Možemo li se navići na vrućine?

Jun je donio temperaturne rekorde u Francuskoj, Španiji, Velikoj Britaniji, Holandiji, Švajcarskoj i Njemačkoj. Njemačka meteorološka služba (DWD) saopštila je da nikada ranije u Njemačkoj nije bilo tako dugog perioda ekstremne vrućine tako rano u godini.

Ovako dug toplotni talas, sa temperaturama iznad 30 stepeni i noćima tokom kojih temperatura ne pada ispod 20 stepeni, predstavlja veliki izazov za ljudski organizam. To se posebno odnosi na malu djecu, trudnice, starije osobe, ljude sa hroničnim bolestima, kao i one koji rade težak fizički posao ili rade na otvorenom.

Da li ljudi iz toplijih krajeva bolje podnose vrućinu?

„Ljudsko tijelo ima sposobnost prilagođavanja, a te sposobnosti su razvijenije kod ljudi koji su neprekidno izloženi visokim temperaturama“, kaže ljekarka i univerzitetska profesorka Klaudija Trajdl-Hofman.

Ona je direktorka Instituta za medicinu životne sredine na Univerzitetu u Augsburgu, gdje liječi pacijente sa bolestima izazvanim uticajem okoline.

Traidl-Hofman je takođe direktorka Instituta za medicinu životne sredine pri Helmholc Minhen (Helmholtz Munich), gdje se bavi istraživanjem bolesti povezanih sa životnom sredinom. Kao član naučnog savjetodavnog odbora njemačke savezne vlade, savjetuje i donosioce političkih odluka.

U svojoj knjizi „Medicina budućnosti – Liječenje u promijenjenom svijetu" piše da je za prilagođavanje organizma promijenjenim uslovima okoline potrebno vrijeme – ne godine, već vijekovi.

Šta se dešava u ljudskom tijelu ka da je vruće?

„Već pri spoljašnjoj temperaturi od 23 stepena tijelo počinje da aktivira mehanizme za rashlađivanje“, objašnjava doktorka.

Krvni sudovi se šire kako bi tijelo moglo da oslobađa toplotu. Znojenje dodatno hladi organizam. Sve to služi održavanju stalne tjelesne temperature.

Ako ovi mehanizmi ne funkcionišu dobro ili potpuno otkažu, posljedice mogu biti ozbiljne – od bolesti srca i krvnih sudova, preko moždanog udara, pa sve do otkazivanja više organa. To se dešava kada tijelo više ne može da održava stabilnu unutrašnju temperaturu.

„Kada tjelesna temperatura raste, svi procesi u organizmu se ubrzavaju, a pri temperaturi od 42 stepena počinje proces umiranja“, kaže Trajdl-Hofman.

Od vrućine pate i pluća. Na molekularnom nivou još nije potpuno jasno šta se dešava, ali postoje određene pretpostavke. Udisanje vrelog vazduha može da ubrza upalne procese.

„Pluća se lakše upale i postaju podložnija infekcijama“, objašnjava doktorka.

Šta bi trebalo da radimo tokom vrućina, a šta da izbjegavamo?

Trajdl-Hofman smatra da ljudi počinju da razmišljaju o posljedicama vrućine tek kada ona već nastupi – kada se željezničke šine deformišu, u asflat upadaju poptetice, a hitne službe rade kaon a traci.

Zato svojim pacijentima savjetuje da se za ljetnje vrućine pripremaju već u januaru. To podrazumijeva razgovor sa ljekarom o mogućem prilagođavanju doze lijekova.

Pošto vrućina ubrzava upalne procese, alergije bi trebalo na vrijeme liječiti specifičnom imunoterapijom.

I neurodermatitis se pogoršava usljed visokih temperatura, pa ga treba držati pod kontrolom prije početka toplog perioda.

„Svaka hronična bolest treba da bude stabilna prije nego što nastupe vrućine“, kaže ljekarka.

Kada vrućina već nastupi, preporučuje da se pije mnogo vode, jede lagana hrana biljnog porijekla i da se izbjegavaju cigarete i alkohol.

Dovoljno sna omogućava organizmu da se, makar djelimično, oporavi od toplotnog stresa tokom dana.

Da li ćemo se svi vremenom navići na vrućinu?

Upravo tu leži jedan od najvećih problema. Pošto mnogi ljudi zbog vrućine loše spavaju, organizam mnogo brže dolazi do takozvane dekompenzacije – stanja u kojem više nije u stanju da nadoknadi poremećaje i održi normalno funkcionisanje.

Koliko će neko moći da podnese i nadoknadi posljedice vrućine zavisi od toga koliko je osjetljiv.

Trajdl-Hofman to objašnjava primjerom bureta: kod starijih ljudi, hroničnih bolesnika i onih koji uzimaju lijekove, „bure" se tokom toplotnog talasa mnogo brže prepuni.

Mladi, fizički aktivni ljudi i oni koji su navikli na visoke temperature imaju veću otpornost, ali i ona ima svoje granice.

„Ovakav eksponencijalni porast broja vrelih dana i ovako brze klimatske promjene nisu nešto čemu se ni ekosistemi ni ljudi mogu dovoljno brzo prilagoditi“, zaključuje Trajdl-Hofman.