آیا بابالمندب به بحران بعدی انرژی تبدیل میشود؟
۱۴۰۵ فروردین ۱۵, شنبه
با افزایش تنشها در منطقه، نام تنگه بابالمندب بیش از گذشته در مرکز توجه قرار گرفته است؛ تهدیدهای اخیر ایران درباره احتمال گسترش دامنه درگیری به این مسیر، نگرانیها درباره امنیت یکی از حیاتیترین شریانهای تجارت و انرژی جهان را افزایش داده است.
این نگرانیها زمانی جدیتر میشود که همزمان با اختلال در تنگه هرمز، مسیرهای جایگزین انتقال انرژی بیش از هر زمان دیگری به بابالمندب وابسته شدهاند. در چنین شرایطی، هرگونه ناامنی در این تنگه میتواند پیامدهایی فراتر از یک بحران منطقهای داشته باشد.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
تنگه بابالمندب دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند متصل میکند. این گذرگاه میان یمن در یک سو و جیبوتی و اریتره در سوی دیگر قرار دارد و یکی از مهمترین مسیرهای اتصال آسیا به اروپا از طریق کانال سوئز به شمار میرود.
امروز، این تنگه یکی از شریانهای اصلی تجارت جهانی است. حدود یکچهارم تجارت دریایی جهان از مسیر دریای سرخ عبور میکند و بابالمندب حلقه اتصال این مسیر است. روزانه نزدیک به پنج میلیون بشکه نفت و بخش قابل توجهی از گاز طبیعی مایع از این مسیر عبور میکند.
در شرایط عادی، این اعداد تنها نشانهای از اهمیت اقتصادی این مسیر هستند. اما در شرایط تنش، همین اعداد به معنای آسیبپذیری جدی اقتصاد جهانی است.
بیشتر بخوانید:تا چه زمانی ایران میتواند به راهبرد جنگ نامتقارن ادامه دهد؟
اهمیت بابالمندب در شرایط کنونی بیش از گذشته شده است. با محدود شدن تردد در تنگه هرمز، که پیشتر حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور میکرد، بخشی از صادرات انرژی به مسیرهای جایگزین منتقل شده است.
عربستان سعودی بهعنوان یکی از بزرگترین صادرکنندگان نفت، بخشی از صادرات خود را از طریق خط لوله به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل میکند. این نفت سپس از مسیر بابالمندب به بازارهای جهانی میرسد.
در عمل، این یعنی بابالمندب حالا فقط یک مسیر مکمل نیست، بلکه به یکی از مسیرهای حیاتی برای حفظ تعادل بازار انرژی تبدیل شده است.
حوثیها؛ بازیگران کلیدی در یک نقطه حساس
در این میان، نقش حوثیها در یمن اهمیت ویژهای پیدا میکند. این گروه که بخش قابل توجهی از سواحل یمن در دریای سرخ را در اختیار دارد، در موقعیتی قرار گرفته که میتواند بر امنیت این مسیر تاثیر بگذارد.
حوثیها پیش از این نیز بارها کشتیهای تجاری را هدف قرار دادهاند. آنها از موشکهای ضدکشتی و پهپاد برای حمله به شناورها استفاده کردهاند و در برخی موارد این حملات به غرق شدن کشتیها و کشته شدن خدمه انجامیده است.
در یک مورد، آنها حتی با استفاده از هلیکوپتر یک کشتی باری را در دریای سرخ توقیف کردند. همین سابقه باعث شده بسیاری از شرکتهای کشتیرانی، این مسیر را پرریسک ارزیابی کنند.
با این حال، همه تحلیلگران معتقد نیستند که حوثیها بتوانند این تنگه را بهطور کامل ببندند.
موسی شریفی، روزنامهنگار و عضو تحریریه العربیه فارسی، در گفتوگو با دویچهوله فارسی میگوید: «ورود حوثیها به این معادله بخشی از راهبرد فشار غیرمستقیم ایران در منطقه است؛ ابزاری کمهزینه که بدون ورود مستقیم، هزینههای امنیتی و اقتصادی را به رقبا تحمیل میکند.»
او تاکید میکند که توان واقعی این گروه در "اختلال مؤثر" است، نه لزوما انسداد کامل: «حوثیها میتوانند ریسک را بالا ببرند، هزینه بیمه را افزایش دهند و بیثباتی در مسیرهای کشتیرانی ایجاد کنند.»
به گفته او، همین سطح از اختلال نیز میتواند پیامدهای جدی داشته باشد: «بابالمندب به یک اهرم فشار مکمل برای ایران تبدیل شده، اما نه یک اهرم تعیینکننده؛ چون کنترل نهایی آن همچنان به موازنه قدرت بینالمللی وابسته است.»
بازار انرژی؛ در آستانه شوک جدید؟
در کنار این تحولات، بازار جهانی نفت نیز در موقعیتی حساس قرار دارد. قیمتها در هفتههای اخیر افزایش یافته و هرگونه اختلال جدید میتواند این روند را تشدید کند.
دالغا خاتیناوغلو، کارشناس حوزه انرژی، میگوید: «تنگه هرمز روزانه بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی را منتقل میکند و بابالمندب حدود نصف آن، یعنی نزدیک به ۹٫۵ میلیون بشکه.»
او هشدار میدهد: «اگر بابالمندب بسته شود، این یک فاجعه برای بازارهای جهانی نفت خواهد بود.»
به گفته او، اهمیت این دو مسیر در کنار هم معنا پیدا میکند: «تنگه هرمز و بابالمندب در مجموع حدود ۳۰ درصد مصرف نفت جهان را تأمین میکنند و بازار جهانی عملا توان تحمل اختلال همزمان در این دو مسیر را ندارد.»
این ارزیابی نشان میدهد که بحران در بابالمندب میتواند بهسرعت به یک بحران جهانی تبدیل شود.
فراتر از انرژی و فشار بر تجارت جهانی
اهمیت بابالمندب تنها به انرژی محدود نمیشود. این تنگه بخشی از مسیر اصلی تجارت میان آسیا و اروپا است و هرگونه اختلال در آن میتواند زنجیرههای تامین جهانی را مختل کند.
تجربه سال ۲۰۲۱، زمانی که کشتی "اور گیون" در کانال سوئز گیر کرد، نشان داد که حتی یک اختلال کوتاهمدت میتواند چه پیامدهایی برای تجارت جهانی داشته باشد.
در آن زمان، تنها چند روز توقف باعث افزایش هزینهها، تاخیر در تحویل کالاها و اختلال گسترده در زنجیرههای تامین شد. بابالمندب از نظر اهمیت، حتی حساستر از آن نقطه است.
بابالمندب شاید روی نقشه یک گذرگاه باریک به نظر برسد، اما در واقع یکی از مهمترین نقاط اتصال اقتصاد جهانی است.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
امروز، با تهدیدهای ایران و نقش بالقوه حوثیها، این تنگه به نقطهای تبدیل شده که میتواند مسیر یک درگیری منطقهای را تغییر دهد.
در اینجا، مسئله فقط جنگ نیست. مسئله انرژی، تجارت و ثبات اقتصادی جهان است. اگر این مسیر باز بماند، جهان از یک بحران بزرگ عبور میکند؛ اما اگر ناامن شود، پیامدهای آن میتواند بسیار فراتر از منطقه باشد.