نتایج امیدبخش یک واکسین جدید برای مبتلایان به تومور مغزی

درمان تومورهای مغزی بسیار دشوار است. حتی تومورهایی که قابل جراحی هستند نیز به‌ندرت به‌طور کامل برداشته می‌شوند. بیماران معمولاً تحت درمان شیموتراپی و پرتودرمانی قرار می‌گیرند. افرادی که به تومورهای تهاجمی مبتلا هستند، پس از تشخیص بیماری اغلب حداکثر تا پنج سال زنده می‌مانند.

در یک پژوهش که توسط دانشمندان مرکز تحقیقات سرطان آلمان، مرکز طبی دانشگاه مانهایم، شفاخانۀ دانشگاهی هایدلبرگ و چندین نهاد پژوهشی دیگر انجام شده است، ۳۳ بیمار علاوه بر درمان‌های رایج، یک واکسین نیز دریافت کردند.

در این مورد بیشتر بخوانید: واکسینی امیدبخش علیه تومورهای مغزی در آلمان کشف شد

هشت سال پس از آغاز این مطالعه، نتایج پیگیری درازمدت آن در مجلۀ علمی (Nature) منتشر شده است که یافته‌های آن محتاطانه امیدبخش است. این تحقیق نشان داد که ۶۶ درصد بیمارانی که این واکسین را دریافت کرده اند پس از هشت سال همچنان زنده بوده اند و در ۴۲ درصد آنان تومور در این مدت دوباره رشد نکرده است.

صفحه اینستاگرام ما را دنبال کنید!

میشائل پلاتن، یکی از نویسندگان اصلی این پژوهش، می‌گوید بیش از همه از این موضوع شگفت‌زده شده است که تومور در شمار زیادی از این بیماران طی چنین دورۀ طولانی بازنگشته است. او مدیر کلینیک عصبی دانشگاه مانهایم و رئیس یک بخش پژوهشی در مرکز تحقیقات سرطان آلمان است و همراه با تیم خود روی روش‌های جدید ایمنی‌درمانی برای بیماران مبتلا به تومورهای مغزی کار می‌کند.

این واکسین از بروز سرطان جلوگیری نمی‌کند

واکسین‌ها معمولاً به‌عنوان ابزاری برای پیشگیری از بیماری‌هایی مانند سرخکان یا کووید-۱۹ شناخته می‌شوند. هدف این نوع واکسین‌ها جلوگیری از ابتلا به بیماری یا آماده‌سازی دستگاه ایمنی بدن برای مقابلۀ بهتر با آن است. این واکسین‌ها «پیشگیرانه» هستند.

اما واکسین‌های درمانی هدف متفاوتی دارند. این واکسین‌ها با فعال‌سازی دستگاه ایمنی تلاش می‌کنند تومور را از بین ببرند.

بیشتر بخوانید: پنج عامل خطر؛ چگونه می‌توان طولانی‌تر و سالم‌تر زندگی کرد؟

در روش درمانی که توسط پلاتن و همکارانش توسعه یافته، واکسین یک جهش ژنتیکی مشخص را هدف قرار می‌دهد که تنها در برخی از تومورهای مغزی دیده می‌شود. تمامی ۳۳ شرکت‌کننده در این مطالعه به آستروسیتوم‌های درجه بالا مبتلا بودند.

آموزش دستگاه ایمنی برای مبارزه با سلول‌های سرطانی

آستروسیتوم‌ها به چهار درجه تقسیم می‌شوند؛ از تومورهای نسبتاً بی‌خطر تا گونه‌های بسیار تهاجمی. آستروسیتوم‌های درجۀ سه و چهار دارای یک جهش ژنتیکی مشترک هستند که هدف اصلی این واکسین بوده است.

این ژن مسئول تولید انزایمی به نام IDH1  است. در اثر این جهش ژنتیکی، یکی از اجزای پروتئینی این انزایم تغییر می‌کند و ساختار پروتئینی جدیدی به وجود می‌آید. این تغییر موجب رشد سریع‌تر تومور می‌شود. واکسین دستگاه ایمنی را آموزش می‌دهد تا این ساختار پروتئینی جدید را به‌عنوان یک عامل بیگانه شناسایی کرده و با آن مبارزه کند.

این واکسین از دو طریق دستگاه ایمنی را فعال می‌کند: از یک‌سو سلول‌های «تی» را تحریک می‌کند تا مستقیماً با سلول‌های سرطانی مقابله کنند و از سوی دیگر سلول‌های «بی» را به تولید انتی‌بادی علیه تومور وادار می‌سازد.

پلاتن می‌گوید هدف این است که پس از پایان درمان اصلی، در این مورد پرتودرمانی همراه با شیموتراپی، از بازگشت دوبارۀ تومور جلوگیری شود.

هنوز اثربخشی این واکسین قطعی نیست

اولریش هرلینگر، مدیر بخش نوروانکولوژی در شفاخانۀ دانشگاهی بن که در این پژوهش مشارکت نداشته است، نتایج این تحقیق را امیدوارکننده می‌داند.

او می‌گوید آستروسیتوم‌های درجه‌بالا «تقریباً با احتمال صد درصدی دوباره بروز می‌کنند، به رشد خود ادامه می‌دهند و سرانجام به مرحله‌ای می‌رسند که دیگر قابل درمان نیستند.» علت ایجاد چنین تومورهایی هنوز برای دانشمندان روشن نیست.

به گفتۀ او یافته‌های این تحقیق به این خطر نیز امیدوارکننده است که «اگر بتوان دستگاه ایمنی را به‌طور پایدار فعال نگه داشت، این امید به وجود می‌آید که بتوان تومور را در درازمدت مهار کرد.»

با این حال، هرلینگر همانند مایکل پلاتن نسبت به تفسیر یافته‌های این تحقیق احتیاط می‌کند. او می‌گوید: «بر اساس داده‌های تنها ۳۳ بیمار نمی‌توان نتیجه‌گیری‌های قطعی داشت.»

به باور او، مرحلۀ بعدی باید اجرای یک مطالعۀ تصادفی و کنترل‌شده باشد، پژوهشی که برنامه‌ریزی آن نیز آغاز شده است.

نتایج نهایی شاید تا نه سال دیگر مشخص شود

پلاتن می‌گوید پروژهٔ بعدی در ماه مارچ ۲۰۲۷ با حضور بیش از ۲۰۰ بیمار آغاز خواهد شد.

او توضیح می‌دهد: «بر اساس برنامه‌ریزی کنونی، حدود نه سال طول خواهد کشید تا به نتایج علمی قابل اتکا دست پیدا کنیم.»

مطالب ویدیویی را در صفحه یوتیوب ما ببینید!

تنها پس از آن می‌توان به‌طور قطعی ارزیابی کرد که این واکسین تا چه اندازه مؤثر است. آیا او نگران آن نیست که این واکسین امیدهای بیش از حد ایجاد کند؟ پلاتن می‌گوید امید هیچ‌گاه بیش از حد نیست.