1. Inhalt
  2. Navigation
  3. Weitere Inhalte
  4. Metanavigation
  5. Suche
  6. Choose from 30 Languages

آلمان او نړۍ

اسرائيل او فلسطينيان څه غواړي؟

په قاهره کې د اسرائیلو او فلسطینيانو د استازو تر منځ خبري درېدلي دي. دواړه اړخونه يو د بل غوښتنو منلو ته ډیر کم چمتو والی ښيي. له بلي خوا ويجاړه سوې غزه بيا رغاوني ته سخته اړتيا لري. خو بيا رغاونه يې ډېري پيسې غواړي.

اسرائیل له غزې تراړي څخه د توغنديي بریدونو د ختمیدو غوښتنه کوي. د اسرائيلو په وینا دغه سیمه باید غیر نظامي کړل شي او حماس او نوري وسله والي ډلي بايد بې وسلو شي. پر دې سربیره اسرائیل د دې غوښتنه هم کوي چې د حماس ډلې له خوا اسرائيلو ته د نوو «ترهگریزو تونلونو» د جوړولو مخنیوی هم باید وشي.

د اسرائیلو په وینا د دې کار مخنیوی باید د سمنتو د واردلو په برخه کې د سخت کنترول په ترڅ کې وشي. دا په داسې حال کې ده چې په غزې تراړه کې د ډیرو ویجاړو شوو کورونو د بیا رغاوني له پاره سمنت اړین توکی گڼل کیږي.

د غزې تراړي ته د موادو انتقال د کنترول په برخه کې پر نورو سربیره به د اروپایي ټولني څارونکي هم منځگړي وي. پر پوله د فلسطین د خپلواکمني ادارې د مشر محمود عباس د امنیتي ځواکونو ځای پر ځای کیدو ته هم د یوه امکان په سترگه کتل کیږي.

اسرائیل له سره د حماس د بیا مجهزیدو مخنیوی غواړي. څو په نزدې راتلونکي وخت کې د تاوتریخوالي د نوي لړۍ مخه ونیوله شي. له ۲۰۰۱م کال راهیسې د لومړي وار له پاره د حماس جنگیالیو له خوا جوړي شوي د «قسم» په نوم توغندي، په اسرائیلي خاوره کې ولگیدلې، چې تر ټولو زیات یې د اسرائیلو د سویلي برخي اوسیدونکو ژوند له خطر سره مخامخ کړی دی. په دې ترڅ کې حماس د توغندیدو د ویشتلو واټن ۷۰ کیلومترو ته لوړ کړی دی. په دې سره اوس هغوی تل ابيب هم په نخښه کولای شي.

فلسطینیان څه غواړي؟

د فلسطین مرکچیان په خبرو اترو کې ډيري غوښتني لري. چې مهمې یې دا دي:

د غزې تراړي کلابندي بايد ختمه شي

غزې تراړه له اسرائيلو او مصر سره پوله لري. دغي سرحد سخت کنتروليږي او د موادو د انتقال او د انسانانو د تگ راتگ له پاره بند دی. یوازي د اړينو موادو د انتقال اجازه شته.

له ۲۰۰۷م کال راهیسي د اسرائیلو له خوا د غزې تراړي کلابندي ادامه لري. هغه مهال افراطي ډلي حماس په ټاکنو کې له الفتح، څخه وگټله. په ۲۰۰۸م کال کې ملگرو ملتونو خبر ورکړ چې د دوی په زیرمو کې نور اوړه نه شته. دا د کلابندۍ یوه پایله وه. په عین وخت کې د ساختماني چارو موادو پر انتقال هم بندیز لگول شوی وو. د اسرائیلو له خوا دا استدالال وړاندي کیده چې حماس له دغو موادو څخه د تونلونو په جوړولو کې کار اخلي.

په ۲۰۱۰م کال کې اسرائيلو، غزې تراړي ته د ټولو هغو موادو د صادریدو اجازه ورکړه چې د پوځي موخو له پاره نه استعمالیدل. په ۲۰۱۲م کال کې د هغو ساختماني موادو د انتقال اجازه ورکړل شوه چې د شخصي موخو له پاره کار ځني اخيستل کيږي.

د بندري کلابندۍ د لیرې کولو غوښتنه

فلسطینیان د یوه بندر چې د دوی خپل وي، د جوړیدو غوښتنه کوي. ځکه چې اسرائیلو تر اوسه غزې تراړي ته د سمندر لاره هم بنده کړې ده. نړیوال مرستندویه مواد یوازي د اسرائيلي بندر اشدود له لاري انتقال مومي او له هغه ځایه بیا په لاریو کې انتقال مومي.

اسرائیلو د سمندري بندرونو پر جوړولو بندیز لگولی دی. د اسرائيلو حکومت ويره لري چې له دغو بندرونو څخه غزې تراړي ته د وسلو د انتقال په برخه کې استفاده کیدای شي. همداشان د فلسطین له خوا د یوه هوایي ډگر د درلودلو غوښتنه هم په ليست کې شامله ده. پر دې سربیره د غزې په اوبو کې د کب نیوني ساحې د پراخولو غوښتنه هم شامله ده.

د فلسطیني بندیانو د آزادېدو غوښتنه

حماس د خپلو لسونو غړو د آزادیدو غوښتنه کوي چې درې کاله دمخه د اسرائیلي عسکر گیلاد شالت، په بدل کې له زندانه آزاد کړل شوي ول، خو په غزه کې د جگړې تر پيلیدو سملاسي وروسته بیرته ونیول شول. د بخښني د نړیوال سازمان، د معلوماتو له مخې له ۲۰۱۲م کال راهیسې تر ۴۵۰۰ زیات فلسطینیان د اسرائيلو په توقیف کې دي.

د غزې بیا رغاونه

دا چې د غزې تراړي بیا رغاونه به د چا له خوا تمویل شي، تر اوسه پوري لا څرگنده نه ده. د روان میلادي کال په سپتمبر میاشت کې به په ناروې کې د بسپنه ورکوونکو هیوادونو یو کنفرانس جوړ شي. فلسطینيان داسې اټکل کوي چې په غزې تراړه کې د اسرائيلو د بریدونو له کبله د رامنځ ته شوي زیان ارزښت شاوخوا پنځه میلیارده ډالرو ته رسیږي.

خو اسرائيل وايي چي تاوان تر دې ډېر لږ دی. دا خبره هم روښانه ده چې د خليج حوزې عربي هیوادونه به په مرسته ورکولو کې برخه ولري. خو په تیرو وختونو کې هغه ژمني چي د مرستو په برخه کې شوي دي عملي شوي نه دي.