1. ወደ ይዘቱ ዝለል
  2. ወደ ዋናዉ ገፅ ዝለል
  3. ወደ ተጨማሪ የDW ድረ-ገፅ ዝለል
ኤኮኖሚኢትዮጵያ

የመጀመሪያውን የሙዓለ-ንዋይ አማካሪነት ፈቃድ የተቀበለው ዴሎይት በኢትዮጵያ ገበያ ተስፋ ሰንቋል

Eshete Bekele
ረቡዕ፣ መጋቢት 25 2016

የመጀመሪያውን የሙዓለ-ንዋይ አማካሪነት ፈቃድ የተረከበው ዴሎይት በኢትዮጵያ ገበያ ተስፋ ሰንቋል። ከኢትዮጵያ ካፒታል ገበያ 900 ሚሊዮን ብር ዋጋ ካላቸው አክሲዮኖች ከአስር በላይ የግል ባንኮች እና የመድን ድርጅቶች ድርሻ ገዝተዋል። በምሥረታ ላይ የሚገኘው ሴኪዩሪቲስ ኤክስቼንጅ በቀድሞው የኢትዮጵያ ቴሌቭዥን ሕንጻ ላይ ገበያ ያቆማል።

https://p.dw.com/p/4eOzu
የኢትዮጵያ ካፒታል ገበያ ባለሥልጣን ዋና ዳይሬክተር ዶክተር ብሩክ ታዬ እና የዴሎይት አፍሪካ የኤኮኖሚ አማካሪ ቡድን መሪ አቶ ቴዎድሮስ ሲሳይ
የኢትዮጵያ ካፒታል ገበያ ባለሥልጣን የመጀመሪያውን የሙዓለ-ንዋይ አማካሪነት ፈቃድ ለዴሎይት ኩባንያ ሰጥቷል። ምስል Tewodros Sisay/Deloitte

የመጀመሪያውን የሙዓለ-ንዋይ አማካሪነት ፈቃድ የተቀበለው ዴሎይት በኢትዮጵያ ገበያ ተስፋ ሰንቋል

የመጀመሪያውን የሙዓለ-ንዋይ አማካሪነት ፈቃድ ባለፈው ቅዳሜ የተቀበለው ዴሎይት በኢትዮጵያ “እምቅ አቅም” ተስፋ ሰንቋል። ዴሎይት ከ150 በላይ በሚሆኑ ሀገራት በኦዲት እና የማማከር ሥራ ላይ የተሰማራ ከ450 ሺሕ በላይ ሠራተኞች ያሉት ግዙፍ ኩባንያ ነው። ከዓለም አራት ቀዳሚ የአካውንቲንግ ኩባንያዎች አንዱ የሆነው ዴሎይት ለአስራ አምስት የካፒታል ገበያ አገልግሎት አቅራቢዎች ከሚሰጡ ፈቃዶች አንዱን በእጁ በማስገባት ፈር ቀዳጅ ሆኗል።

ፈቃዱን ከኢትዮጵያ ካፒታል ገበያ ባለሥልጣን ዋና ዳይሬክተር ዶክተር ብሩክ ታዬ እጅ የተቀበሉት የዴሎይት አፍሪካ የኤኮኖሚ አማካሪ ቡድን መሪ አቶ ቴዎድሮስ ሲሳይ “ኢትዮጵያ ለእኛ ቁልፍ ገበያ ነው። ትልቅ ኤኮኖሚ መሆን ይችላል ብለን ከምናስባቸው ሀገሮች አንዱ ኢትዮጵያ ነው” ሲሉ ለዶይቼ ቬለ ተናግረዋል። ዴሎይት ከኢትዮጵያ ካፒታል ገበያ የተሰጠው ፈቃድ በሰነደ ሙዓለ-ንዋይ ገበያ የሚመዘገቡ ኩባንያዎች እንዲያማክር የሚያስችለው ነው።

እንደ ዴሎይት የሰነደ ሙዓለ-ንዋይ ኢንቨስትመንት አማካሪ ፈቃድ ማግኘት የሚሹ ድርጅቶች ለማመልከቻ 60 ሺሕ ብር መክፈል ይጠበቅባቸዋል። ድርጅቶቹ ባቀረቡት ማመልከቻ መሠረት ፈቃድ ከኢትዮጵያ ካፒታል ገበያ ባለሥልጣን እንዲሰጣቸው ሲጸድቅ የማይመለስ 240 ሺሕ ብር ይከፍላሉ። ይኸ ፈቃድ በየዓመቱ በ120 ሺሕ ብር ክፍያ የሚታደስ ነው።

ዲሎይት ፈቃድ የተሰጠው “ዲ ኤንድ ቲ ኢትዮጵያ ማኔጅመንት ኮንሰልቲንግ ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማኅበር” በሚል ሥያሜ ባቋቋመው ተቀጥላ ኩባንያ በኩል ነው። ኩባንያው ሙሉ በሙሉ የዴሎይት ንብረት እንደሆነ የገለጹት አቶ ቴዎድሮስ “የውጭ ኢንቨስተር የሚጠበቅበትን ካፒታል ይዘን መጥተን ነው ኩባንያውን የከፈትንው” ሲሉ ተናግረዋል። የኩባንያው የአዲስ አበባ ቢሮ ሠራተኛ መቅጠር መጀመሩንም ገልጸዋል።

ሠራተኞቹ “ጥሩ የሥራ ልምድ ያላቸው፣ በኩባንያዎች ውህደት እና የአክሲዮን ሽያጭ ላይ ከዚህ በፊት የሠሩ የኢትዮጵያን ገበያ፣ የኢትዮጵያን ባህል የሚያውቁት” መሆናቸውን ያስረዱት አቶ ቴዎድሮስ ዴሎይት በሌሎች ሀገሮች ከሚገኙ ቢሮዎች ባለሙያዎችን ወደ ኢትዮጵያ በመውሰድ “አንድ ላይ እንዲሠሩ” እያደረገ መሆኑን አስረድተዋል።

የኢትዮጵያ ካፒታል ገበያ ባለሥልጣን ዋና ዳይሬክተር ዶክተር ብሩክ ታዬ የኢትዮጵያ ሴኪዩሪቲስ ኤክስቼንጅ “የመንግሥት የልማት ድርጅት የመጀመሪያውን አክሲዮን ለሕዝብ ሽያጭ” በማቅረብ በቅርቡ ሥራ ሲጀምር “እንደ ዲሎይት ያለ ልምድ ያለው የኢንቨስትመንት አማካሪ መኖሩ የካፒታል ገበያ ሒደቱን ለማፋጠን ያስችላል” ብለዋል።

አዲስ አበባ ከተማ
ዴሎይት በአዲስ አበባ በከፈተው ቢሮ ሠራተኞች እየቀጠረ ሲሆን “አንድ ትልቅ ድርጅት” በመጪዎቹ ወራት ሥራ ይጀምራል ተብሎ በሚጠበቀው የካፒታል ገበያ ለማስመዝገብ እና ድርሻዎቹን በሽያጭ ለሕዝብ ለማቅረብ እያዘጋጀ መሆኑን አቶ ቴዎድሮስ ሲሳይ ገልጸዋል። ምስል Eshete Bekele/DW

“የዲሎይት ቁጥጥር በሚደረግበት ያደገ ገበያ ውስጥ የመሥራት ልምድ እና የገበያ ሁኔታዎችን የመተንተን አቅም” የኢትዮጵያ የካፒታል ገበያ ሥራ ሲጀምር የተሳታፊዎችን ዕምነት ለማግኘት እንደሚረዳው የካፒታል ገበያ ባለሥልጣን ፈቃድ እንደሰጠ ይፋ ባደረገበት መግለጫ ተስፋውን ገልጿል።

በኢትዮጵያ “እየሠራናቸው ያለናቸው ሥራዎች አሉ” ያሉት አቶ ቴዎድሮስ “አንድ ትልቅ ድርጅት” በመጪዎቹ ወራት ሥራ ይጀምራል ተብሎ በሚጠበቀው የካፒታል ገበያ ለማስመዝገብ እና ድርሻዎቹን በሽያጭ ለሕዝብ ለማቅረብ እያዘጋጀ መሆኑን ገልጸዋል።

በካፒታል ገበያ የሚንቀሳቀሰውን የሕዝብ፣ የመንግሥት እና የኢንቨስተሮች ገንዘብ ለመጠበቅ “ካፒታል ገበያ ከፍተኛ ቁጥጥር የሚደረግበት” መሆኑን አቶ ቴዎድሮስ ይናገራሉ። በዚህ ምክንያት በአማካሪነት የሚሳተፉ ኩባንያዎችም ሆኑ ድርሻዎቻቸን ለሽያጭ የሚያቀርቡ ተቋማት ታማኝ መሆን ይጠበቅባቸዋል። ተቆጣጣሪው የኢትዮጵያ ካፒታል ገበያ ባለሥልጣን ደግሞ ይኸን ዕምነት የማስጠበቅ ኃላፊነት ተጥሎበታል።

ካፒታል ገበያ ባለሥልጣን ባስቀመጠው መመሪያ እና ሕግ መሠረት ዴሎይት “ግልጽ፣ ሙያዊ እና ከፍተኛ ጥራት ባለው መልኩ ኩባንያዎችን [በሴኪዩሪቲስ ኤክስቼንጅ] መመዝገብ እንዲችሉ” የማብቃት ሥራ እንደሚያከናውን ኃላፊው አስረድተዋል። በካፒታል ገበያው ለሥራቸው የሚያሻቸውን ገንዘብ ለመሰብሰብ ዕቅድ ያላቸው ኩባንያዎች የዴሎይት ደንበኞች ይሆናሉ።

ተጠያቂነትን ለማረጋገጥ አቶ ቴዎድሮስ እንደሚሉት እነዚህ ኩባንያዎች ለሕዝብ የሚያቀርቧቸው ሠነዶች፣ “የቢዝነስ ፕላኖች፣ የቢዝነስ ግምገማዎች (business valuation) ፣ ከፋይናንሺያል ሞዴሊንግ ጋር የተያያዙ ሥራዎች ገለልተኛ በሆነ እና ፈቃድ ባለው አማካሪ መሠራት አለበት።” እንደ ዴሎይት ባሉ ኩባንያዎች ወይም ፈቃድ በተሰጣቸው ባለሙያዎች የሚዘጋጁት ሠነዶች በኢትዮጵያ ካፒታል ገበያ ባለሥልጣን መጽደቅ ይኖርባቸዋል።

አንድ ኩባንያ ድርሻውን በካፒታል ገበያ ለሽያጭ ሲያቀርብ የፋይናንስ ዋና ሥራ አስፈጻሚ (CFO) እና ቦርድ የሚኖራቸው ሚና እንዲሁም የኮርፖሬት አስተዳደር ጉዳዮች በቅጡ መለየት እንደሚገባቸው አቶ ቴዎድሮስ ይመክራሉ። አቶ ቴዎድሮስ እንደሚሉት አንድ ኩባንያ በካፒታል ገበያ እንዲመዘገብ ብቁ አድርጎ ለማዘጋጀት “ከስድስት እስከ 24 ወራት ይፈጃል።” ኩባንያው ገንዘብ ለመሰብሰብ ወደ ካፒታል ገበያ ሲያቀና የሚያቀርባቸው ቁጥሮች “ትክክለኛ መረጃ ለሕዝቡ የሚያስተላልፉ መሆን አለባቸው።”

የኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት ሆልዲንግስ
የኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት ሆልዲንግስ እና የመንግሥት ድርጅቶች በምሥረታ ላይ ከሚገኘው ካፒታል ገበያ በ225 ሚሊዮን ብር 25 በመቶ ድርሻ ገዝተዋል። ምስል Ethiopian Investment Holdings

የካፒታል ገበያው ባለድርሻዎች አነማን ናቸው?

ከወራት በፊት የተጀመረው የኢትዮጵያ ሴኪዩሪቲስ ኤክስቼንጅ ድርሻ ሽያጭ ወደ መገባደጃው ሲደርስ መሥራቾቹ እንደ ተመኙት የግል ባንኮች ከፍ ያለ ተሳትፎ አድርገዋል። የካፒታል ገበያው 900 ሚሊዮን ብር ወይም 16 ሚሊዮን ዶላር ዋጋ ያላቸው አክሲዮኖች ለሽያጭ የቀረቡ ሲሆን 25 በመቶው የመንግሥት ድርሻ ነው።

የኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት ሆልዲንግስ፣ ኢትዮ-ቴሌኮም፣ የኢትዮጵያ ባሕር ትራንስፖርት እና ሎጂስቲክስ፣ የኢትዮጵያ መድን ድርጅት እና ብርሃንና ሰላም ማተሚያ ድርጅት በ225 ሚሊዮን ብር 25 በመቶ ድርሻ ገዝተዋል። የተቀረው 75 በመቶ ድርሻ በሀገር ውስጥ የግል ዘርፍ እና የውጭ ባለወረቶች የሚያዝ ነው።

ባለፉት ሣምንታት ከአስር በላይ የግል ባንኮች እና የመድን ድርጅቶች የተለያየ መጠን ያላቸው ድርሻዎች ገዝተዋል። አማራ ባንክ በ90.6 ሚሊዮን ብር ከፍ ያለ ድርሻ በመግዛት ግንባር ቀደም ሆኗል። አዋሽ ባንክ በ70 ሚሊዮን ብር፣ የኦሮሚያ ኅብረት ሥራ ባንክ በ60 ሚሊዮን ብር፣ የቀድሞው ደቡብ ግሎባል ባንክ የአሁኑ ግሎባል ባንክ ኢትዮጵያ፣ ሲንቄ ባንክ እና  ሕብረት ባንክ እያንዳንዳቸው በ50 ሚሊዮን ብር ድርሻ ገዝተዋል።

የኢትዮጵያ ሴኪዩሪቲስ ኤክስቼንጅ በይፋ ሥራውን ሲጀምር ሻጭ እና ገዢ በአካል የሚገናኙበትን ገበያ ብሔራዊ አካባቢ በሚገኘው የቀድሞው የመንግሥት ቴሌቭዥን ጣቢያ ሕንጻ ላይ ያቆማል። ከግብይት ማዕከሉ በተጨማሪ የኢትዮጵያ ሴኪዩሪቲስ ኤክስቼንጅ፣ የኢትዮጵያ ካፒታል ገበያ ባለሥልጣን እና የኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት ሆልዲንግስ ዋና መሥሪያ ቤት በዚሁ ሕንጻ ላይ ይሆናል። መንግሥት የሚቆጣጠረው የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን ባለፈው ሣምንት ሕንጻውን ለተቋማቱ አስረክቧል።

የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬንሽን ቀድሞ ዋና መሥሪያ ቤት
የኢትዮጵያ ሴኪዩሪቲስ ኤክስቼንጅ፣ የኢትዮጵያ ካፒታል ገበያ ባለሥልጣን እና የኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት ሆልዲንግስ ዋና መሥሪያ ቤት በቀድሞው የኢትዮጵያ ቴሌቭዥን ሕንጻ ላይ ይሆናል። ምስል Eshete Bekele/DW

ኢትዮ-ቴሌኮም የኢትዮጵያ ሴኪዩሪቲስ ኤክስቼንጅ ሥራ ሲጀምር ተመዝግቦ ድርሻዎቹን ለሕዝብ በመሸጥ የመጀመሪያው ሊሆን ታቅዷል። ከመንግሥት የልማት ድርጅቶች አንዱ የሆነው የቴሌኮም ኩባንያ በ2016 የመጀመሪያ ስድስት ወራት 42.9 ቢሊዮን ብር ገቢ ሰብስቧል። ፍሬ ሕይወት ታምሩ በዋና ሥራ አስፈጻሚነት የሚመሩት ኩባንያ በስድስት ወራት ብቻ 11 ቢሊዮን ብር ትርፍ አግኝቷል። 

ካፒታል ገበያውን ሥራ ለማስጀመር “ብዙ የሚስተካከሉ ሕጎች ስላሉ ጥቂት ወራት ይወስዳል” ያሉት ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ “ታማኝ” ለተባሉ ግብር ከፋዮች ማብራሪያ በሰጡበት ወቅት “ቢበዛ በሁለት ወራት ውስጥ” የኢትዮ-ቴሌኮምን 10 በመቶ ድርሻ ለሽያጭ እንደሚያቀርብ ተናግረዋል። ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ ካፒታል ገበያው “ቢበዛ በሁለት ወራት ውስጥ” ሥራ ይጀመራል ቢሉም በርካታ ቀሪ ሥራዎች መከናወን አለባቸው።

ሙዓለ-ንዋዮች በኤሌክትሮኒክ ሰነድ የሚቀመጡበት፣ ግብይት ሲከናወን ከገዢ ወደ ሻጭ የሚዘዋወሩበት ሴንትራል ሴኪዩሪቲስ ዲፖዚተሪ (Central Securities Depository) የተባለ መሠረተ-ልማት ማዘጋጀት አንዱ ሥራ ነው። ግብይቱ የሚከወንበት እንዲሁም የኢትዮጵያ ካፒታል ገበያ ቁጥጥር የሚያደርግበት ሥርዓቶች መዘርጋትም ያሻል።

የኢትዮጵያ ካፒታል ገበያ ባለሥልጣን የሚያስፈልገው የመቆጣጠሪያ ሥርዓት ለመዘርጋት አስር ኩባንያዎች የጨረታ ሰነድ ማቅረባቸውን ዋና ዳይሬክተሩ ብሩክ ታዬ ለአንድ የኬንያ ቴሌቭዥን ጣቢያ ተናግረዋል። ዶክተር ብሩክ እንዳሉት ባለሥልጣኑ የጨረታ ሠነዱን መገምገም የጀመረ ሲሆን በሁለት ወራት ገደማ ውስጥ አሸናፊው ይለያል።

የዴሎይት አፍሪካ የኤኮኖሚ አማካሪ ቡድን መሪ አቶ ቴዎድሮስ በካፒታል ገበያ ተቆጣጣሪው ባለሥልጣን ዝግጅት ከፍ ያለ ዕምነት ቢኖራቸውም “የኢትዮጵያ ኩባንያዎች ላይ ብዙ ሥራ መሠራት አለበት” የሚል አቋም አላቸው።

“ኢትዮጵያ ውስጥ የአካውንቲንግ ቦርድ ተቋቁሟል። ከአካውንቲንግ ፖሊሲ ጋር የተያያዙ በጣም ብዙ መሠራት ያለባቸው ሥራዎች አሉ” ያሉት የዴሎይት አፍሪካ የኤኮኖሚ አማካሪ ቡድን መሪ ተቋማቱ የሚከተሉትን አሠራር ማሳደግ እንደሚያስፈልግ ገልጸዋል። ዘርፉ የሚልገውን የሰለጠነ የሰው ኃይል መፍጠር ሌላው ለካፒታል ገበያው አንገብጋቢ ጉዳይ ነው።

እሸቴ በቀለ