1. Inhalt
  2. Navigation
  3. Weitere Inhalte
  4. Metanavigation
  5. Suche
  6. Choose from 30 Languages

Mozaik

Nemačka vraća knjige Gece Kona Srbiji

Pripreme za sajam knjiga u Lajpcigu na kome je Srbija počasni gost su pri kraju. U okviru tog sajma Srbiji bi trebalo da bude vraćeno 796 knjiga izdavačke kuće Gece Kona koje su otete tokom Drugog svetskog rata.

default

Univerzitetska biblioteka u Lajpcigu

Više od pet decenija studenti slavistike na lajpciškom Univerzitetu imali su prilike da svoje istraživačke radove baziraju na knjigama Miloša Crnjanskog, Slobodana Jovanovića, Branislava Nušića i mnogih drugih značajnih imena iz srpske i jugoslovenske književnosti. Međutim, ono što tolike generacije studenata nisu znale jeste kako se 796 naslova beogradske „Izdavačke knjižarnice Geca Kon“ našlo na policama Univerzitetske biblioteke u Lajpcigu.

Godine 2007, prilikom preuređivanja arhivske građe, otkrivena je prepiska iz 1943. godine između bečke Nacionalne biblioteke i lajpciške Univerzitetske biblioteke. U prepisci se nalazio spisak od 796 naslova, koje je tadašnji direktor lajpciške Univerzitetske biblioteke zatražio da mu dostave. Knjige su iste godine prenete u Lajpcig. Ovaj broj je samo deo od preko 2000 naslova izdavačke kuće Gece Kona za koje se i danas veruje da se nalaze u brojnim nemačkim bibliotekama.

Logo Leipziger Buchmesse

Primopredaja knjiga svečano će biti obavljena na lajpciškom sajma knjiga, na kome je Srbija počasni gost

Krađa knjiga – uobičajena praksa nacista

Krađa knjiga iz okupiranih zemalja za vreme Drugog svetskog rata bila je uobičajena praksa nacističkih vlasti, objašnjava Andrea Barezel-Brand iz nemačke Savezne ustanove za pronalaženje umetničkih dela iz vremena nacizma. „Postojalo je više razloga za krađu: u nekim mestima to se radilo kako bi se knjige sklonile iz kriznih područja, dok su u drugim, pak, uzimane iz kolekcionarskih pobuda. To je bila prilika da se na jedan, za naciste veoma povoljan način prošire kolekcije u nemačkim bibliotekama. U cilju istrebljivanja neprijatelja, težilo se istraživanju njegovih kulturnih vrednosti, pa se često praktikovalo da se kulturno nasleđe pojedinih naroda oduzme i prenese na neko drugo mesto“, objašnjava Andrea Barezel-Brand.

Iako postoji mnogo razloga zbog kojih su nacističke okupacione vlasti opljačkale izdavačku kuću Gece Kona, Barezel-Brandova skreće pažnju na još jedan važan razlog zbog kojeg su knjige odnete iz Beograda. U Kraljevini Jugoslaviji Geca Kon je bio najveći izdavač, koji je u periodu od 1905. do 1941. objavio preko 5.000 naslova iz gotovo svih oblasti stvaralaštva, čime je podigao i razvio srpsku knjižarsku i izdavačku delatnost do evropskog nivoa.

„U Trećem rajhu postojao je proces arijanizacije ekonomskih resursa kako Nemačke, tako i okupiranih teritorija. To je značilo isključivanje Jevreja iz ekonomskog života. Znamo da je Geca Kon bio Jevrejin, a isto tako i najveći izdavač u Jugoslaviji. Jedna od mogućih namera je možda bila da se te knjige, koje su činile inventar, pošalju u Nemačku, da bi se na taj način jaka izdavačka kuća, sa velikom infrastrukturom što povoljnije prodala, a pritom obezbedila i rasna čistota u nacističkom pojimanju“, ukazuje Andrea Barezel-Brand.

U cilju propagande nacizma

Da su knjige bile deo inventara izdavačke kuće potvrđuje i Ulrih Johanes Šnajder, direktor lajpciške Univerzitetske biblioteke. „To su knjige koje u Srbiji nisu nikada upotrebljene, već su kao sveže odštampane uzete iz magacina izdavačke kuće“, kaže Šnajder.

Beogradski izdavač jevrejskog porekla Geca Kon ubijen je 1941. godine. Njegovu izdavačku kuću sa celokupnom infrastrukturom preuzelo je nemačko preduzeće Jugoistok, preko kojeg je širena nacistička politička i rasna propaganda. Prilikom preuzimanja izdavačke kuće u Beograd je doputovao Paul Hajgl, tadašnji generalni direktor bečke biblioteke, koji je knjige prvo preneo u Beč, a potom ih raspodelio širom Nemačke.

U nastavku: Milion i po predmeta čeka na povratak

DW.COM