1. پرش به گزارش
  2. پرش به منوی اصلی
  3. پرش به دیگر صفحات دویچه وله
عکس: AP

انقلاب و جنبش سبز، تفاوت‌ها و مشابهت‌ها

۱۳۸۸ بهمن ۱۹, دوشنبه

رفتار و شکل حضور مردم در جنبش سبز، مشابهت‌ها و تفاوت‌هایی با انقلاب بهمن دارد. با وجود قیاس‌‌پذیری آشکار این دو حرکت تاریخی، در مقایسه چندان نمی‌توان پیش رفت، زیرا جنبش سبز هنوز در جریان است و افق نهایی آن روشن نیست.

https://p.dw.com/p/Lvmm

مقایسه انقلاب سال ۵۷ و جنبش اعتراضی سال ۸۸ به شواهد و مستندات دقیق نیاز دارد. برای چنین سنجشی لازم است زمینه‌های تاریخی، اجتماعی، شرایط جهانی و همه محرکـ‌ها بررسی شوند. یکی از دشواری‌های این قیاس این است که جنبش سبز هنوز در جریان است و نمی‌توان افق نهایی آن را پیش‌بینی کرد.

به نظر بیشتر تحلیل‌گران، انقلاب بهمن با رویکرد ضد امپریالیستی و ضد استبدادی، اولویتی برای حقوق بشر و آزادی‌های فردی قائل نبود، حال آن‌که جنبش سبز حامل شعارهایی اساسی برای دمکراسی، حقوق مدنی است و نشانی از دگم‌های ایدئولوژیک ندارد.

نگاه ایدئولوژیک، نگاه عرفی

دکتر شهلا اعزازی، جامعه‌شناس و پژوهشگر با تکیه بر این نکات، از تفاوت در هدف‌های این دو برهه می‌گوید: « درسال ۵۷ هدف تغییر رژیم بود. اما الان اکثر شعارها، درخواست آزادی‌هایی است که افراد برای زندگی خصوصی خود می‌خواهند. نظرها، خواست‌ها و مطالبات مردم در جنبش سبز نیز بسیار گسترده و متکثراست. این خواست‌ها در سال ۵۷ مطرح نبودند.»

دکتر شهلا اعزازی
دکتر شهلا اعزازیعکس: Womensright

خانم اعزازی از نقش سازمان‌های سیاسی در شکل‌دادن به رفتارها و دگم‌های آن زمان می‌گوید. این‌که حتی بسیاری دختران و زنان غیرمذهبی به تشویق گروه‌های چپ، با روسری در تظاهرات شرکت می‌کردند: «آن زمان فروپاشی رژیم و به دست‌گرفتن حکومت مورد نظر بود. بسیاری گروه‌ها که از طیف چپ هم بودند، گاهی بیشتراز مردم عادی و با تفکرات ایديولوژیک همان زمان، حجاب را تشویق می‌کردند. یعنی یک منفعت ایدئولوژیک و نفع گروهی را به حقوق عمومی و فردی ترجیح می‌دادند. اما شعارهای امروزی در بطن خودشان روی دمکراسی و حقوق شهروندی تاکید می‌کنند، این شعارها در سال ۵۷ اگر هم مطرح می‌شدند خیلی کم بود و بیشتر خطاب به حکومت بود مانند شاه یا دشمنان خارجی و غیره.»

خشونت و شور، مسالمت و شعور

مهرداد درویش‌پور، جامعه‌شناس مقیم سوئد تفاوت اصلی میان انقلاب ۵۷ و جنبش ۸۸ را در ارتقای شعور اجتماعی و روحیه مسالمت میان معترضان می‌داند: « در انقلاب، ما شاهد شور گسترده اما فقدان شعور سیاسی دمکراتیک بودیم. در انقلاب ما آشتی‌ناپذیری کامل داشتیم و تمایل به روش‌های خشن و قهرآمیز در میان روشنفکران و مردم زیاد بود.»


آقای درویش‌پوراز رهبری کاریزماتیک انقلاب ۵۷ و خودسپاری مردم به این رهبری می‌گوید و در مقایسه، پلورالیسم، رابطه شبکه‌ای و دمکراتیک در نیروهای جنبش سبز را جلوه‌ای مثبت و بالنده می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌داند.

دکتر مهرداد درویش‌پور
دکتر مهرداد درویش‌پورعکس: DW

گفتمان انقلابی، گفتمان مدنی

جهان در سه دهه گذشته صحنه‌ی تغییراتی بنیادین بوده است. انقلاب ایران زمانی به پیروزی رسید که گفتمان ضد امپریالیستی پررنگ بود و بلوک سوسیالیسم و جنبش‌های رهایی‌بخش، الگوی مبارزه با سرمایه‌داری و جهانخواری محسوب می‌شدند. این گفتمان، فردیت، حقوق بشر، حقوق شهروندی و آزادی‌های مدنی را مسائلی فرعی و لوکس می‌‌دانست.

شهلا اعزازی در این باره می‌گوید: « اساسا در هیچیک از جنبش‌ها یا انقلاب‌هایی که هم‌زمان با انقلاب ایران در جهان صورت گرفت، مباحث آزادی و دمکراسی و حقوق بشر به شکل کنونی نبود و مردم ایران هم تحت تاثیر همین فضا بودند. موضوع دمکراسی و حقوق بشر الان در سطح جهان بیش از گذشته مهم است و این بار شاید مردم به دلیل ارتباطات گسترده‌تر جهانی و رسانه‌های نوین، اثر بیشتری از تفکر رایج در باره دمکراسی و حقوق بشر گرفته باشند.»

مهرداد درویش پور به تحولات فکری در میان نسل‌های حاضر در انقلاب ۵۷ و جنبش اعتراضی ۸۸ اشاره می‌کند: « یک نسل در آستانه انقلاب دنبال راه‌های اعتدالی می‌گشت، زیرا از جریان کودتای ۳۲ سرخورده بود. نسل جوان آن زمان اما تحت تاثیر جنبش چریکی کوبا و چین و ویتنام در پی روش‌های رادیکال و قهری بود، ولی الان برعکس است. نسل جدید با تحولات آفریقای جنوبی، شیلی و کشورهای اروپای شرقی آشنا شده و در نتیجه دنبال روش‌هایی عقلانی، بردبارانه و در عین حال کم‌هزینه‌تر است.»

درویش‌پور نتیجه می‌گیرد که انقلاب بهمن گرایشی ذاتی به تمامیت‌خواهی و بنیادگرایی داشت، اما جنبش اعتراضی کنونی خواستار پیوستن به جامعه مدرن جهانی، ارزش‌های سکولاریستی و تضمین حقوق فردی است.

مهیندخت مصباح
تحریریه: رضا نیکجو

پرش از قسمت در همین زمینه

در همین زمینه

نمایش مطالب بیشتر
پرش از قسمت گزارش‌های مرتبط
پرش از قسمت گزارش روز

گزارش روز

اعتراضات جهانی به احکام اعدام در ایران

حکم اعدام چهار نفر به جرم همکاری با اسرائیل اجرا شد

پرش از قسمت تازه‌ترین گزارش‌های دویچه وله
بازگشت به صفحه اصلی