جنگ ایران؛ پاکستان زیر فشار در تلاش میانجیگری است
۱۴۰۵ فروردین ۱۱, سهشنبه
با وجود نبود نشانهای از کاهش در منازعه جاری، حکومت پاکستان روز یکشنبه سلسله دیدارهای سطح بالا با ترکیه، مصر و عربستان سعودی برگزار کرد تا زمینه را برای آغاز گفتوگوی احتمالی میان واشنگتن و تهران فراهم کند.
پس از این دیدارها، اسحاق دار، وزیر خارجه پاکستان، گفت کشورش «افتخار خواهد کرد که در روزهای آینده میزبان و تسهیلکننده گفتوگوهای معنادار میان دو طرف باشد.»
او افزود: «پاکستان بسیار خرسند است که ایران و امریکا هر دو به توانایی ما برای تسهیل مذاکرات اعتماد کردهاند.»، اما جزئیات بیشتری ارائه نکرد.
هنوز روشن نیست این گفتوگوها مستقیم یا غیرمستقیم خواهد بود و هیچیک از دو کشور امریکا و ایران تأیید نکردهاند که روند مذاکرات بهزودی آغاز خواهد شد. دو کشور حتی درباره اصل انجام شدن گفتوگو نیز اظهارات متناقضی مطرح کردهاند.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، روز یکشنبه طرح مذاکرات در پاکستان را «پوششی برای یک یورش» توصیف کرد. این اظهارات او همزمان با ورود ۲۵۰۰ تفنگدار دریایی امریکا به خاورمیانه مطرح شد. قالیباف تهدید کرد که نیروهای ایرانی این حضور امریکا را «به آتش خواهند کشید.»
ایران پیشتر یک طرح صلح ۱۵ مادهای امریکا را که از طریق پاکستان ارسال شده بود، «زیادهخواهانه، غیرمنطقی و غیرواقعبینانه» خوانده بود. این طرح خواستار پایان غنیسازی یورانیم، برچیدن تأسیسات هستهای و بازگشایی تنگه هرمز شده بود.
وزارت خارجه ایران روز دوشنبه مجدداَ ادعاهای رئیسجمهور امریکا، درباره مذاکرات جاری با تهران را رد کرد. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه، گفت: «ما هنوز هیچ مذاکرهٔ مستقیمی نداشتهایم.»
با این حال، ترامپ بارها اشاره کرده که نوعی روند مذاکرات با ایران در جریان است. اما او در یکی از آخرین پستهایش در شبکه «تروث سوشیال» تهدید کرد که اگر ایران «بهزودی توافق کند و تنگه هرمز را باز نکند»، زیرساخت انرژی آن را «نابود» خواهد کرد.
تلاش دشوار برای برقراری توازن در منافع
رضا رومی، تحلیلگر پاکستانی مقیم امریکا، به دویچهوله گفت پاکستان تلاش میکند با استفاده از روابط خود با واشنگتن، تهران و پایتختهای مهم کشورهای خلیج فارس، جایگاه دیپلماتیک خود را بازیابد.
او گفت: «درگیری میان ایران و امریکا بهطور مستقیم ثبات اقتصادی پاکستان را تهدید میکند؛ زیرا این کشور وابسته به انرژی خلیج و نیز حوالههای [کارگران مهاجر] است.»
پاکستان مجبور است با دقت بین منافع خود توازن برقرار کند. این کشور از یکسو پیمان دفاعی با عربستان سعودی و از سوی دیگر با ایران پیوندهای فرهنگی و ۹۰۰ کیلومتر مرز مشترک دارد.
رومی افزود: «میانجیگری به پاکستان اجازه میدهد نقش یک بازیگر ثباتبخش را ایفا کند و در عین حال خود را از پیامدهای یک جنگ منطقهای گسترده محافظت کند.»
روابط امریکا و پاکستان در دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ بهبود یافته است. ترامپ دو بار فرمانده ارتش پاکستان، عاصم منیر، را پذیرفته و او را «فیلد مارشال مورد علاقه خود» خوانده است.
فاطمه امان، کارشناس امور ایران-پاکستان، که قبلاَ با انستیتوت خاور میانه و شورای اتلانتیک کار کرده است، به دویچهوله گفت پاکستان یکی از معدود کشورهایی است که میتواند با هر دو طرف، واشنگتن و تهران، گفتوگو کند بدون آنکه از سوی این کشورها نادیده گرفته شود.
به نظر او، انگیزه پاکستان از میانجیگری مدیریت بحرانی است که میتواند خیلی سریع به داخل این کشور سرایت کند.
نگرانی پاکستان از گسترش جنگ منطقهای
پاکستان هماکنون با طالبان افغانستان درگیر است و از سوی دیگر با تهدیدهای گروههای جداییطلب در بلوچستان، ایالتی که با ایران مرز مشترک دارد، مواجه است.
امان میگوید: «یک فوریت وجود دارد. بیثباتی در ایران مستقیماً بر پاکستان تأثیر میگذارد، از امنیت بلوچستان گرفته تا دسترسی به انرژی و ثبات داخلی.»
بزرگترین تهدید برای پاکستان این است که اگر مذاکرات امریکا و ایران شکست بخورد و جنگ طولانی شود، اختلال در جریان انرژی از تنگه هرمز وضعیت اقتصادی از قبل شکننده پاکستان را وخیمتر خواهد کرد.
رومی گفت: «شکست [مذاکرات] پاکستان را در معرض شوکهای فوری اقتصادی و امنیتی قرار خواهد داد. اختلال در انرژی، به خصوص از طریق تنگه هرمز، تورم را افزایش میدهد و فشار مالی را تشدید میکند. همچنین خطرات در مرز غربی پاکستان با ایران افزایش خواهد یافت، از جمله ورود احتمالی پناهجویان و فعالیت گروههای شبهنظامی.»
صفحه اینستاگرام ما را دنبال کنید!
تهدید دیگر یک جنگ طولانی، بیثباتی امنیتی در مرزهای غربی پاکستان با ایران است. امان میگوید که در این صورت مسیرهای تجاری کماعتمادتر و فعالیت در مناطق سرحدی سختتر میشود.
او افزود: «مسئله این نیست که آیا پاکستان در دیپلماسی موفق خواهد شد یا نه، مسئله این است که اگر اوضاع بدتر شود، پاکستان ناچار است پیامدهای آن را تحمل کند، چه بخواهد و چه نخواهد.»
جایگاه پاکستان در خاورمیانه
پاکستان مشارکت چند دههای با عربستان سعودی را از طریق یک پیمان دفاعی متقابل تقویت کرده است؛ پیمانی که حمله به یکی از طرفین را حمله به هر دو تلقی میکند. همزمان این کشور روابط عمیق و تاریخی با ایران نیز دارد.
بیشتر بخوانید: پاکستان: در صورت نیاز از عربستان حمایت اتمی خواهیم کرد
اگر کشورهای خلیج فارس وارد این جنگ شوند و درگیری منطقهای گسترش یابد، برای پاکستان ایجاد توازن در مناسباتاش دشوارتر میشود.
رومی میگوید: «اگر عربستان وارد جنگ شود، پاکستان تحت فشار قرار خواهد گرفت تا حداقل حمایت نمادین ارائه کند، اما دخالت مستقیم نظامی [پاکستان]، بیثباتکننده و غیرمنطقی خواهد بود.»
از نظر رومی، ایران احتمالاً تا زمانی که پاکستان مستقیماً وارد جنگ نشود آن را دشمن اصلی تلقی نخواهد کرد، اما حتی همسویی محدود با عربستان میتواند موجب تنشهای مرزی، اقدامات نیابتی یا فشار اقتصادی شود.
چالشی که پاکستان دارد این است که نمیتواند با ایران به سادگی به عنوان یک کشور متخاصم برخورد کند، حتی اگر عربستان سعودی خواستار حمایت نظامی شود.
امان گفت: «اگر عربستان سعودی مستقیماَ [در این جنگ] وارد شود، پاکستان زیر فشار قرار میگیرد، اما فشار به مفهوم مشارکت نیست. پاکستان قبلاَ در برابر شمولیت در جنگهای خاورمیانه مقاومت کرده است. شمولیت برای پاکستان بهای جدی دارد که شامل تنشهای فرقهای، بیثباتی مرزی و فشار اقتصادی میشود.»
او افزود که هرچند حمله مستقیم ایران به پاکستان غیرمحتمل به نظر میرسد، اما هرگاه پاکستان به عنوان حامی اقدامات نظامی علیه ایران دیده شود، این احتمال افزایش مییابد. به گفته او، در این صورت نیز ایران به جای تقابل تمام عیار، به فشارهای غیرمستقیم مانند تنشها در مرز و گروههای نیابتی دست خواهد زد.
تهدید خشونتهای فرقهای
سابقه خشونتهای فرقهای در پاکستان نگرانیها درباره بیثباتی داخلی در صورت گسترش جنگ ایران را افزایش داده است.
ایران بزرگترین کشور شیعهمذهب جهان است و جامعه شیعه در پاکستان نیز پیوندهای فرهنگی قوی با ایران دارد.
پس از کشتهشدن رهبر ایران، آیتالله علی خامنهای، در نخستین روز جنگ، اعتراضات در منطقهٔ گلگت-بلتستان پاکستان آغاز شد.
مقامها برای کنترول اعتراضات ارتش را مستقر کردند و پس از کشتهشدن دستکم ۲۳ نفر، سه روز منع رفت و آمد اعلام شد. بخش بزرگی از این اعتراضات از سوی جامعه شیعه پاکستان شکل گرفت که حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد جمعیت ۲۵۰ میلیونی این کشور را تشکیل میدهد و معمولاً به تحولات ایران واکنش نشان میدهد.
مطالب ویدیویی را در صفحه یوتیوب ما ببینید!
رومی گفت: «پاکستان سابقه تنشهای فرقهای دارد، اما سازوکارهایی برای جلوگیری از خشونت گسترده ایجاد کرده است. یک جنگ عربستان-ایران میتواند شکافهای داخلی را عمیقتر کند، نه به صورت آنی، بلکه بهتدریج، با تحریک روایتهای فراملی و گروههای افراطی.»
او افزود: «نکته اصلی این خواهد بود که حکومت چقدر خواهد توانست پیامرسانی، اجرای قانون و مدیریت سیاسی را کنترول کند.»
امان گفت تحولات ایران «معمولاً در پاکستان بازتاب پیدا میکند»، اما وضعیت کنونی فراتر از مسایل فرقهای است.
او گفت: «حکومت با فشارهای گستردهتری مواجه است که شامل مسایل امنیتی، اقتصادی و منطقهای میشود. خطر واقعی این است که یک درگیری خارجی چندین شکاف داخلی را همزمان ایجاد کند، چیزی که پاکستان بهشدت تلاش میکند از آن جلوگیری کند.»