین مسئله نشان میدهد که ریاض میکوشد مستقلتر عمل کند و همه تخممرغهایش را در سبد آمریکا نگذارد.
پاکستان نیز در این چارچوب به شریک امنیتی مهم عربستان تبدیل شده است. توافق دفاعی جدید دو کشور و استقرار نیروها و جنگندههای پاکستانی در عربستان نشانهای از این تغییر موازنه است.
در واقع، در حالی که امارات متحده عربی بیشتر به آمریکا و اسرائیل نزدیک شده، عربستان مسیر متفاوتی را دنبال میکند. در این میان، پاکستان به شریک راهبردی مهمی برای ریاض تبدیل شده است؛ نهفقط بهدلیل نقش میانجیگرانهاش در آتشبس میان آمریکا، اسرائیل و ایران، بلکه بهعنوان تضمینکننده امنیت آینده عربستان.
در سپتامبر، عربستان و پاکستان توافقنامه همکاری دفاعی امضا کردند که شامل همکاریهای امنیتی و نظامی است. تا پیش از این، آمریکا ضامن اصلی امنیت عربستان بود، اما حملات مکرر حوثیهای یمن به تأسیسات نفتی سعودی و واکنش ضعیف واشنگتن باعث شده ریاض به دنبال گزینههای جایگزین باشد.
بر اساس این توافق، پاکستان که یک قدرت هستهای است، نیروهای نظامی و جنگندههایی را در عربستان مستقر کرده و دو کشور متعهد شدهاند در صورت حمله به یکی، دیگری از او حمایت کند.
خانه لارنس عربستان و خاطرات تلخی که زنده میشود
گزارش دی ولت در پایان دوباره به شهر ینبع برمیگردد؛ جایی که خانه محل اقامت "لارنس عربستان" هنوز باقی است. او افسر و مأمور اطلاعاتی بریتانیایی بود که حدود ۱۱۰ سال پیش قبایل عرب را تشویق کرد در جنگ جهانی اول علیه امپراتوری عثمانی بجنگند. بریتانیا در آن زمان وعده تشکیل یک کشور واحد عربی را داده بود و ادعا میکرد قصد استعمار منطقه را ندارد.
گزارش با این نقب به گذشته و تمرکز بر توافق پنهانی سایکس–پیکو میان فرانسه و بریتانیا برای تقسیم خاورمیانه در اوایل قرن گذشته، نوعی مقایسه میان گذشته و امروز انجام میدهد. نویسنده میگوید همانگونه که بریتانیا در گذشته اعراب را از طریق تبانی با فرانسه، ناامید کرد، امروز نیز بسیاری در عربستان از آمریکا و ترامپ احساس ناامیدی میکنند. ولت در این رابطه مینویسد: «دونالد ترامپ در آغاز این فرصت را داشت که با حمایت از نزدیکی عملگرایانه میان کشورهای عربی و اسرائیل، بهعنوان چهرهای محبوب در تاریخ جهان عرب ثبت شود. رقص شمشیر معروف او در ریاض در مه ۲۰۱۷ بسیار مشهور شد. حالا ولی تنها وجه مشترک ترامپ با لارنس عربستان، ناامیدی تلخ سعودیهاست.»