1. Idi na sadržaj
  2. Idi na glavnu navigaciju
  3. Idi na ostale ponude DW-a
Slowakei l Treffen der Präsidenten der Visegrad-Gruppe in Bratislava
Foto: Vaclav Salek/CTK/dpa/picture-alliance

Povratak Višegradske grupe?

Luboš Palata
27. oktobar 2022

Razlike u vezi politike prema Rusiji podijelile su četiri države Višegradske grupe. Ali, Slovačka sada želi da oživi taj srednjoevropski savez – i pored svih tenzija među zemljama-članicama.

https://p.dw.com/p/4Ii5O

Da li se Višegradska grupa (V4) vraća na međunarodnu političku scenu? Taj labavi savez koji čine četiri centralnoevropske zemlje, redovno se sastajao od svog osnivanja 1991. godine. Nakon višemjesečnog prekida, krajem septembra su se ponovo sastali ministri odbrane Češke, Slovačke, Poljske i Mađarske. Početkom oktobra, na samitu u Bratislavi, u Slovačkoj, okupili su se i predsjednici V4.

Ipak, ostaje upitno da li će četiri višegradske države uspeti da ožive nekadašnju, blisku saradnju. U 2016. godini ih je povezalo zajedničko odbacivanje evropske migrantske i azilantske politike. Međutim, nakon toga je značaj Višegradske grupe doveden u pitanje, zbog sve većih razilaženja njenih vlada.

Ruska agresija paralisala Višegradsku grupu

Do sada najveću krizu u Višegradskoj grupi izazvala je Mađarska, u martu 2022. godine, kada je odbila da pruži nedvosmislenu podršku Ukrajini u njenoj borbi protiv ruske agresije. Vlada u Budimpešti nije prekidala kontakt sa Moskvom i zabranila je transport zapadnog oružja, namijenjenog Ukrajini, preko mađarske teritorije. „To nije naš rat“, izjavio je u julu premijer Viktor Orban na kongresu predstavnika mađarske manjine u rumunskom ljetovalištu Bajile Tušnad. Ukrajina nikada ne bi mogla da dobije rat protiv Rusije, rekao je Orban i dodao da su sankcije EU protiv Moskve „pucanje u sopstvenu nogu“.

S druge strane, ostale tri zemlje Višegradske grupe, pružile su veliku vojnu i humanitarnu pomoć Ukrajini. Poljska i Češka su prve članice NATO saveza, koje su vladi u Kijevu obezbijedile tenkove i tešku vojnu opremu, a Slovačka je čak isporučila i sistem protivvazdušne odbrane S-300. Gledano prema broju stanovnika, Poljska i Češka su primile najviše ukrajinskih ratnih izbjeglica, dok je Mađarska u tome jedva pomogla. Nakon ubjedljive pobjede Orbanove stranke Fides na parlamentarnim izborima, u aprilu 2022. godine, mnogi politički posmatrači su predvidjeli kraj V4. „Rezultat mađarskih izbora znači faktički kraj Višegradske grupe ili njeno dugoročno gašenje“, kazao je za češki radio politikolog Jozef Mlejnek sa Karlovog univerziteta u Pragu.

Novi početak u Bratislavi

Međutim, Slovačka koja do jula 2023. godine predsjedava Višegradskom grupom, odlučna je da se ona ponovo aktivira. „Višegrad jeste i ostaće. Nećemo ga raspuštati“, kazao je za DW slovački ministar unutrašnjih poslova Rastislav Kačer i dodao: „Mi kažemo: pustite nas da radimo na stvarima oko kojih možemo da se složimo. Ne treba koristiti V4 za pitanja oko kojih se ne slažemo.“ Besmisleno je, kao i prethodnih godina pred samite EU, razmatrati pitanja oko kojih među višegradskim zemljama nema konsenzusa. Kačer je najavio da će Slovačka narednih nedelja sazvati samit šefova vlada V4, kao i sastanak ministara spoljnih poslova.

Samit predsjednika zemalja Višegradske grupe 11. oktobra u Bratislavi, bio je dobra prilika da se „još jednom sumira šta nas spaja, a u čemu imamo različite stavove“, rekla je predsjednica Slovačke Zuzana Čaputova. „Imamo bogatu saradnju na ekonomskom i kulturnom planu. Drago mi je što, čak i kada se ne slažemo, imamo otvoren dijalog, koji je iskren i u kome možemo da se razumijemo.“

Slowakei l Treffen der Präsidenten der Visegrad-Gruppe in Bratislava
Sastanak predsjednika zemalja V4 11. oktobra u Bratislavi (s lijeva na desno): Zuzana Čaputova (Slovačka), Andžej Duda (Poljska), Katalin Novak (Mađarska), Miloš Zeman (Češka)Foto: Vaclav Salek/CTK/dpa/picture-alliance

Njena mađarska koleginica Katalin Novak dodaje: „Slažemo se oko osnovnih stvari. Osuđujemo napad na suverenu državu, osuđujemo aneksiju i osuđujemo napade na civile. To su neprihvatljivi koraci, kao i prijetnja nuklearnim sukobom". Iako Mađarska ima rezerve prema antiruskim ekonomskim sankcijama, ona ipak podržava sve pakete sankcija EU protiv Ruske Federacije. “I to ćemo činiti i dalje”, dodala je mađarske predsjednica.

Velike suprotnosti ostaju

Međutim, većina posmatrača i diplomata u višegradskim zemljama se slaže da V4 danas ima malo zajedničkih interesa i da je malo vjerovatan povratak bliskoj saradnji iz ranijih godina. „Poljska i Mađarska su imale rezerve kada je donijet prvi energetski paket EU, a Poljska i Mađarska vezano za drugi paket“, rekao je za DW jedan visoki srednjoevropski diplomata u Briselu.

Vit Dostal iz češkog Udruženja za međunarodne poslove, samit predsjednika V4 ne vidi kao prodor ka oživljavanju Višegradske grupe. „To nije prekretnica“, naglasio je Dostal u intervjuu za DW. Sastanak predsjednika nije baš relevantan, ali bi sastanak premijera, koji je planiran za naredne nedelje, mogao da bude odlučujući. Do tada je prerano govoriti o novom početku“, naglašava Dostal.

Detoksikacija Višegrada

Nepoštovanje vladavine prava i slobode medija u Mađarskoj i Poljskoj uvijek iznova je izazivalo sporove u Višegradskoj grupi. Ni Češka, ni Slovačka, u vezi s tim pitanjima ne žele da stanu na stranu Varšave i Budimpešte i pridruže im se kako bi se formirala platforma otpora Briselu.

„Želimo detoksikaciju Višegrada“, rekao je za DW slovački ministar spoljnih poslova Kačer. V4 ne treba da postane instrument koji dijeli Evropu, već treba da doprinese evropskom jedinstvu. „Želimo da tražimo rješenja koja će Evropu učiniti jačom.“

Pratite nas i na Facebooku, na Twitteru, na YouTube, kao i na našem nalogu na Instagramu

Preskoči naredno područje Više o ovoj temi
Preskoči naredno područje Srodne teme