"سرکوب و اعدام چه با جنگ و چه با آتش‌بس ادامه خواهد داشت"

افکار عمومی جهان در حال حاضر به ایران توجه دارد، اما تمرکز اصلی آن بر موضوعات هسته‌ای، موشکی و نقش منطقه‌ای جمهوری اسلامی است. در مقابل، موضوع اعدام‌ها در سه دهه اخیر که در بالاترین سطح بوده و همچنین وضعیت زندانیان سیاسی که به گفته مقام‌های جمهوری اسلامی به هزاران نفر می‌رسند، کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌وله

گزارش سالانه عفو بین‌الملل که روز سه‌شنبه ۱ اردیبهشت (۲۱ آوریل) منتشر شد، از تشدید سرکوب، افزایش اعدام‌ها و گسترش بازداشت‌های خودسرانه در ایران خبر می‌دهد. در این گزارش آمده است جمهوری اسلامی در سال ۲۰۲۵ هزاران نفر را بازداشت و تحت بازجویی و آزار قرار داده و برای مقابله با اعتراضات از سلاح گرم استفاده کرده است.

رها بحرینی، پژوهشگر عفو بین‌الملل در امور ایران، می‌گوید در کشورهای مختلف نشست‌هایی برای بررسی گزارش سالانه برگزار می‌شود و در کنفرانس مطبوعاتی آلمان نیز بخش ایران این گزارش مورد بررسی قرار گرفت و خود او در این نشست حضور داشت.

سازمان عفو بین‌الملل در بخش عمومی گزارش خود تاکید می‌کند وضعیت حقوق بشر در جهان رو به وخامت است و به‌ویژه در جریان منازعات نظامی، اصول بنیادین حقوق بشر و قوانین بشردوستانه از سوی قدرت‌های بزرگ به‌طور فزاینده نقض می‌شود؛ روندی که جهان را به سمت شرایطی خطرناک‌تر سوق می‌دهد.

خطر تکرار چرخه سرکوب در شرایط فعلی وجود دارد

رها بحرینی، پژوهش‌گر عفو بین‌الملل در امور ایران می‌گوید سال ۲۰۲۵ در شرایطی به پایان رسید که اعتراضات سراسری علیه نقض حقوق بشر، سرکوب، فساد و بحران‌های اقتصادی و اجتماعی شکل گرفت و در نهایت به سرکوبی خونین در دیماه انجامید.

بحرینی ادامه می‌دهد مقامات جمهوری اسلامی به‌طور مداوم جامعه را با تکرار چرخه سرکوب تهدید کرده‌اند و هم‌زمان شاهد افزایش بی‌سابقه اعدام‌ها، به‌ویژه علیه معترضان و دگراندیشان، بوده‌ایم.

او می‌افزاید که در کنار این وضعیت، تنش‌های نظامی با اسرائیل و آمریکا نیز خطر بمباران و آسیب به غیرنظامیان و زیرساخت‌ها را افزایش داده و شرایطی بسیار دشوار برای مردم ایران ایجاد کرده است.

به گفته این پژوهشگر، پیام عفو بین‌الملل به جامعه جهانی این است که باید رویکردی مبتنی بر حقوق بشر در قبال ایران اتخاذ شود، برای توقف اعدام‌ها اقدام فوری صورت گیرد و رسیدگی به موارد نقض حقوق بشر در اولویت قرار گیرد.

بحرینی هشدار می‌دهد که مردم ایران در وضعیتی گرفتار شده‌اند که از یک‌سو با سرکوب داخلی و از سوی دیگر با تهدیدهای ناشی از درگیری‌های نظامی مواجه‌اند. به گفته او، ضروری است که کشتارهای دیماه فراموش نشود و روند رو به افزایش اعدام‌ها در مرکز توجه قرار گیرد.

به گفته بحرینی، بدون حمایت مؤثر جامعه جهانی و اتخاذ راهبردی مبتنی بر حقوق بشر، خطر تکرار چرخه خشونت در ایران وجود دارد.

وضعیت حقوق بشر و گتفگوی آمریکا و ایران

محمود امیری‌مقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران مستقر در نروژ می‌گوید بسیاری از مردم ایران به این نتیجه رسیده‌اند که جنگ اخیر اساسا ارتباطی با حقوق بشر و مطالبات آنان نداشته و آتش‌بس نیز تغییری در این وضعیت ایجاد نکرده است.

امیری مقدم به دویچه وله فارسی گفت بازداشت، سرکوب و اعدام همچنان از ابزارهای اصلی حکومت برای حفظ قدرت به شمار می‌روند؛ "روندی که چه در شرایط جنگی و چه در وضعیت غیرجنگی ادامه خواهد داشت". او  در عین حال تاکید می‌کند در دوران جنگ هزینه سیاسی این اقدامات کمتر است، زیرا توجه افکار عمومی جهانی به آن کاهش می‌یابد.

به‌گفته فعالان حقوق بشر، توقف اعدام‌ها و آزادی زندانیان سیاسی و عقیدتی باید از شروط اصلی هرگونه مذاکره با جمهوری اسلامی باشد، اما نشانه‌ای از توجه جدی به این موضوع در مذاکرات کنونی دیده نمی‌شود. در حال حاضر تمرکز جامعه جهانی بیشتر بر مسائل هسته‌ای، موشکی و منطقه‌ای جمهوری اسلامی است تا وضعیت حقوق بشر.

محمود امیری‌مقدم در گفت‌وگو با دویچه‌وله فارسی ولی می‌گوید نهادهای حقوق بشری تلاش کرده‌اند از هر فرصتی برای برجسته کردن این موضوع استفاده کنند، اما در شرایط جنگی، توجه جهانی به حقوق بشر کاهش می‌یابد؛ همان‌گونه که در دهه ۶۰ نیز سرکوب‌ها در سایه جنگ کمتر مورد توجه قرار گرفت.

او همچنین وضعیت ایران را با آفریقای جنوبی در دوران آپارتاید مقایسه می‌کند و می‌گوید در آن زمان، با وجود نگرانی‌ها درباره برنامه هسته‌ای این کشور، تمرکز جهانی بر مسئله آپارتاید بود. به گفته او، هر اقدام جامعه جهانی باید در چارچوب حقوق بین‌الملل و با محوریت حقوق بشر باشد.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

در پاسخ به این پرسش که آیا "توافق احتمالی ایران و آمریکا در اسلام‌آباد" می‌تواند به بهبود وضعیت حقوق بشر منجر شود، امیری‌مقدم می‌گوید چنین انتظاری واقع‌بینانه نیست، زیرا موضوع حقوق بشر محور این مذاکرات نیست. با این حال به گفته مدیر سازمان حقوق بشر ایران در صورت دستیابی به توافق، هزینه سیاسی سرکوب و اعدام در ایران ممکن است افزایش یابد، در حالی که ادامه جنگ می‌تواند این هزینه را کاهش دهد.