آلمان در پی کسب یک کرسی در شورای امنیت سازمان ملل
۱۴۰۵ خرداد ۱۳, چهارشنبه
امروز چهارشنبه سوم ژوئن (۱۳ خرداد) زمان انتخابات در سازمان ملل متحد فرا رسیده است. در این روز بخشی از اعضای شورای امنیت در مجمع عمومی سازمان ملل دوباره انتخاب میشوند. شورای امنیت قدرتمندترین نهاد سازمان ملل است. بر اساس منشور ملل متحد، این شورا "مسئولیت اصلی حفظ صلح و امنیت بینالمللی" را بر عهده دارد. این نهاد میتواند تحریم وضع کند، به مأموریتهای صلح اعزام کند و بهکارگیری نیروی نظامی را تأیید کند.
شورای امنیت پنج عضو دائم دارای حق وتو دارد: ایالات متحده آمریکا، روسیه، چین، بریتانیا و فرانسه. علاوه بر آنها، ده عضو غیردائم نیز در شورا حضور دارند. هر سال پنج کرسی از این اعضا برای یک دوره دوساله دوباره انتخاب میشوند. آلمان برای یکی از این کرسیها نامزد شده است.
یوهان وادهفول، وزیر امور خارجه آلمان، اواخر ماه آوریل گذشته در جریان دیدار از مقر سازمان ملل در نیویورک به دویچه وله گفت: «من میگویم شانس ما خوب است، اما این یک رقابت است و دموکراسی هم هست. بنابراین ممکن است پیروز شویم و ممکن است شکست بخوریم. هر دو امکان وجود دارد. ما دلایل خوبی داریم. ما در این جهان فعال هستیم. ما در نظام سازمان ملل مشارکت داریم.»
آلمان؛ دومین تأمینکننده بزرگ مالی سازمان ملل
وزارت امور خارجه آلمان در وبسایت خود، ادعای این کشور برای کسب کرسی شورای امنیت را از جمله با اشاره به سهم مالی آلمان توجیه میکند: «آلمان به عنوان دومین کشور بزرگ تأمینکننده بودجه سازمان ملل (پس از آمریکا)، بیش از پنجاه سال است که شریک قابل اعتماد این سازمان بوده است.»
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
با این حال، یوهانس وارویک، استاد روابط بینالملل دانشگاه هاله، معتقد است که این نامزدی به خودی خود موفق نخواهد شد. او به دویچهوله میگوید: «آلمان برای دههها در بخشهای گستردهای از جهان به عنوان نیرویی حامی راهحلهای چندجانبه سیاسی مورد حمایت قرار میگرفت. اما اکنون موضوعات اختلافبرانگیز فراوانی وجود دارد.» او جنگ غزه، جنگ ایران و جنگ اوکراین را از جمله این موارد میداند. با این حال، وارویک معتقد است که در نهایت احتمالاً استدلال مالی بیشترین تأثیر را خواهد داشت.
اتهام استانداردهای دوگانه علیه آلمان
اما اگر آلمان موفق به کسب این کرسی شود، چه هدفی را دنبال خواهد کرد؟ در فیلم کوتاهی که مختص این کارزار انتخاباتی و با عنوان "فراتر از یک کرسی" تهیه شده، آمده است: «ما آمادهایم که بر این کرسی بنشینیم تا برخیزیم؛ برای احترام، عدالت و صلح.» وزارت امور خارجه آلمان نیز مینویسد: «آلمان در شورای امنیت بر پیشگیری از منازعات، حل بحرانها، اقلیم و امنیت تمرکز خواهد کرد.»
این اهداف اما اهدافی هستند که تقریباً هر کشوری میتواند از آنها دفاع کند و بنابراین به سختی میتوان آنها را ویژگی منحصربهفرد آلمان دانست.
بخشی از تبلیغات انتخاباتی آلمان، پیشنهادی در تقابل با "سیاست قدرت" دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، به نظر میرسد؛ برای نمونه هنگامی که وزارت امور خارجه آلمان بر "نظم بینالمللی مبتنی بر قانون" و اعتبار حقوق بینالملل تأکید میکند. وادهفول در نیویورک به دویچه وله گفت: «نظام سازمان ملل تحت فشار است.» او با این حال افزود: «من معتقدم که دیپلماسی برای اطمینان از اینکه [قانون قدرتمندان] دست بالا را پیدا نکند، همچنان بسیار مهم است.» او نامی از دونالد ترامپ نبرد.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
یوهانس وارویک معتقد است که حتی تأکید آلمان بر حقوق بینالملل نیز در چارچوب سازمان ملل بیمشکل نیست. به گفته او، برخی کشورها آلمان را به معیارهای دوگانه متهم میکنند: «مثلاً وقتی در موضوع غزه بیچونوچرا در کنار اسرائیل قرار میگیرد. معتقدم تقریباً همه در سازمان ملل درک میکنند که آلمان بیشک پیوندهای تاریخی متفاوتی با اسرائیل دارد.» وارویک در اینجا به هولوکاست، قتلعام حدود شش میلیون یهودی در دوران ناسیونالسوسیالیسم در آلمان، اشاره میکند. او توضیح میدهد: «اما اینکه چنین آشکارا در کنار طرف مهاجم −دستکم از نگاه بسیاری− قرار میگیرد و همزمان در مورد اوکراین پرچم حقوق بینالملل را به شکلی بسیار جزمی بالا نگه دارد، این دو چندان با هم جور در نمیآید.»
چشمانداز ناامیدکننده اصلاح شورای امنیت
وزیر امور خارجه آلمان مایل است سازمان ملل دوباره به بازیگری مؤثرتر در حل منازعات بینالمللی تبدیل شود. او با اشاره به جنگ اوکراین و جنگ ایران خواستار آن شد که سازمان ملل «به محور اصلی دیپلماسی بحرانهای کنونی تبدیل شود.»
اما در هر دو جنگ و در بسیاری از منازعات دیگر، سازمان ملل عمدتاً منفعل باقی مانده است، زیرا یک یا چند عضو دارای حق وتو در شورای امنیت خود از طرفهای درگیر این منازعات هستند؛ روسیه در جنگ اوکراین و آمریکا در جنگ ایران. این کشورها مانع تصویب قطعنامههایی علیه خود شدهاند. به این ترتیب، شورا خود را فلج کرده است.
وادهفول این وضعیت را تأییدی بر ضرورت اصلاح شورای امنیت میداند؛ اصلاحی که آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، نیز اصولاً از آن حمایت میکند. استدلال آنها این است که ترکیب کنونی شورا، بهویژه اعضای دارای حق وتو، بازتابدهنده آرایش قدرت سیاسی در سالهای پس از جنگ جهانی دوم است، نه جهان امروز.
آلمان، ژاپن، برزیل و هند سالهاست که هر یک خواهان کسب یک کرسی دائم برای خود و نیز اختصاص دو کرسی دائم دیگر به کشورهای آفریقاییاند. افزون بر این، قرار است چهار یا پنج کرسی جدید نیز برای اعضای غیردائم ایجاد شود تا بهویژه مناطقی با نمایندگان کمتر، مانند آفریقا، آسیا و آمریکای لاتین، وزن بیشتری پیدا کنند.
اما این طرحها هرگز به نتیجه نرسیدهاند و در آینده نیز چشمانداز روشنی برای آنها دیده نمیشود؛ زیرا پنج عضو دائم فعلی باید با کاهش امتیازات خود موافقت کنند. یوهانس وارویک نیز با وجود بهحق دانستن این تلاشها، آنها را "بیچشمانداز" توصیف میکند.
کاهش اهمیت سازمان ملل
اما پرسش این است که شورای امنیت و بهطور کلی سازمان ملل امروز تا چه اندازه هنوز اهمیت دارند. مؤسسه پژوهشهای صلح استکهلم (SIPRI) در گزارشی در پایان ماه اوت، با اشاره به کاهش شدید مأموریتهای صلح سازمان ملل و منابع مالی آنها، از "به حاشیه رانده شدن تقریباً کامل نهادهایی مانند سازمان ملل" سخن گفته بود.
مدتهاست که گروهها و بلوکهای قدرت جدیدی شکل گرفتهاند؛ از جمله گروه ۲۰، متشکل از مهمترین کشورهای صنعتی و اقتصادهای نوظهور، یا بریکس پلاس که کشورهای مهم غیرغربی مانند چین، روسیه و هند را در بر میگیرد. این کشورها از این طریق سازمان ملل را دور میزنند.
وارویک این امر را در راستای منافع آلمان نمیداند و در ارزیابی اهمیت سازمان ملل میگوید: «تقویت چندجانبهگرایی کلاسیک سازمان ملل، باید همچنان هدف راهبردی سیاست خارجی آلمان باشد. این کار بسیار دشوار و طاقتفرسا است، اما اگر قالبهایی مانند گروه ۲۰ یا بریکس جانشین چندجانبهگرایی سازمان ملل شوند، وضعیت جهان بهتر نخواهد شد.»
اتریش و پرتغال؛ رقبای جدی آلمان
جمهوری فدرال آلمان تاکنون شش بار عضو شورای امنیت بوده است که آخرین بار در سالهای ۲۰۱۹−۲۰۲۰ بود. در رقابت کنونی برای دوره ۲۰۲۷−۲۰۲۸، آلمان با دو کشور عضو اتحادیه اروپا، یعنی اتریش و پرتغال، رقابت میکند؛ کشورهایی که آنها نیز از شانس خوبی برخوردارند، به ویژه بدین خاطر که درخواست آلمان نسبتاً دیر ارائه شده است. آلمان برای موفقیت، به دوسوم آرای ۱۹۳ کشور عضو سازمان ملل نیاز دارد.
یوهان وادهفول در گفتوگو با دویچه وله به مجمع عمومی توصیه کرد: «باید کشوری را انتخاب کرد که تجربه داشته باشد و به تقویت درک بیشتر از سایر کشورها و دیگر قارهها علاقهمند باشد.» ناگفته پیداست که او در اینجا آلمان را واجد این ویژگیها میداند. اینکه آیا شماری کافی از کشورهای دیگر نیز چنین نظری دارند یا نه، امروز چهارشنبه، سوم ژوئن، مشخص میشود.