۳۵ سال پس از اتحاد مجدد: آلمان اکنون در چه وضعیتی است؟
۱۴۰۴ مهر ۱۱, جمعه
الیزابت کایزر اهل شهر «گرا» در ایالت تورینگن است. او در سال ۱۹۸۷، زمانی که آلمان هنوز تقسیمشده بود، به دنیا آمد. دو سال بعد دیوار برلین فرو ریخت و در سوم اکتوبر سال ۱۹۹۰ جمهوری دموکراتیک آلمان (دی دی آر) کمونیستی برای همیشه به تاریخ پیوست.
صفحه اینستاگرام ما را دنبال کنید!
کایزر، که امروز نماینده ویژه حکومت فدرال در امور آلمان شرقی است، مینویسد: «دوران اتحاد دوباره را آگاهانه تجربه نکردم، اما روایتهای پدر و مادرم و همچنان پدرکلان و مادرکلانم مرا شکل داده است.»
این گفته در گزارش سالانه او آمده که به مناسبت روز وحدت آلمان در برلین منتشر شده و در آن جوانانی از شرق و غرب کشور دیدگاههایشان را بیان کردهاند. برای کایزر، سیاستمدار ۳۸ سال حزب سوسیال دموکرات (اس پی دی)، این نخستین بار است که چنین گزارشی را ارائه میدهد، زیرا او از ماه می سال ۲۰۲۵ و پس از تشکیل حکومت جدید به این سمت منصوب شده است.
آیا نسل جوان در آلمان به گونه یکسان بزرگ شده است؟
این سیاستمدار و دانشآموخته علوم سیاسی و اجتماعی در گزارش خود تمرکز اصلی را بر این گذاشته که جوانان چگونه آلمان متحد را پس از ۳۵ سال وحدت مجدد آلمان تجربه کردهاند. عنوان گزارش نیز پرسشی را مطرح میکند: «آیا در وحدت بزرگ شدهایم؟»
پاسخ رسمی «بله» است، زیرا امروز فقط یک حکومت آلمانی وجود دارد. کایزر در پیشگفتار گزارش مینویسد: «ما کودکان اواخر دهه ۱۹۸۰ و دهه ۱۹۹۰ نخستین نسلی هستیم که در یک آلمان واحد رشد و جامعهپذیر شدهایم.» با این حال او تأکید میکند: «برای جوانانی که در شرق رشد کردهاند، شرق فقط یک جهت جغرافیایی نیست، بلکه فضایی است که هویتها و سرنوشتها را شکل میدهد.»
هویت آلمان شرقی هنوز پررنگتر است
کایزر، که در دانشگاه پوتسدام (براندنبورگ) در شرق آلمان درس خوانده، تفاوتهای روشنی میان جوانان شرق و غرب میبیند. او می گوید: «بسیاری از جوانانی که از ایالتهای قدیمی غرب آلمان هستند، با مفهوم "آلمان غربی" ارتباطی ندارند؛ بهویژه کسانی که در نزدیکی سواحل یا آلپ زندگی میکنند. در مقابل، جوانان شرق آلمان هنوز هم بیشتر خود را "اوسی" یا (شرقی) میدانند.»
بیشتر بخوانید: دیوار برلین چگونه فروپاشید؟
به باور کایزر دلایل موجهی برای این وضعیت وجود دارد. زیرا هرچند جوانان سه و نیم دهه است در یک کشور بزرگ شدهاند، اما شرایط زندگی در شرق و غرب هنوز در بسیاری موارد متفاوت است؛ بهویژه در بیرون از شهرهای بزرگ شرق.
تفاوتهای اقتصادی: درآمد کمتر، وابستگی بیشتر به کمکهای اجتماعی
کایزر به گزارش برابری حکومت فدرال اشاره میکند که نشان میدهد خدمات ترانسپورت عمومی و امکانات صحی در شهرهای کوچک و مناطق روستایی شرق دیگر بهطور کامل تأمین نمیشود. این مشکلات در برخی مناطق ضعیف اقتصادی غرب هم دیده میشود، اما در شرق وضعیت وخیمتر است.
به گفته او، مردم شرق آلمان به طور متوسط کمتر درآمد دارند و بیشتر وابسته به کمکهای اجتماعیاند. همچنین سطح داراییها در شرق بهمراتب پایینتر از غرب است. جمعیت شرق آلمان به سرعت در حال پیر شدن است و شمار جوانان بهمراتب کمتر از میانگین کشور میباشد. او میافزاید: «این امر مسیر زندگی بسیاری از مردم شرق را تا بزرگسالی تحت تأثیر قرار میدهد، زیرا آنان کمتر میتوانند بر حمایت مالی والدینشان تکیه کنند.»
غرب ثروتمند، شرق فقیر
کایزر هنگام ارائه گزارش سالانه خود تأکید کرد: «جوانان شرق هنوز هم متضرر اند، زیرا دارایی عمدتاً از طریق ارث منتقل میشود.» آمار اداره فدرال احصائیه برای سال ۲۰۲۴ نشان میدهد که در ایالتهای غربی بیش از ۱۰۶ میلیارد یورو داراییهای به ارث رسیده یا بخشیده شده ثبت شده، در حالی که این رقم در شرق (شامل برلین) کمتر از ۷ میلیارد یورو بوده است. بهطور میانگین، در غرب سهم هر فرد نزدیک به ۱۶۰۰ یورو بود، در حالی که در شرق فقط ۴۰۰ یورو بود. کایزر این اختلافات شدید را نگرانکننده میداند و بحث درباره اصلاح مالیات بر ارث را لازم میخواند.
بیشتر بخوانید: جوانان در مورد روز وحدت مجدد آلمان چه میگویند؟
آیا به همه ۲۰ هزار یورو میراث دولتی داده خواهد شد؟
او به پیشنهاداتی اشاره میکند که پیشتر توسط انستیتوت تحقیقات اقتصادی آلمان مطرح شده بود: حکومت باید به هر جوان هنگام ورود به بزرگسالی ۲۰ هزار یورو کمک آغازین بدهد. این پول میتواند برای آموزش، آغاز یک کسبوکار یا خرید خانه استفاده شود.
بنیاد «یک میراث برای هرکس» این ایده را واقعی و قابل اجرا میداند. در صفحه اینترنتی این بنیاد آمده است: «این مبلغ از یک صندوق پرداخت میشود که از یک مالیات نسبتاً کوچک بر ارثهای بزرگ تأمین میگردد.» بر اساس محاسبات آنان، پنج درصد از ارثهای سالانه در آلمان برای عملی ساختن این ایده کافی خواهد بود.
شکاف ثروت در شرق و غرب همچنان پابرجاست
با این حال کایزر میداند که بحث اصلاح مالیات بر ارث در داخل حکومت ائتلافی بحثبرانگیز است. حزب او (اس پی دی) از این طرح حمایت میکند، اما احزاب اتحادیه (سی دی یو/ سی اس یو) مخالفت دارند. بنابراین اختلافات مالی بزرگ میان شرق و غرب حتی ۳۵ سال پس از اتحاد آلمان همچنان باقی خواهد ماند.
مطالب ویدیویی را در صفحه یوتیوب ما ببینید!
ارزیابی کلی الیزابت کایزر به همان نسبت متفاوت و ترکیبی است. شرق آلمان در بسیاری زمینهها پیشرفت کرده، اقتصاد رشد داشته، عرصه شرکتهای نوپا فعال است و در انرژیهای تجدیدپذیر پیشتاز است. اما این کافی نیست تا عقبماندگی در برابر غرب جبران شود؛ بهویژه با توجه به پیر شدن جمعیت شرق و مهاجرت گسترده جوانان.
دو میلیون نفر شرق را ترک کردهاند
از زمان اتحاد دوباره آلمان در ۱۹۹۰ تاکنون، بهجزء شهر برلین، حدود دو میلیون نفر شرق آلمان را ترک کردهاند که معادل ۱۶ درصد جمعیت است. امروز پنج ایالت شرق آلمان مجموعاً حدود ۱۲،۵ میلیون نفر جمعیت دارند، در حالی که جمعیت آلمان غربی در همین دوره ۱۰ درصد افزایش یافته و به نزدیک ۶۸ میلیون نفر رسیده است.