اعلام آتشبس دو روزه از سوی روسیه؛ پاسخ چالشبرانگیز اوکراین
۱۴۰۵ اردیبهشت ۱۵, سهشنبه
روسیه در آستانه روز پیروزی بر آلمان نازی در جنگ جهانی دوم، از آتشبس دو روزه در جنگ اوکراین خبر داد؛ اقدامی که به دستور ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه اعلام شده و قرار است روزهای ۸ و ۹ مه اجرا شود.
وزارت دفاع روسیه روز دوشنبه، چهارم ماه مه (۱۴ اردیبهشت)، در پیامرسان دولتی "مکس" اعلام کرد این تصمیم "مطابق با تصمیم" رئیس جمهور روسیه و فرمانده کل نیروهای مسلح اتخاذ شده است. نهم ماه مه در روسیه که روز بزرگداشت پیروزی اتحاد جماهیر شوروی سابق بر آلمان نازی در جنگ جهانی دوم است، هر ساله با رژه نظامی در میدان سرخ برگزار میشود.
وزارت دفاع روسیه اعلام کرد که انتظار دارد اوکراین نیز از این آتشبس پیروی کند. با این حال، مسکو همزمان تهدید کرد اگر کییف برای بر هم زدن مراسم روز پیروزی اقدامی انجام دهد، حمله تلافیجویانه گستردهای به مرکز کییف انجام خواهد داد.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
در همین راستا، به غیرنظامیان و دیپلماتهای خارجی نیز هشدار داده شده است که پایتخت اوکراین را ترک کنند؛ تهدیدی که بار دیگر نشان میدهد اعلام آتشبس از سوی مسکو، بیش از آنکه نشانه گشایش دیپلماتیک باشد، با منطق امنیتی و تبلیغاتی مراسم رژه نظامی گره خورده است.
پاسخ کییف؛ آتشبس از ششم ماه مه
اوکراین در واکنش، آتشبسی جداگانه و زودتر از زمان اعلامشده از سوی روسیه را پیشنهاد کرده است. ولودیمیر زلنسکی، رئیس جمهور اوکراین، در شبکه ایکس از جمله نوشت: «ما آتشبسی را اعلام میکنیم که از ساعت ۲۱ به وقت گرینویچ در شب پنجم به ششم ماه مه آغاز میشود.» او افزود که کییف از آن زمان "به شکل متقابل" عمل خواهد کرد و اگر مسکو واقعاً قصد پایان دادن به جنگ را دارد، باید "گامهای واقعی" بردارد.
زلنسکی همچنین تأکید کرد که اگر برگزاری رژه در مسکو بدون حسننیت اوکراین ممکن نیست، این روسیه است که باید با اقدامات عملی جدیت خود را نشان دهد. این موضع، آتشبس پیشنهادی کییف را از سطح واکنشی تاکتیکی فراتر میبرد و آن را به آزمونی سیاسی برای کرملین تبدیل میکند. کییف با این اقدام روسیه را در برابر این پرسش قرار داده که آیا مسکو واقعاً خواستار توقف جنگ است یا فقط میخواهد روز پیروزی را بدون خطر پهپادهای اوکراینی برگزار کند؟
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
آندری سیبیها، وزیر خارجه اوکراین، نیز از جامعه جهانی خواسته است تا از ابتکار کییف حمایت کند. او در شبکه ایکس نوشت: «صلح نمیتواند منتظر "رژهها" و "تعطیلات" بماند.» سیبیها افزود اگر مسکو آماده پایان دادن به جنگ باشد، این کار میتواند از همین حالا آغاز شود: «ششم ماه مه نشان میدهد که آیا مسکو جدی است، و واقعاً چه میخواهد: صلح یا رژههای نظامی.»
ترس از پهپادها در آستانه روز پیروزی
زمینه اصلی این کشمکش، نگرانی روسیه از حملات پهپادی اوکراین در آستانه مراسم نهم ماه مه است. در هفتههای اخیر، اوکراین توانسته اهدافی را در عمق خاک روسیه با پهپاد هدف قرار دهد. در شامگاه دوشنبه نیز یک پهپاد اوکراینی به یک برج مسکونی در مسکو، در فاصله کمی بیش از شش کیلومتری میدان سرخ، اصابت کرد؛ همان جایی که رژه روز پیروزی به شکل سنتی در کنار دیوار کرملین برگزار میشود.
روسیه امسال قصد دارد برای نخستین بار از سال ۲۰۰۷ بدینسو، رژه میدان سرخ را بدون نمایش تانکها و موشکها برگزار کند. وزارت دفاع روسیه این تصمیم را با اشاره به "وضعیت عملیاتی" و خطر حملات اوکراین توجیه کرده است. این نخستین بار در نزدیک به دو دهه است که رژه روز پیروزی بدون نمایش تجهیزات سنگین نظامی برگزار میشود.
این تصمیم از نظر نمادین برای کرملین سنگین است. روز پیروزی یکی از ستونهای اصلی روایت رسمی پوتین از قدرت روسیه است. حذف تانکها و موشکها، در شرایطی که جنگ اوکراین فرسایشی شده و حملات پهپادی کییف به عمق روسیه افزایش یافته، میتواند تصویر نمایش قدرت را به نمایش آسیبپذیری تبدیل کند.
سابقه آتشبسهای کوتاه و شکننده
پیشنهاد آتشبس تازه، نخستین تلاش از این نوع نیست. روسیه در بیش از چهار سال جنگ علیه اوکراین، چندین بار در مناسبتهای مذهبی یا ملی آتشبسهای کوتاهمدت اعلام کرده است. آخرین نمونه، آتشبس حدود ۳۰ ساعته در عید پاک ارتدوکس در اواسط آوریل گذشته بود. در آن زمان، دو طرف از حملات موشکی و پهپادی به عمق خاک یکدیگر خودداری کردند، اما در خط مقدم آرامش برقرار نشد و مسکو و کییف بارها یکدیگر را به نقض آتشبس متهم کردند.
در سال ۲۰۲۵ نیز پوتین برای روز پیروزی، آتشبسی سهروزه اعلام کرده بود؛ همان سالی که روسیه هشتادمین سالگرد پایان جنگ جهانی دوم را با رژهای بزرگ و حضور مهمانان خارجی، از جمله شی جینپینگ، رئیس جمهور چین، برگزار کرد. این بار اما شرایط متفاوت است؛ جنگ طولانیتر شده، هزینههای نظامی و اقتصادی روسیه افزایش یافته و پهپادهای اوکراینی بیش از گذشته توانستهاند عمق خاک روسیه را هدف قرار دهند.
بحث درباره آتشبس روز پیروزی، پیشتر در تماس تلفنی اواخر آوریل میان پوتین و دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، مطرح شده بود. یوری اوشاکوف، مشاور سیاست خارجی پوتین، گفته بود که رئیس جمهور روسیه در حال بررسی چنین آتشبسی است. ترامپ اما در واشنگتن این ابتکار را به خود نسبت داد. زلنسکی پس از آن از آمریکا خواست تا روشن کند دقیقاً چه موضوعی میان پوتین و ترامپ مطرح شده است. او بار دیگر تأکید کرد که اوکراین خواهان آتشبسی پایدار و صلحی همراه با تضمینهای امنیتی است.
اعلام آتشبسهای جداگانه اخیر از سوی مسکو و کییف نیز بیش از آنکه نشانه نزدیکی دو طرف به صلح باشد، بازتاب بیاعتمادی عمیق میان آنهاست. روسیه میخواهد مراسم نهم مه را از خطر حملات اوکراین دور نگه دارد؛ اوکراین در مقابل قصد دارد نشان دهد که اگر آتشبس واقعی مد نظر است، نباید به تقویم تبلیغاتی کرملین محدود بماند.