«اټومي وسلې کمي، خو کواښ يې زيات سوی دی» | آلمان او نړۍ | DW | 15.06.2015
  1. Inhalt
  2. Navigation
  3. Weitere Inhalte
  4. Metanavigation
  5. Suche
  6. Choose from 30 Languages

آلمان او نړۍ

«اټومي وسلې کمي، خو کواښ يې زيات سوی دی»

په سوېډن کي د سولي څېړنيز انستيتيوت (سيپري) د ۲۰۱۵م کال له پاره خپل راپور خپور کړ. د دغه راپور له مخي اوس هم په نړۍ کي تقريبا ۱۶۰۰۰ اټومي وسلې موجودي دي.

د سولي څېړنيز نړيوال انستيتيوت SIPRI د ۲۰۱۵م کال په راپور کي راغلي دي چي اوس هم په نړۍ کي ۱۵۸۵۰ اټومي وسلې موجودي دي. د ياد انستيتيوت کارپوه شېنن کايل له دويچه ويله سره په خبرو کي وويل چي «موږ په عمل کي وينو چي د اټومي وسلو د زېرمو د عصري کولو پروسه روانه ده.»

د ۲۰۱۴کال په پرتله ۵۰۰ اټومي وسلې کمي سوي

د سيپري په راپور کي راغلي دي چي د روان مېلادي کال په پېل کي د تېر کال په پرتله ۵۰۰ اټومي بمونه کم سوي دي. هغه هيوادونه چي اټومي وسلې لري پکښي د امريکا متحد ايالات، روسيه، چين، شمالي کوريا، فرانسه، بريتانيا، اسرائيل، هند او پاکستان شامل دي.

د راپور له مخي د اټومي وسلو د کمښت وجه د امريکا او روسيې له خوا د هغه تړون د عملي کېدو دوام بلل سوی، چي پکښې دواړو خپل ځانونه د اټومي وسلو په کمښت مکلف کړي دي. دغو دواړو هيوادونو د سړې جګړې له پای راهيسي د خپلو وسلو د زېرمو څخه هغه اټومي وسلې ليري کړي دي چي ډېري زړې سوي وې.

د راپور له مخي د اټومي وسلو کمېدل د دې معنی نه لري چي نړۍ تر پخوا زياته خوندي سوې ده. د راپور له مخي اوس هم امريکا، روسيه او نور اټومي قوتونه په لوړه اندازه د خپلو اټومي وسلو پر پروګرامونو پانګوني کوي او د هغوی د عصري کولو پروګرامونه پر مخ بيايي.

په دې توګه سره نو نوي او عصري اټومي وسلې تر پخوانيو ډېري خطرناکه او زيان رسوونکي دي. د دې تر څنګ اټومي قوتونه د هغو توغنديو پر عصري کولو هم کار کوي چي اټومي سرګلولې انتقالولای سي.

چين پر اټومي وسلو زياته پانګونه کوي

د سيپري په وينا نظامي ستر قدرت چين هم د خپلو اټومي زېرمو د عصري او پياوړي کولو له پاره په لوړه اندازه مصارف کوي. د ياد انستيتيوت د راپور له مخي چين د تېر کال په پرتله لس نوي اټومي وسلې جوړي کړي او په دې توګه يې د دغو وسلو شمېر له۲۵۰ څخه ۲۶۰ ته لوړ کړی.

شېنن کايل، په زياته بيا په سويلي آسيا کي د اټومي سيالۍ په اړه اندېښنه لري. د هغه په وينا هند او پاکستان په ډېر کوښښ کوي چي د اټومي وسلو له پاره د اړينو ذروي موادو توليد زيات کړي. کايل زياتوي چي اندېښنه سته چي له همدې کبله به د هند او پاکستان د اټومي وسلو زېرمي په راتلونکو لسو او پنځلسو کالو کي دوه يا حتی درې چنده زياتي سي.

د سيپري د امنيتي چارو کارپوهان وايي چي لويه ستونزه دا ده چي اوس هم د نړۍ ۹ اټومي قوتونه د اټومي وسلو درلودلو ته د امنيتي سياست د يوې اړتيا په توګه ګوري.

د هغوی په وينا بېرؤنکې خبره دا ده چي له اوسني اټومي قوتونو څخه يو هم حتی دې ته نه دی چمتو چي د اټومي وسلو پر له منځه وړلو غور او فکر وکړي.