Social Media: Οι απαγορεύσεις για τα παιδιά δεν αρκούν

Η χρήση των ψηφιακών μέσων αποτελεί εδώ και καιρό μέρος της καθημερινής ζωής για τα παιδιά και τους νέους – και αυτό παρουσιάζει αυξανόμενες προκλήσεις για την πολιτική και την κοινωνία. Μια επιτροπή εμπειρογνωμόνων που διορίστηκε από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση της Γερμανίας κατέληξε σε ένα σαφές συμπέρασμα στην αρχική της αξιολόγηση: Οι νέοι δεν προστατεύονται ακόμη επαρκώς στο διαδίκτυο.

Ταυτόχρονα, ειδικοί προειδοποιούν για τις υποτιθέμενες απλές λύσεις, όπως τους γενικούς ηλικιακούς περιορισμούς για τα κοινωνικά δίκτυα. «Είναι πολύ κοντόφθαλμο να εξετάζουμε μόνο τους ηλικιακούς περιορισμούς», δήλωσε ο συμπρόεδρος της επιτροπής, Όλαφ Κέλερ, ψυχολόγος και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Κιέλου. Αντίθετα, το πρόβλημα πρέπει να αντιμετωπιστεί «στο σύνολό του». Με άλλα λόγια, όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη πρέπει να συνεργαστούν.

300.000 νέοι εθισμένοι στα ψηφιακά μέσα

Σύμφωνα με την επιτροπή, η έκταση του προβλήματος είναι σημαντική. Στη Γερμανία, περίπου ένα εκατομμύριο νέοι χρησιμοποιούν τα ψηφιακά μέσα με προβληματικούς τρόπους και περίπου 300.000 ήδη εμφανίζουν εθιστική συμπεριφορά, σύμφωνα με την ενδιάμεση έκθεση. Σε αυτό προστίθενται κίνδυνοι όπως ο διαδικτυακός εκφοβισμός, η ρητορική μίσους, η σεξουαλική βία, οι υπερβολικές κρυφές χρεώσεις και οι αρνητικές επιρροές από τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης.

Οι συνέπειες μπορεί να είναι σοβαρές: το άγχος, οι διαταραχές ύπνου και άλλα ψυχολογικά προβλήματα αναφέρονται στην έκθεση ως πιθανά αποτελέσματα. Τα παιδιά και οι έφηβοι με ορισμένους παράγοντες κινδύνου είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι. Αυτοί περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, προϋπάρχουσες ψυχικές παθήσεις, τραυματικές εμπειρίες ή δύσκολες κοινωνικές συνθήκες.

Η υπουργός Οικογένειας Κάριν Πριν διόρισε την επιτροπή «Προστασία Παιδιών και Νέων στον Ψηφιακό Κόσμο» τον Σεπτέμβριο. Οι 18 εμπειρογνώμονες προέρχονται από τομείς όπως η νομική, η ιατρική, η ψυχολογία, η εγκληματολογία, η εκπαίδευση και η εκπαιδευτική έρευνα. Παιδιά και έφηβοι συμμετείχαν επίσης σε εργαστήρια.

Η επιρροή ξεκινά από νωρίς

Η επιτροπή τονίζει ότι οι κίνδυνοι δεν προκύπτουν μόνο στην εφηβεία. Η χρήση των μέσων ενημέρωσης μπορεί να είναι προβληματική ακόμη και στην πρώιμη παιδική ηλικία. Μια ανησυχία είναι αν τα ίδια τα νήπια κάθονται ήδη μπροστά σε οθόνες – πιθανώς χωρίς επίβλεψη. «Ο παθητικός χρόνος μπροστά σε οθόνες μπορεί να επηρεάσει τη γλωσσική τους ανάπτυξη», αναφέρει η έκθεση. Το εξαιρετικά διεγερτικό περιεχόμενο μπορεί να αυξήσει την απόσπαση της προσοχής.

Η γονική συμπεριφορά παίζει επίσης κρίσιμο ρόλο. Όταν οι ενήλικες αποσπώνται από τα smartphones, η έρευνα αναφέρεται σε αυτό ως «τεχνοδιάδραση» – η τεχνολογία εμποδίζει την ώρα που η πλήρης προσοχή τους θα έπρεπε να είναι στο παιδί. Παρά τους κινδύνους, οι ειδικοί προειδοποιούν να μην βλέπουμε τα ψηφιακά μέσα με μονόπλευρο αρνητικό τρόπο.

Τα smartphones αποτελούν «κεντρική πρόσβαση στην επικοινωνία, την ψυχαγωγία και την πληροφόρηση» και ανοίγουν επίσης νέες δυνατότητες, για παράδειγμα, μέσω εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης. Τα κοινωνικά δίκτυα, ειδικότερα, μπορούν να αποτελέσουν σημαντικούς χώρους για ανταλλαγή και διαμόρφωση ταυτότητας, για παράδειγμα, για τους νέους LGBTQ ή άλλες ομάδες. Ο Κέλερ τόνισε ότι «η προστασία και η συμμετοχή δεν είναι αντίθετα, αλλά μάλλον πρέπει να μιλάμε για προστατευμένη συμμετοχή στο διαδίκτυο».

Πολλοί κανόνες, ελλιπής εφαρμογή

Ένα εκπληκτικό εύρημα της αξιολόγησης: Σύμφωνα με την επιτροπή, δεν υπάρχει θεμελιώδης έλλειψη νομοθεσίας. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο Νόμος για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες, μεταξύ άλλων, ρυθμίζει την προστασία των ανηλίκων. Στη Γερμανία, ισχύει επίσης ο Νόμος για την Προστασία των Νέων και άλλοι κανονισμοί. «Δεν υπάρχει πραγματικό κανονιστικό έλλειμμα», δήλωσε η δεύτερη συμπρόεδρος της επιτροπής, η δικηγόρος Ναντίν Σεν. Τα προβλήματα έγκεινται μάλλον στην πράξη: οι κανονισμοί είναι περίπλοκοι, μερικές φορές αντιφατικοί και δεν εφαρμόζονται με συνέπεια. «Πάνω απ' όλα, βλέπουμε επίσης ελλείψεις στην αποτελεσματική εφαρμογή τους», δήλωσε η πρώην βουλευτής της CDU. Υπάρχουν ιδιαίτερα μεγάλα κενά όσον αφορά την επαλήθευση της ηλικίας.

Η εμπειρία από χώρες όπως η Αυστραλία, όπου έχει εισαχθεί απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για άτομα κάτω των 16 ετών, δείχνει ότι οι νέοι συχνά βρίσκουν τρόπους να παρακάμπτουν τέτοιους περιορισμούς.

Αίτημα για ολοκληρωμένη στρατηγική

Η υπουργός Οικογένειας βλέπει την προσέγγισή της να επιβεβαιώνεται από την έκθεση. Η προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο δεν μπορεί να επιτευχθεί μέσω μεμονωμένων μέτρων. Είναι απαραίτητη μια συνολική στρατηγική που να είναι προσανατολισμένη στο μέλλον και να εξελίσσεται συνεχώς.

Αυτή η στρατηγική πρέπει να συνδυάζει τη ρύθμιση, την εκπαίδευση και την πρόληψη – μια «τριάδα προστασίας, ενδυνάμωσης και συμμετοχής», σύμφωνα με την υπουργό. Εκτός από τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, οι γονείς, τα σχολεία, οι παιδικοί σταθμοί και οι υπηρεσίες πρόνοιας παιδιών και νέων διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο.

Ωστόσο, η έκθεση αποκαλύπτει επίσης ελλείψεις σε αυτούς τους τομείς: Τα προγράμματα για την παιδεία στα μέσα δεν είναι ακόμη διαθέσιμα σε εθνικό επίπεδο, είναι συχνά μη δεσμευτικά και δομικά αδύναμα. Η υποστήριξη προς τους γονείς, ειδικότερα, δεν είναι οργανωμένη με συνέπεια. Η αξιολόγηση που παρουσιάζεται τώρα έχει ως στόχο να παράσχει την επιστημονική βάση για συγκεκριμένα μέτρα πολιτικής. Η επιτροπή σχεδιάζει να υποβάλει συστάσεις για την ομοσπονδιακή κυβέρνηση έως τα τέλη Ιουνίου, με μια τελική έκθεση να ακολουθεί το φθινόπωρο.

Πηγές: pgr/AR (dpa, kna, epd, afp)