باران سیاه در تهران؛ شبیخون فلزات سنگین به ریه شهروندان
۱۴۰۴ اسفند ۱۹, سهشنبه
در پی تشدید درگیریها در جریان جنگ آمریکا و اسرائيل علیه ایران موسوم به "خشم حماسی"، شامگاه شنبه ۱۶ اسفند (۷ مارس)، مجموعهای از حملات هوایی گسترده، قلب زیرساختهای سوخترسانی پایتخت و مناطق همجوار را هدف قرار داد.
بر اساس گزارشهای تایید شده و تصاویر ماهوارهای، انبار نفت شهران در شمال غرب تهران، انبار نفت جنوب (ری)، انبار نفت اقدسیه در سوهانک و همچنین انبار نفت فردیس کرج هدف حملات دقیق قرار گرفتند.
شدت انفجارها به حدی بود که لرزش آن در بخشهای وسیعی از تهران و کرج احساس شد و گلولههای عظیم آتش، آسمان شب را به رنگ نارنجی تیره درآورد. با طلوع خورشید در روز یکشنبه ۱۷ اسفند، ساکنان تهران با صحنهای آخرالزمانی روبرو شدند؛ دود غلیظ ناشی از سوختن میلیونها لیتر فرآوردههای نفتی، خورشید را کاملا محو کرده و پایتخت ۱۰ میلیونی را در تاریکی مطلق فرو برد. ساعاتی بعد، با آغاز بارندگی، پدیدهای نادر و هولناک به نام "باران سیاه" رخ داد. خبرنگار سیانان در تهران این رخداد را بارش "مخلوطی از آب و نفت" توصیف کرد.
بمباران مخازن عظیم سوخت، فراتر از یک تخریب نظامی، یک فاجعه انسانی و اکولوژیک تمامعیار را رقم زد و احتراق ناقص میلیونها لیتر مواد نفتی، ترکیبی مرگبار از هیدروکربنهای آروماتیک، فلزات سنگین و گازهای سمی را روانه ریههای شهروندان کرد. کارشناسان هشدار میدهند که این آلایندهها نه تنها در کوتاهمدت باعث تنگی نفس و مسمومیتهای حاد میشوند، بلکه به دلیل پایداری برخی ترکیبات سرطانزا و نفوذ آنها به منابع آب زیرزمینی در پی بارشهای اسیدی، پیامدهای بهداشتی این حملات مدتها گریبانگیر ساکنان فلات مرکزی ایران خواهد بود. در ضمن نفوذ این مواد به چرخه غذایی و تخریب پوشش گیاهی، تنها بخشی از هزینههای پنهانی است که در سایه دود غلیظ تهران پنهان مانده است.
تحلیل وضعیت آلایندهها و خطرات زیرساختی
دکتر حسن نایبهاشم، پزشک و فعال حقوق بشر به دویچه وله فارسی میگوید که در اثر این حادثه، علاوه بر دود، ذرات ریز، گازهای سمی و مواد هیدروکربنی سرطانزا آزاد شدند، از جمله دیاکسید گوگرد، مونوکسید کربن، مونوکسید و دیاکسید نیتروژن گازهای آلی حلقوی مانند بنزن و همچنین متان.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
او در خصوص واکنش جوی به این آلایندهها میافزاید: «ما با پدیده باران نیز مواجه شدیم. باران در مجموع ممکن است در کوتاهمدت آلایندهها را کمی تخفیف دهد، اما باید توجه داشت که این گازها حداقل تا چهلوهشت ساعت پس از خاموش شدن آتشسوزی، تا زمانی که به غلظت رقیق برسند، کماکان میتوانند برای سلامت خطرآفرین باشند. در ضمن بارانی که میبارد میتواند باران اسیدی باشد؛ چرا که موادی نظیر مونوکسید کربن، دیاکسید نیتروژن، مونوکسید نیتروژن و دیاکسید گوگرد در آب حل شده و باران اسیدی تولید میکنند.»
گروههای آسیبپذیر و عوارض بالینی استنشاق سموم
این پزشک و فعال حقوق بشر با هشدار نسبت به وضعیت سلامت شهروندان تاکید میکند: «این گازها بر افراد بیمار یا کسانی که دچار آسیبهای ریوی، آسم، برونشیت مزمن یا سایر بیماریهای ریوی هستند و ظرفیت ریوی کمی دارند، تاثیر منفی میگذارد و تنفس آنها میتواند منجر به تنگی نفس، سردرد شدید، سرگیجه، سوزش چشم، سوزش گلو و حالت تهوع شود.»
بیشتر بخوانید: "ایران حداکثر سه ماه میتواند به جنگ ادامه دهد"
دکتر نایبهاشم در خصوص راهکارهای کاهش آسیب میگوید: «بنابراین توصیه میشود افراد این روزها حتی در خانه از ماسک استفاده کنند؛ همان ماسکهایی که در دوران کرونا استفاده میشد، اگرچه بهتر است از ماسکهای فیلتردار شیمیایی مخصوص گازها استفاده شود. همچنین توصیه میشود که افراد در منزل بمانند و فعالیت بدنی خود را به حداقل برسانند، پنجرهها را بسته نگه دارند و اگر منفذی در پنجرهها وجود دارد، آن را بپوشانند تا هوای بیرون هرچه کمتر وارد خانه شود. در داخل خانه نیز بهتر است به نقاط دورتر از پنجرهها بروند تا کمتر در معرض هوای آلوده قرار گیرند.»
این پزشک با اشاره به تداوم خطرات ناشی از آلایندهها میافزاید: «اگرچه روز گذشته بارندگی بود، اما امروز به نظر نمیرسد در تهران باران ببارد و همچنین به نظر نمیرسد که آتشها هنوز به طور کامل خاموش شده باشند؛ بر این اساس، نباید از کولر و سیستمهای تهویهای که هوای خارج را وارد خانه میکنند، به هیچ وجه استفاده کرد.»
بیشتر بخوانید: جنگ در خاورمیانه؛ افزایش بهای نفت خام در بازارهای جهانی
بهداشت فردی و پاکسازی مواد غذایی آلوده
در بخش دیگری از توصیههای این پزشک آمده است: «در این روزها اگر افراد مجبور به حضور در بیرون از خانه بودند و باران به بدن یا پوست آنها برخورد کرد، باید سریعا دوش بگیرند تا مواد سمی هرچه زودتر از بدنشان پاک شود. در صورت مواجهه با دود یا باران اسیدی، لباسها باید تعویض شده و در کیسهای دربسته قرار گیرند، زیرا حتی اگر مواد به صورت مایع هم باشند، باز هم امکان تصعید و آزاد شدن گازها وجود دارد. اگر میوهها یا سبزیجات در خارج از خانه در معرض باران اسیدی بودهاند، باید آنها را با آب فراوان کاملا شستوشو داد تا اثری از باران اسیدی بر آنها باقی نماند.»
شاخصهای آلودگی و پیامدهای درازمدت
در نهایت، دکتر نایبهاشم به نقص سیستمهای پایش اشاره کرده و میگوید: «در مورد اینکه شاخص لحظهای هوای تهران این روزها وضعیت هوای سالم را نشان میدهد، باید گفت این شاخص بیشتر مربوط به ذرات معلق کوچکتر از دو و نیم میکرون است و به گازها ارتباطی ندارد. مخازن سوخت همچنان در حال سوختن هستند و این به معنای تداوم تصاعد گازها است. شاخصهای موجود ممکن است وضعیت هیدروکربنها و دود غلیظ را نشان دهند، اما گازهای سمی مانند مونوکسید کربن را نشان نمیدهند؛ بنابراین هوا کماکان آلوده است و تنها یک شاخص نمیتواند تضمینکننده پاکی صددرصدی هوا باشد.»
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
به گفته این پزشک، البته این گازها مدت زمان خیلی زیادی پایدار نمیمانند، اما در همان مدت پایداری میتوانند لطمات خود را وارد کنند. همچنین فلزات سنگینی مانند وانادیوم و نیکل در این گازها وجود دارند که میتوانند باعث التهاب ریه و آسیب سلولی شوند. بنابراین رعایت دستورالعملهای مرتبط با سلامت حتی با وجود سالم به نظر رسیدن شرایط جوی بسیار ضروری است.