زنی سراينده در جهانی مردسالار | روزشمار چهره‌های تاریخی | DW | 08.07.2020
  1. Inhalt
  2. Navigation
  3. Weitere Inhalte
  4. Metanavigation
  5. Suche
  6. Choose from 30 Languages
تبلیغات

روزشمار چهره‌های تاریخی

زنی سراينده در جهانی مردسالار

هجده تير ۶۹۹: ۷۰۰ سال پيش در چنين روزی جهان ملک خاتون در شيراز زاده شد.

پدر جهان ملک خاتون فرمانروای شيراز از دودمان اينجو و مادرش دختر وزير ايلخانی بود.

در زمانی كه پرداختن زنان به شاعری عيب، ناپارسايی و تجاوز از حقوق، تلقی می‌شد، دور از ذهن نيست كه از زندگی او آگاهی چندانی در دست نباشد. حتا برای آگاهی از زادروز و درگذشت او مجبوريم به حدس و گمان و نشانه‌های تلويحی روی آوريم.

همين اندازه می‌‌‌‌‌‌‌‌دانيم كه پدرش را در نوجوانی از دست داده و عمويش ابواسحاق اينجو كه ادب دوست و ستوده حافظ بوده، پرورشش را به عهده گرفته است.

روزگار نسبتا امن در شيراز به او امكان داد تا ادبيات و زبان عربی بياموزد و ذوق سرايندگی را بيازمايد.

۲۸ ساله بود كه با يكی از نديمان عمويش "امين‌الدين جهرمی" پيوند زناشویی بست و به افتخار نامادری مهربانش "سلطان‌بخت" دخترش را همنام او كرده و پس از مرگ دختر چند بيتی به ياد او سرود.

با حافظ و عبيد در دربار عمويش همنشين بوده و از ايشان تأثير گرفته است اما در غزلسرايی بيشتر از سعدی پيروی میكرده است.

۳۸ ساله بود كه عمويش به دست امير مبارزالدينِ خشکانديش كشته شد و برای او جز سرودن و گوشه‌‌گيری، تسكينی نماند:

"به كنجِ مدرسه‌‌‌ای كز دلم خرابتر است

نشسته‌ام منِ مسكینِ بیكسِ درویش".

پس از دو سال كه فرمانروايی به دست شاه شجاع افتاد و هنرمندان نفسی كشيدند، غزل‌های شادتری سرود و شاه تازه را ستود:

"دل از دوران گیتی شاد بادت

ز غم‌های جهان آزاد بادت

مبادا یادم از یادت فراموش

همیشه عهد و پیمان یاد بادت

همیشه در سرابستان جانم

قد و بالای چون شمشاد بادت

غذای روح ما اندر مصلی

ز آبِ سروِ ركنآباد بادت".

سروده‌های او روان و از هم‌زمانانش كم ابهام‌ترند.

در پيشگفتار ديوانش اميدوار است كه شعرهايش:

"یادگاری بعد از فنای جسم، موجب بقای اسم باشد و نزد عقلا روشن است كه اساس سخن به تندباد حوادث منهدم نگردد و نشان آن بر صفحه ایام ثابت میباشد و نفیس‌ترین جوهری است كه موجب رضای خالق و خلایق و مخلص مجاز و حقایق میشود" و در توجيه اين كه سرودن شعر برای زنان هم مجاز است پس از اينكه خود را "ضعيفه جهان بنت مسعود شاه" مینامد، میگويد:

"اگر (سرودن زنان) منهی بودی، جگر گوشه حضرت رسالت، خاتون قیامت فاطمه زهرا ... تلفظ نفرمودی به اشعار".

جهان ملک خاتون در ۶۴ سالگی در زادگاهش درگذشت.