Njemačka: 75 godina borbe za opstanak Jevrejske zajednice

Odjednom, tokom svog govora, Fridrih Merc(CDU) zastaje - pet, šest, sedam sekundi. Bori se da se pribere, pokušava da nastavi, te ponovo zaćuti. I da, Merz se bori sa suzama.

U ponedeljak uveče kancelar je bio gost u Minhenu. Tamo je Jevrejska zajednica proslavila ponovno otvaranje sinagoge u ulici Rajhenbahštrase, koja je prvobitno otvorena 1931. godine, a 1938. teško oštećena od strane nacista. To je jedna od onih malih-velikih priča o Jevrejima i njihovom životu, koji  je u nacizmu gotovo uništen, ali koje se vratio u svoj svojoj raznolikosti.

Prvi put Merc govori u sinagogi

Merc je doputovao u Minhen da bi govorio na otvaranju sinagoge. To je njegov prvi govor kao političara u jednoj jevrejskoj bogomolji. Nekoliko nedelja nakon terorističkog napada i masakra Hamasa u Izraelu 7. oktobra 2023, sa mnogim drugim političarima bio je gost u sinagogi u ulici Brunenštrase u Berlinu. Nekoliko dana nakon napada posjetio je Jevrejsku gimnaziju u Berlinu, a pet mjeseci kasnije ponovo. Nakon toga, Merc je bio vidno potresen strahovima učenika, izazvanih antisemitskim napadima.

Merc (69) svoj govor u Minhenu započinje uobičajenim pozdravima prisutnih, među kojima su, pored mnogih starijih članova minhenske jevrejske zajednice, i velika dama jevrejske zajednice u Njemačkoj Šarlote Knobloh (92), kao i predsjednik Centralnog savjeta Jevreja u Njemačkoj Jozef Šuster (71).

„Zločin protiv čovječnosti – Šoa"

Ubrzo Merc govori o Šoi "odnosno Holokaustu - pokušaju „sistematskog industrijskog istrebljenja jevrejskog naroda". Citira izjavu Hane Arent, njemačko-jevrejske filozofkinje: govori o radikalno- zlom nedjelu koje „nije smjelo da se dogodi“ među ljudima. Kod posljednjih riječi glas mu puca i gubi se. Zastaje, guta, u glalsu se čuje jecaj.

To je prvi od dva govora njemačkog kancelara o stanju jevrejske zajednice u Njemačkoj u roku od 48 sati. Večeras (srijeda, 17.9.) Centralni savjet Jevreja u Njemačkoj povodom 75-godišnjice postojanja poziva na prijem u Berlin pred jevrejsku Novu godinu. Glavni govornik je kancelar Merc. Ova vremenska bliskost dva govora šefa vlade na istu temu je vrlo neobična. Možda mu se to čini neophodnim.

Jer 75. godišnjica je jubilej u vremenu zabrinutosti. „Otvoreno se deklarisati kao Jevrejin, nošenjem kipe ili Davidove zvijezde, postalo je problematično u mnogim dijelovima Berlina“, primjetio je Šuster uoči proslave, u izjavi za DW. Postoje problemi, kaže, u velikim gradovima poput Frankfurta i Berlina.

Za jubilej Centralnog savjeta prominencija se okupila u Jevrejskom muzeju, koji se nalazi u glavnom njemačkom gradu. Njegova cik-cak zgrada, završena 1999. godine, djelo je poznatog arhitekte Danijela Libeskinda i simbolizuje lomove jevrejskog života u Njemačkoj. Muzej, otvoren prije 24 godine, prikazuje tradicije njemačkog jevrejskog života između prijetnje i kontinuiteta; svakodnevice i uništenja u Šoi (hebrejski izraz za Holokaust prim. red.).

I ovaj muzej, jedan od najposjećenijih u Njemačkoj, ima pooštrene mjere bezbjednosti. Svi posjetioci prolaze kroz kontrolu sličnu onoj na aerodromima. To je svakodnevica jevrejskog života u Njemačkoj, ne samo u muzejima već i u mnogim sinagogama.

Centralni savjet Jevreja u Njemačkoj je osnovan u julu 1950. godine, nekoliko godina nakon ponovnog osnivanja niza jevrejskih zajednica, uključujući i onu u Minhenu. Jevreji koji su preživjeli Holokaust, odmah nakon rata 1945. godine, napravili su taj korak. Ali, godinama je bilo neizvjesno da li će se jevrejski život ponovo ukorijeniti u Njemačkoj, zemlji počinilaca zločina protiv čovječnosti. Među Jevrejima je bilo sporno da li bi to trebalo da se desi.

„Jevrejski život cvjeta"

Danas, kaže Šuster, postoji „živahan jevrejski život širom Njemačke,  od Flensburga do Minhena, od Ahena do Kotbusa“. Procjene govore o do 250.000 Jevrejau Njemačkoj, od kojih skoro polovina pripada jednoj od 105 jevrejskih zajednica.

U posljednjih nekoliko godina Centralni savjet Jevreja je nastavio da razvija strukturu jevrejske zajednice u Njemačkoj, (ponovo) otvarajući više sinagoga. Posljednje tri godine postoji i prvi vojni rabin i jevrejska dušebrižnička služba u Bundesveru. U ljeto 2026. planirano je otvaranje „Jevrejske akademije" u Frankfurtu na Majni.

„Čovjek bi pomislio da je sve u redu", kaže Šuster za DW. „Jevrejski život cvjeta. To je tačno s jedne strane, ali s druge nije tačno. Jer, upravo od 7. oktobra 2023, nakon napada Hamasa na Izrael, nažalost svjedočimo rastućem antisemitizmu i neprijateljstvu prema Jevrejima u SR Njemačkoj.“

U ponedeljak uveče u Minhenu i kancelar Fridrih Merc tematizuje jevrejski život u Njemačkoj i kaže kako se on odvija pod najtežim uslovima. „Bogosluženja koja se od danas ovdje održavaju, kulturni događaji: svi će se odvijati pod policijskom zaštitom. Policija stoji širom Njemačke ispred jevrejskih vrtića, škola, restorana i kafića. Antisemitizam nikada nije nestao iz Njemačke“, kaže on.

Naglašava koliko je on zbog toga „posramljen": kao kancelar Savezne Republike Njemačke, kao Nijemac, kao dijete posljeratne generacije".

„Novi talas antisemitizma"

Merc govori o „novom talasu antisemitizma: u starom i novom ruhu; otvorenom i slabo prikrivenom; koji se manifestuje kako riječima tako i djelima; na društvenim mrežama, univerzitetima, u javnom prostoru“. Traži razloge: „U politici i društvu predugo smo zatvarali oči pred činjenicom da je dio ljudi, koji su posljednjih decenija došli u Njemačku, socijalizovan u zemljama porijekla u kojima je antisemitizam gotovo državna doktrina,  i u kojima se mržnja prema Izraelu prenosi djeci."

U posljednjim nedeljama Merc je bio kritikovan nakon što je zauzeo distancu prema vladi izraelskog premijera Benjamina Netanjahua i odlučio da djelimično obustavi izvoz oružja u Izrael. Kritike su dolazile iz Izraela, ali i iz Njemačke: iz njegove stranke, od pojedinih predstavnika jevrejske zajednice i iz medija.

Napetost ostaje, i Centralni savjet Jevreja je dio toga. „Upravo tako“, odgovara Šuster u intervjuu za DW na pitanje da li treba više razlikovati između vlade Netanjahua, države Izrael i Jevreja u Njemačkoj. „Potpuno je pogrešno“, kaže, „izjednačavati postupke jedne vlade u Izraelu sa Jevrejima širom svijeta."

Ovaj tekst je najprije objavljen na njemačkomjeziku