پس از قطع طولانی اینترنت، هنوز فضای مجازی در ایران آزاد نیست
۱۴۰۵ خرداد ۷, پنجشنبه
دادههای زنده سازمان نتبلاکس و همچنین شرکت فناوری کلودفلر نشان میدهد ترافیک اینترنت در ایران نسبت به هفتههای گذشته بهطور محسوسی افزایش یافته است.
امیر رشیدی، کارشناس امنیت سایبری، در گفتوگو با دویچهوله میگوید: «ترافیک اینترنت هنوز هم کمتر از قبل از ژانویه است. آن زمان حدود ۵۰ درصد بود.»
رشیدی مدیر "گروه میان" است؛ نهادی که در زمینه حقوق بشر، آزادی دیجیتال و عدالت اجتماعی در ایران و منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا فعالیت میکند.
او تأکید میکند که اینترنت در ایران از زمان اعتراضات سراسری ژانویه بهشدت مختل شده است. در جریان اعتراضات، اینترنت بهطور گسترده کاهش سرعت پیدا کرد تا ارتباط مردم با یکدیگر و همچنین با خارج از کشور قطع شود.
پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه، طولانیترین قطع سراسری اینترنت در تاریخ معاصر ایران رخ داد. مقامهای جمهوری اسلامی دلیل این اقدام را مسائل امنیتی عنوان کردند، اما منتقدان میگویند حکومت سالهاست از این روش برای کنترل جریان اطلاعات و ارتباطات استفاده میکند.
رشیدی میگوید: «به نظر میرسد هدف فعلی این است که اینترنت در ظاهر فعال باشد، اما ترافیک دادهها بهطور هدفمند دستکاری شود.»
او اضافه میکند: «قرار است اتصال وجود داشته باشد، اما استفاده عادی و آزاد از اینترنت دشوار شود تا دادهها بهسختی از کشور خارج شوند و اطلاعات مربوط به جنگ و اعتراضات آزادانه منتشر نشود.»
"اینترنت طبقاتی" همچنان ادامه دارد
به گفته مقامهای ایرانی، مسعود پزشکیان ، رئیسجمهوری ایران، روز دوشنبه دستور بازگشایی اینترنت بینالمللی را صادر کرد. پیش از آن، یک ستاد بحران به ریاست محمدرضا عارف، معاون اول او، تشکیل شد تا به "چندصدایی" و موازیکاری در سیاستگذاری اینترنت پایان دهد.
در ایران، نهادهای مختلفی از جمله شورای عالی امنیت ملی و شورای عالی فضای مجازی در تصمیمگیریهای مربوط به کنترل دیجیتال نقش دارند.
برای مثال، شورای عالی امنیت ملی در زمان قطع اینترنت، طرحی را تصویب کرد که بر اساس آن برخی گروهها میتوانستند در ازای پرداخت هزینه، به "اینترنت پرو" دسترسی پیدا کنند. این دسترسی ویژه برای اعضای اتاق بازرگانی، استارتاپها، شرکتهای فناوری و برخی تجار در نظر گرفته شده بود.
امیر رشیدی میگوید: «به نظر میرسد سیاست اینترنت طبقاتی همچنان ادامه دارد.» او میافزاید: «میدانیم برخی گروهها هنوز هم پیامهای تبلیغاتی و اطلاعرسانی برای خرید این بستهها دریافت میکنند.»
قطع اینترنت علاوه بر پیامدهای اجتماعی، خسارات اقتصادی گستردهای هم بهدنبال داشت؛ بهویژه برای کسبوکارهای کوچک، از جمله بسیاری از کسبوکارهای آنلاین زنان که عملاً نابود شدند.
سولماز ایکدر، پژوهشگر پروژه "فیلتربان"، هفته گذشته به دویچهوله گفت: «زنان زیادی در شهرها و روستاهای کوچک از طریق اینترنت محصولاتی مثل میوه خشک، لباس دستدوز یا مواد غذایی میفروختند.»
او افزود: «این درآمد برای بسیاری از خانوادهها حیاتی بود، اما حالا این امکان از آنها گرفته شده است.»
نظارت بر ارتباطات
میلیونها نفر همچنان از اقتصاد دیجیتال و ارتباطات محروم هستند. منابع مختلف به دویچهوله گفتهاند که اپلیکیشنهایی مانند واتساپ، که نقش مهمی در ارتباطات داخلی و خارجی دارند، هنوز هم کار نمیکنند؛ «حتی با استفاده از ویپیان».
ویپیان نرمافزاری است که ارتباطی رمزگذاریشده میان دستگاه کاربر و سروری در خارج از کشور ایجاد میکند و امکان دسترسی به اینترنت آزاد را فراهم میکند.
در حال حاضر، تنها راه باقیمانده برای ارتباط، تا حدی خطوط تلفن ثابت است. پیش از برقراری تماس، یک پیام خودکار پخش میشود که کدی را اعلام میکند و تنها پس از وارد کردن آن کد، تماس برقرار میشود. گمان میرود تماسها در این روند شنود شوند.
اینترنت در ایران حتی در زمان صلح نیز تحت سانسور شدید قرار دارد. بسیاری از وبسایتها و اپلیکیشنها مسدود هستند و استفاده از شبکههای اجتماعی مانند اینستاگرام، تیکتاک و یوتیوب برای بخش بزرگی از کاربران بدون ویپیانهای محلی و گرانقیمت ممکن نیست.