ایران قطعنامه پیشنهادی آمریکا در آژانس اتمی را "مضحک" خواند
۱۴۰۵ خرداد ۱۹, سهشنبه
نمایندگی دائم ایران در وین، همزمان با آغاز نشست فصلی شورای حکام ۳۵ کشوری آژانس، واکنش خود به ارائه پیشنویس قطعنامه از سوی آمریکا و سه کشور اروپایی را به صورت عمومی در شبکه اجتماعی ایکس (X) منتشر کرد.
بیانیه این نمایندگی، ایالات متحده را به ریختن "اشک تمساح" برای وضعیت پادمانی متهم کرده است؛ وضعیتی که به گفته ایران، اقدام نظامی خود آمریکا در وهله اول عامل ایجاد آن بوده است.
نشست این هفته شورای حکام به دلیل در جریان بودن همزمان مذاکرات تمدید آتشبس میان واشنگتن و تهران (که در نهایت میتواند پرونده هستهای را نیز شامل شود)، بار معنایی و حساسیت ویژهای پیدا کرده است.
نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در بیانیه خود میگوید که بازرسان نمیتوانند وضعیت اورانیوم غنیشده و زیرساختهای هستهای ایران را راستیآزمایی کنند، "نه به این دلیل که ایران ازهمکاری خودداری کرده است،" بلکه از این رو که "آن سایتها دیگر به هیچ شکل قابل راستیآزمایی، وجود خارجی ندارند"
"تأسیسات محوشده"
این نمایندگی از عبارت "تاسیسات محوشده" برای توصیف بازماندههای تأسیسات غنیسازی اورانیوم استفاده کرد؛ تاسیساتی که خرداد گذشته هدف حملات مشترک آمریکا و اسرائیل قرار گرفتند و بنا بر گزارشها، هر سه سایت فعال و شناختهشده غنیسازی در آن حملات نابود شده یا آسیب شدیدی دیدند.
آخرین قطعنامهای که شورا در ماه نوامبر تصویب کرد، از ایران میخواست بدون تأخیر، آژانس را از وضعیت ذخایر اورانیوم غنیشده و سایتهای اتمی آسیبدیده خود مطلع کند؛ اقدامی که ایران انجام نداده است. تهران مدعی است که "تعهد به گزارشدهی درباره تاسیساتی که توسط کشور متقاضی گزارش به تلی از خاکستر تبدیل شدهاند، "به لحاظ مادی، منطقی و حقوقی غیرممکن است".
اینکه آیا این استدلال اعضای شورا را متقاعد میکند یا خیر، موضوعی جدا از داشتن وجاهت قانونی است. چارچوب پادمانی آژانس بینالمللی انرژی اتمی هیچ تبصرهای برای معافیت از همکاری به دلیل حملات نظامی ندارد و آژانس همواره تاکید کرده است که تعهدات گزارشدهی ایران صرفنظر از وضعیت فیزیکی سایتهای مورد نظر، پابرجا است.
با این حال ایران تأکید دارد که با بمباران سایتهای هستهای این کشور شرایط خاصی پیش آمده که جای اما و اگر در این تعهدات باقی میگذارد.
نمایندگی ایران در بیانیه خود یک گام فراتر رفته و هدف این قطعنامه را به جای یک اقدام واقعی در جهت منع اشاعه سلاح هستهای، "زمینهسازی برای یک اقدام تجاوزکارانه دیگر مانند ژوئن و نوامبر ۲۰۲۵" توصیف کرده است.
این نمایندگی با استناد به نشستهای ژوئن ۲۰۲۵ و نوامبر ۲۰۲۵ شورا به عنوان نمونههای پیشین، مدعی شد: «این یک الگوی توجیهساز برای تجاوزی دیگر است.»
پیشنویس قطعنامه آمریکا و مواضع طرفین
پیشنویس قطعنامه ایالات متحده که با همکاری سه کشور اروپایی تهیه و پیش از آغاز نشست میان اعضای شورای حکام توزیع شد، از ایران میخواهد اعلام کند چه بلایی سر سایتهای هستهای بمبارانشده و اورانیوم غنیشدهای که گمان میرود در آنجا ذخیره شده بود، آمده است.
گزارش محرمانه خود آژانس بینالمللی انرژی اتمی و نیز صحبتهای رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، عدم دسترسی برای راستیآزمایی مواد هستهای در ایران را یک "نگرانی اشاعهای" توصیف کردهاند، توصیفی که محمل اصلی را برای قطعنامه آمریکا فراهم میکند.
ارزیابیها نشان میدهند که بخش زیادی از اورانیوم غنیشده ایران از حملات آسیب ندیدهاند، هرچند مکان و شکل فعلی آن هنوز راستیآزمایی نشده است.
بر اساس این پیشنویس، گزارشدهی و اعطای دسترسی از سوی ایران "ضروری و فوری" بوده و باید "بدون تأخیر" انجام شود.
تروئیکای اروپا (آلمان، فرانسه و بریتانیا) و آمریکا در پیشنویس خود، ضمن ابراز نگرانی از ناتوانی آژانس در تأیید مواد هستهای اعلامشده ایران از سال ۲۰۱۶، از جمهوری اسلامی خواستهاند که به آژانس اجازه دهد بازرسیهایی را برای تأیید مواد هستهای انجام دهد.
این قطعنامه صراحتا از احتمال ارجاع پرونده به شورای امنیت سازمان ملل در صورت عدم همکاری ایران سخنی نمیگوید، در حالی که در قطعنامه شورا پس از احراز عدم پایبندی ایران در ژوئن ۲۰۲۵، چنین تهدیدی مطرح شده بود.
واشنگتن و تهران در حال حاضر مشغول انجام مذاکرات مقدماتی با هدف تمدید یک آتشبس شکننده و در نهایت مذاکره درباره خود برنامه هستهای هستند؛ آن هم در شرایطی که دونالد ترامپ، رئيسجمهور آمریکا اصرار دارد، ایران هرگز نباید به سلاح هستهای دست یابد و ایران نیز مدعی است که هرگز به دنبال آن نبوده است.
پیشبرد یک قطعنامه توبیخی در شورا، آن هم در میانه این مذاکرات، ریسک جرقهزدن یک تنش تلافیجویانه را به همراه دارد؛ اقدامی که ایران در گذشته نظیر آن را با شتاب بخشیدن به فعالیتهای غنیسازی یا قطع همان همکاریهای محدود باقیمانده با بازرسان آژانس نشان داده است.
در مقابل، نمایندگی ایالات متحده در آژانس در بیانیه رسمی خود به نشست شورا، وضعیت را به گونهای دیگر به تصویر کشید. واشنگتن اعلام کرد، به شدت نگران است که آژانس به دلیل کوتاهی تهران در ارائه اظهارنامهها، گزارشها یا دسترسی به چندین تاسیسات اعلامشده، نتواند به یک جمعبندی در سطح کشوری درباره ایران برسد و اقدامات ایران را در این زمینه غیرقابل قبول خواند.
واکنش روسیه و چشمانداز پیش رو
میخائیل اولیانوف، نماینده روسیه در وین، پیش از این "سکوت غرب" در قبال حملات به تأسیسات هستهای ایران را محکوم کرده و آن را عادیسازی چیزی دانسته بود که او آن را نوع جدیدی از "خطر هستهای" توصیف کرد.
موضع او با استدلال تهران همخوانی دارد؛ مبنی بر اینکه گفتگوهای پادمانی را نمیتوان از بافت وضعیتی که شکافهای فعلی را ایجاد کرده است، جدا کرد. البته اعتراضات مسکو مسیر شورا را در رأیگیریهای قبلی تغییر نداده است و قطعنامههای آمریکا و اروپا همواره با اکثریت قاطع آرا به تصویب رسیدهاند.
اینکه آیا شورای حکام پیش از پایان نشست در روز جمعه، ۱۲ ژوئن این قطعنامه را تصویب خواهد کرد یا خیر، همچنان یک پرسش بیپاسخ است.
تهدیدهای قبلی ایران به تلافی، مانع از تصویب قطعنامهها نشده است. آنچه از آن زمان تا کنون تغییر کرده، وجود یک مسیر مذاکراتی فعال میان واشنگتن و تهران است، و این درک متقابل، هرچند ناخواسته، در هر دو طرف وجود دارد که قطعنامهای که باعث فروپاشی کامل دسترسیهای باقیمانده آژانس شود، در نهایت فضای کمتری را برای راستیآزمایی باقی خواهد گذاشت، و مذاکرات را در دستاندازهای جدیدی خواهد انداخت.